Icma.az
close
up
RU
Menu

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

“Syuardın axmaqlığı” və Trampın sevdası

“Syuardın axmaqlığı” və Trampın sevdası

Icma.az, Ayna portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Qrenladiyanın Amerikaya qazandıracaqlarını anlamaq üçün Alyaskanı xatırlamaqda fayda var

Amerika Birləşmiş Ştatları tarixdə bir neçə dəfə Qrenlandiyanı satın almağa təşəbbüs edib. Bu ideya adanın strateji mövqeyinə görə daim Vaşinqtonda müzakirə mövzusu olsa da, satın alma əməliyyatı baş tutmayıb.

1860-cı illərdə ABŞ-ın Alyaskanı Rusiyadan alması (1867) ərəfəsində Qrenlandiya da gündəmə gətirilib, lakin bu, daxili müzakirə səviyyəsindən o yana – rəsmi təklifə keçməyib.

1910-cu ildə ABŞ diplomatik şəkildə Qrenlandiyanı əldə etmək üçün torpaq mübadiləsi təklifini irəli sürüb. Əslində, bu, tam da satınalma təklifi deyildi, ərazinin dəyişdirilməsi üçün bir həmlə idi. Ancaq Danimarka tərəfindən bu təklif qəbul görmədi.

1946-cı ildə – II Dünya Müharibəsindən sonra Vaşinqton daha konkret təklifdə bulunur. ABŞ hökuməti Qrenlandiyanı satın almaq üçün 100 milyon dollar məbləğində qızıl təklif edir. Rəsmi təklif də Danimarka tərəfindən rədd edilir.

Bu üç cəhd çox da uzaq olmayan tarixdə ABŞ-ın Qrenlandiyanı satın almaq və ya başqa yollarla nəzarətinə keçirmə istəyinin əsas örnəkləridir. Başqa sözlə, Tramp administrasiyasının Qrenlandiya sevdasını yenidən gündəmə gətirməsi təzə məsələ deyil.

ABŞ-ın Qrenlandiya sevdasının altında yatan səbəb nədir?

Danimarka hər dəfə ABŞ-ın bütün istək və tələbərini rədd etdi. Ancaq Ağ Ev bu dəfə əndazəni aşdı – Amerika hərbi nəzarət yolundan dəm vurmağa başladı. Doğrusu, inanmaq çətindir ki, Arktikanın önəmini, onun gələcək onilliklərin əsas geosiyasi cəbhəsi olacağını yeni-yeni anlamağa başlayıb. Ancaq Ağ Ev nəyi bilməsə də, Arktikaya gedən yolun Yer kürəsinin ən böyük adasından – Qrenlandiyadan “keçdiyini” çox yaxşı bilir. Və anlayır ki, əgər bu və ya başqa şəkildə Qrenlandiyaya hakim olmasa, bunu ya Çin edəcək, ya da Rusiya.

Amerikanınkı da romantik bir eşq hekayəsi deyil, hətta əsas faktorlarla müqayisədə heç bir o qədər iqtisadi də deyil. Məsələ təhlükəsizlik və güc məsələsidir. Qrenlandiya adası Arktikanın mərkəzində yerləşdiyi üçün

 -Şimali Amerika ilə Avropa arasında strateji körpüdür;

- Raket erkən xəbərdarlıq sistemləri üçün idealdır;

- Arktikada artan Rusiya–Çin rəqabətinin kilid nöqtəsidir.

ABŞ üçün Qrenlandiya Arktikaya nəzarət deməkdir. Çünki Çin zatən, Arktikadadır artıq, Rusiya oradakı hərbi gücünü artırır. Bütün bunlar Vaşinqton üçün həyəcan təbilləri deməkdir. Və Trampın Qrenlandiya təzyiqi bəsit bir kapriz, əzələ nümayişi yox, ABŞ-ın strateji maraqlarından qaynaqlanan “vacibiyyətdir”.

Ağ Ev Arktikada özünə yer tapıb mövqelərini gücləndirmək istəyir. Qrenlandiya üzərindən qurur oyunu. Lakin hüquqi reallıq başqa mənzərə cızır.

Birincisi, Qrenlandiya koloniya deyil, Danimarka Krallığının tərkibində muxtar ərazidir və ona 2009-dan sonra öz müqəddəratını təyinetmə hüququ tanınıb.

