Icma.az
close
up
RU
“Syuardın axmaqlığı” və Trampın sevdası

“Syuardın axmaqlığı” və Trampın sevdası

Icma.az, Ayna portalına istinadən məlumatı açıqlayır.

Qrenladiyanın Amerikaya qazandıracaqlarını anlamaq üçün Alyaskanı xatırlamaqda fayda var

Amerika Birləşmiş Ştatları tarixdə bir neçə dəfə Qrenlandiyanı satın almağa təşəbbüs edib. Bu ideya adanın strateji mövqeyinə görə daim Vaşinqtonda müzakirə mövzusu olsa da, satın alma əməliyyatı baş tutmayıb.

1860-cı illərdə ABŞ-ın Alyaskanı Rusiyadan alması (1867) ərəfəsində Qrenlandiya da gündəmə gətirilib, lakin bu, daxili müzakirə səviyyəsindən o yana – rəsmi təklifə keçməyib.

1910-cu ildə ABŞ diplomatik şəkildə Qrenlandiyanı əldə etmək üçün torpaq mübadiləsi təklifini irəli sürüb. Əslində, bu, tam da satınalma təklifi deyildi, ərazinin dəyişdirilməsi üçün bir həmlə idi. Ancaq Danimarka tərəfindən bu təklif qəbul görmədi.

1946-cı ildə – II Dünya Müharibəsindən sonra Vaşinqton daha konkret təklifdə bulunur. ABŞ hökuməti Qrenlandiyanı satın almaq üçün 100 milyon dollar məbləğində qızıl təklif edir. Rəsmi təklif də Danimarka tərəfindən rədd edilir.

Bu üç cəhd çox da uzaq olmayan tarixdə ABŞ-ın Qrenlandiyanı satın almaq və ya başqa yollarla nəzarətinə keçirmə istəyinin əsas örnəkləridir. Başqa sözlə, Tramp administrasiyasının Qrenlandiya sevdasını yenidən gündəmə gətirməsi təzə məsələ deyil.

ABŞ-ın Qrenlandiya sevdasının altında yatan səbəb nədir?

Danimarka hər dəfə ABŞ-ın bütün istək və tələbərini rədd etdi. Ancaq Ağ Ev bu dəfə əndazəni aşdı – Amerika hərbi nəzarət yolundan dəm vurmağa başladı. Doğrusu, inanmaq çətindir ki, Arktikanın önəmini, onun gələcək onilliklərin əsas geosiyasi cəbhəsi olacağını yeni-yeni anlamağa başlayıb. Ancaq Ağ Ev nəyi bilməsə də, Arktikaya gedən yolun Yer kürəsinin ən böyük adasından – Qrenlandiyadan “keçdiyini” çox yaxşı bilir. Və anlayır ki, əgər bu və ya başqa şəkildə Qrenlandiyaya hakim olmasa, bunu ya Çin edəcək, ya da Rusiya.

Amerikanınkı da romantik bir eşq hekayəsi deyil, hətta əsas faktorlarla müqayisədə heç bir o qədər iqtisadi də deyil. Məsələ təhlükəsizlik və güc məsələsidir. Qrenlandiya adası Arktikanın mərkəzində yerləşdiyi üçün

 -Şimali Amerika ilə Avropa arasında strateji körpüdür;

- Raket erkən xəbərdarlıq sistemləri üçün idealdır;

- Arktikada artan Rusiya–Çin rəqabətinin kilid nöqtəsidir.

ABŞ üçün Qrenlandiya Arktikaya nəzarət deməkdir. Çünki Çin zatən, Arktikadadır artıq, Rusiya oradakı hərbi gücünü artırır. Bütün bunlar Vaşinqton üçün həyəcan təbilləri deməkdir. Və Trampın Qrenlandiya təzyiqi bəsit bir kapriz, əzələ nümayişi yox, ABŞ-ın strateji maraqlarından qaynaqlanan “vacibiyyətdir”.

Ağ Ev Arktikada özünə yer tapıb mövqelərini gücləndirmək istəyir. Qrenlandiya üzərindən qurur oyunu. Lakin hüquqi reallıq başqa mənzərə cızır.

Birincisi, Qrenlandiya koloniya deyil, Danimarka Krallığının tərkibində muxtar ərazidir və ona 2009-dan sonra öz müqəddəratını təyinetmə hüququ tanınıb.

İkincisi, adanın satışı yalnız Danimarka parlamentinin, Qrenlandiya xalqının referenduma getməsi və beynəlxalq hüququn razılığı ilə mümkündür.

Praktik olaraq satış mümkünsüzdür. Bu səbəbdən də Trampın üslubu diplomatik deyil, birbaşa güc nümayişidir. Venesuela hadisələrindən sonra demək olar ki, onun siyasi gedişləri klassik imperiya modelinə əsaslanır.

Arktika artıq bir buz parçası deyil, enerji, logistika və hərbi üstünlük zonasıdır. Ruslar yarım əsrdən çoxdur ki, elmi ekspedisiya adı altında oraya çoxdan yerləşiblər və ilk fürsətdə də “bura zatən bizimdir” deyəcəklər. Çin isə gec oyansa da, ləng tərpənişini tez bir zamanda kompensasiya etməyə başlayıb.

İqlim dəyişikliyinin təsiri ilə buzlar geri çəkilir, yeni dəniz yolları açılır, milyardlarla barel neft–qaz ehtiyatını əlçatan edir. Bu səbəbdən də Arktikanı XXI əsrin yeni Yaxın Şərqinə bənzətmək olar. ABŞ üçün Arktika milli təhlükəsizlik zonasıdır, Avropaya gedən hərbi yolun açarıdır…

Qrenladiyanın Amerikaya qazandıracaqlarını anlamaq üçün Alyaskanı xatırlamaqda fayda var. ABŞ Prezidenti Endryu Conson (Andrew Johnson, 1808-1885) Alyaskanı Rusiya çarı II Aleksandrdan cəmi 7,2 milyon dollara almışdı.

Rus imperiyası maliyyə və hərbi baxımdan zəifləyir, Krım müharibəsindən (1853–1856) sonra Rusiya Alyaskanı qorumaqda çətinlik çəkirdi. Alyaska Rusiya üçün yükə çevrilirdi.

Prezident Conson zəif və uğursuz lider sayılsa da, onun Vilyam Syuard (William Henry Seward, 1801-1872) kimi nəhəng və uzaqgörən bir dövlət katibi vardı. Alyaskanın satın alınmasının fikir babası və memarı sayılan Syuard bu anlaşma ilə ölkəsinin Arktikaya çıxışı ilə gələcəkdə qlobal gücə çevrilməsində, XXI əsr geopolitikasında müstəsna rol oynadı.

Alyaska alqı-satqısı – “Alaska Purchase” ABŞ üçün uzunmüddətli strateji sərmayə idi. ABŞ Vətəndaş Müharibəsindən (1861–1865) yeni çıxmışdı, daxildə siyasi gərginlik artırdı, amma Syuard kimi strateqlər ABŞ-ın Sakit okean və Arktikanın gələcək resursları baxımından genişlənməsini düşünürdülər.

ABŞ-ın hərbi-strateji mövqeyinin artması və sonradan Alyaskada qızıl, neft, qaz tapıldıqca bu alqı-satqı tarixin ən sərfəli anlaşması oldu. 1867-ci ildə anlaşma imzalananda buna istehza ilə “Seward’s Folly” – “Syuardın axmaqlığı” deyirdilər. Ancaq bu gün o zamankı respublikaçı iqtidarın kiçik bir ticari alqı-satqı kimi görünən bu nəhəng addımı dünyanın indiki şəkillənməsində olduqca böyük rol oynadı.

Bütün bunlar azmış kimi, Alyaska məsələsi indi Qrenlandiya mövzusunun niyə Vaşinqtonda “tarixi presedent” kimi görüldüyünü də açıq izah edir. “Syuardın axmaqlığı”na baxanda bu gün Trampa da belə demək olarmı? Tramp da “axmaqlıq” edir ki?..

Tarix hər şey özü yerbəyer edəcək, ancaq Donald Trampın Putinə yanaşması, Ukrayna müharibəsinə Kreml qülləsindən baxışı, Venesuela hadisələri kimi izaholunmaz addımları insanı ehtiyatlı cümlələr qurmağa vadar edir, amma hələlik. Çünki bir azdan susan insan qalmayacaq, zənnimcə…

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:277
embedMənbə:https://ayna.az
archiveBu xəbər 15 Yanvar 2026 11:41 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see361

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see332

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see326

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see270

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see257

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see248

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see236

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see232

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see229

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see225

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see222

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see220

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see216

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see203

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see194

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see186

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see185

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see177

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see177

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri