Dilimizin yeni bəlası ChatGPT

Süni intellekt alətlərinin sürətlə yayılması və xüsusilə məktəblilər, tələbələr arasında gündəlik tədris prosesinin bir hissəsinə çevrilməsi fonunda Azərbaycan dilinin bu platformalarda tam və keyfiyyətli şəkildə dəstəklənməməsi yeni çağırışlar yaradır. Mövcud vəziyyət yalnız texniki çatışmazlıq kimi deyil, həm də təhsilin keyfiyyəti, akademik dürüstlük və milli dil mühitinin qorunması baxımından strateji məsələ kimi qiymətləndirilir. Dil dəstəyinin zəif olması nəticəsində şagird və tələbələr bəzən qrammatik baxımdan qüsurlu, üslub cəhətdən natamam və ya terminoloji baxımdan qarışıq mətnləri doğru və etibarlı hesab edirlər ki, bu da uzunmüddətli perspektivdə yazı mədəniyyətinə təsirsiz ötüşmür.
Məsələni Demokrat.az-a şərh edən təhsil eksperti Rizvan Fikrətoğlu bildirib ki, süni intellekt alətlərindən nəzarətsiz və həddindən artıq istifadə yazı bacarıqlarının zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Onun sözlərinə görə, xüsusilə esse, araşdırma işi və analitik yazılarda hazır mətnlərə arxalanma meyli gənclərdə müstəqil fikir formalaşdırmaq vərdişini zəiflədir:
"Xüsusilə gənclər yazı tapşırıqlarında bu alətlərə həddindən artıq arxalandıqda, qrammatik səhvləri və üslub pozuntularını doğru kimi qəbul edə bilirlər. Nəticədə yazı bacarıqları zəifləyir, terminoloji qarışıqlıq yaranır və nitq mədəniyyətində geriləmə müşahidə olunur. Uzunmüddətli perspektivdə bu, analitik düşüncə və müstəqil fikir ifadə etmə qabiliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər".
Onun sözlərinə görə, məntiq boşluqları və natamam cavablar da ayrıca problemdir:
"Süni intellekt bəzi hallarda qeyri-dəqiq və ya ziddiyyətli məlumat təqdim edir. Bu cavabları tənqidi yanaşma olmadan qəbul edən şagird və tələbələrdə sorğulama və fakt yoxlama vərdişləri formalaşmır, hazır mətnə güvənmək tendensiyası yaranır. Bu isə gələcəkdə tədqiqat bacarıqlarının zəifləməsinə, akademik keyfiyyətin aşağı düşməsinə və plagiat hallarının artmasına səbəb ola bilər".
"Təhsil prosesində də təsirlər özünü göstərir. Azərbaycan dilində funksional məhdudiyyətlər olduqda müəllimlər bu alətlərdən effektiv istifadə edə bilmir, tapşırıqların qiymətləndirilməsi və fərdi yanaşmanın tətbiqi çətinləşir. Rəqəmsal bərabərsizlik dərinləşir: digər dillərdə təhsil alanlar daha geniş imkanlardan yararlandığı halda, Azərbaycan dilli istifadəçilər geri qalır. Bu, gələcək peşə bacarıqlarına, xüsusilə texnologiya və innovasiya sahələrində rəqabət qabiliyyətinə birbaşa təsir edir" - o qeyd edib. 
Ekspert bildirib ki, süni intellektin dil mühitinə inteqrasiyasının zəif olması Azərbaycan dilinin rəqəmsal məkanda mövqeyini də zəiflədə bilər:
"Termin yaradıcılığında çətinliklər artır, alınma və izah olunmamış sözlərin sayı çoxalır, leksik və qrammatik normalar pozulur. Dil təkcə mədəniyyət elementi deyil, həm də strateji resursdur. Buna görə də süni intellektin Azərbaycan dilini keyfiyyətli şəkildə dəstəkləməsi texnoloji məsələ olmaqla yanaşı, təhsil, elm və milli təhlükəsizlik baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır".
Əfsanə Kamal
Demokrat.az