İkincisi, adanın satışı yalnız Danimarka parlamentinin, Qrenlandiya xalqının referenduma getməsi və beynəlxalq hüququn razılığı ilə mümkündür.

Praktik olaraq satış mümkünsüzdür. Bu səbəbdən də Trampın üslubu diplomatik deyil, birbaşa güc nümayişidir. Venesuela hadisələrindən sonra demək olar ki, onun siyasi gedişləri klassik imperiya modelinə əsaslanır.

Arktika artıq bir buz parçası deyil, enerji, logistika və hərbi üstünlük zonasıdır. Ruslar yarım əsrdən çoxdur ki, elmi ekspedisiya adı altında oraya çoxdan yerləşiblər və ilk fürsətdə də “bura zatən bizimdir” deyəcəklər. Çin isə gec oyansa da, ləng tərpənişini tez bir zamanda kompensasiya etməyə başlayıb.

İqlim dəyişikliyinin təsiri ilə buzlar geri çəkilir, yeni dəniz yolları açılır, milyardlarla barel neft–qaz ehtiyatını əlçatan edir. Bu səbəbdən də Arktikanı XXI əsrin yeni Yaxın Şərqinə bənzətmək olar. ABŞ üçün Arktika milli təhlükəsizlik zonasıdır, Avropaya gedən hərbi yolun açarıdır…

Qrenladiyanın Amerikaya qazandıracaqlarını anlamaq üçün Alyaskanı xatırlamaqda fayda var. ABŞ Prezidenti Endryu Conson (Andrew Johnson, 1808-1885) Alyaskanı Rusiya çarı II Aleksandrdan cəmi 7,2 milyon dollara almışdı.

Rus imperiyası maliyyə və hərbi baxımdan zəifləyir, Krım müharibəsindən (1853–1856) sonra Rusiya Alyaskanı qorumaqda çətinlik çəkirdi. Alyaska Rusiya üçün yükə çevrilirdi.

Prezident Conson zəif və uğursuz lider sayılsa da, onun Vilyam Syuard (William Henry Seward, 1801-1872) kimi nəhəng və uzaqgörən bir dövlət katibi vardı. Alyaskanın satın alınmasının fikir babası və memarı sayılan Syuard bu anlaşma ilə ölkəsinin Arktikaya çıxışı ilə gələcəkdə qlobal gücə çevrilməsində, XXI əsr geopolitikasında müstəsna rol oynadı.

Alyaska alqı-satqısı – “Alaska Purchase” ABŞ üçün uzunmüddətli strateji sərmayə idi. ABŞ Vətəndaş Müharibəsindən (1861–1865) yeni çıxmışdı, daxildə siyasi gərginlik artırdı, amma Syuard kimi strateqlər ABŞ-ın Sakit okean və Arktikanın gələcək resursları baxımından genişlənməsini düşünürdülər.

ABŞ-ın hərbi-strateji mövqeyinin artması və sonradan Alyaskada qızıl, neft, qaz tapıldıqca bu alqı-satqı tarixin ən sərfəli anlaşması oldu. 1867-ci ildə anlaşma imzalananda buna istehza ilə “Seward’s Folly” – “Syuardın axmaqlığı” deyirdilər. Ancaq bu gün o zamankı respublikaçı iqtidarın kiçik bir ticari alqı-satqı kimi görünən bu nəhəng addımı dünyanın indiki şəkillənməsində olduqca böyük rol oynadı.

Bütün bunlar azmış kimi, Alyaska məsələsi indi Qrenlandiya mövzusunun niyə Vaşinqtonda “tarixi presedent” kimi görüldüyünü də açıq izah edir. “Syuardın axmaqlığı”na baxanda bu gün Trampa da belə demək olarmı? Tramp da “axmaqlıq” edir ki?..

Tarix hər şey özü yerbəyer edəcək, ancaq Donald Trampın Putinə yanaşması, Ukrayna müharibəsinə Kreml qülləsindən baxışı, Venesuela hadisələri kimi izaholunmaz addımları insanı ehtiyatlı cümlələr qurmağa vadar edir, amma hələlik. Çünki bir azdan susan insan qalmayacaq, zənnimcə…

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:269
embedMənbə:https://ayna.az
archiveBu xəbər 15 Yanvar 2026 11:41 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see291

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see285

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see277

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see276

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see266

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see256

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see251

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see250

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see243

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see243

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see241

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see231

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see227

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see225

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see225

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see222

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see212

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see206

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see203

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri