Emosional manipulyasiya bizi öz gerçəkliyimizdən təcrid edir

İnsan münasibətləri qarşılıqlı hörmət, sevgi və anlayış üzərində qurulduqda sağlam şəkildə inkişaf edir. Lakin bəzən bu balans pozulur və tərəflərdən biri qarşısındakı insana nəzarət etmək, onu emosional cəhətdən zəiflətmək üçün gizli üsullara əl atır. Bu cür halların ən təhlükəlilərindən biri “gaslighting” - yəni emosional manipulyasiya üsuludur.
Missiya.Az bu barədə araşdırmasını təqdim edir:

Gaslighting anlayışı ilk dəfə 1938-ci ildə yazılmış “Gas Light” adlı pyesdən yaranıb. Əsərdə bir kişi arvadını ruhi cəhətdən idarə etmək üçün evdəki işıqları qəsdən azaldır, qadın bunu hiss etdikdə isə “sən xəyal görürsən” deyərək onun ağlından şübhə etməsinə səbəb olur. Bu hekayə sonradan psixologiyada insanların reallıq hissini pozmaq üçün istifadə olunan manipulyativ davranışların simvoluna çevrilib.
Gaslighting zamanı manipulyator qarşısındakı insanın hisslərini, xatirələrini və düşüncələrini şübhə altına alır. “Sən çox həssassan”, “belə bir şey demədim”, “sən uydurursan” kimi cümlələrlə qurbanın özünə inamı sarsıdılır. İnsan zamanla nəyi xatırladığından, nə hiss etdiyindən və hətta kim olduğundan belə əmin ola bilmir. Bu vəziyyət onu manipulyatorun təsiri altına salır və asılı hala gətirir.
Uzun müddət davam edən emosional manipulyasiya insanın ruh halına ağır təsir göstərir. Özünə inam azalır, qərar vermək çətinləşir, qorxu və narahatlıq hissi güclənir. Qurban çox vaxt düşünür ki, “bəlkə problem məndədir” və beləliklə manipulyatorun yaratdığı zəncir qırılmır. Bu, depressiya, sosial təcrid və emosional yorğunluq kimi ciddi nəticələr doğura bilər.

Gaslighting-i tanımaq üçün bəzi əlamətlərə diqqət etmək lazımdır. Əgər sən daim “sənin hisslərin səhvdir” kimi sözlər eşidirsənsə, öz qərarlarından və xatirələrindən şübhələnirsənsə, qarşı tərəfə daima haqq qazandırırsansa və sanki kim olduğunu unudurmuş kimi hiss edirsənsə -bu, artıq bir siqnaldır. Sağlam münasibət heç vaxt səni öz reallığından uzaqlaşdırmamalıdır.
Belə bir vəziyyətdə ən vacib addım özünü müdafiə etməyi öyrənməkdir. Əvvəlcə öz hisslərinə inan və onların dəyərini heç vaxt kiçiltmə. Hadisələri, danışıqları və səni narahat edən davranışları qeyd et -bu, reallığı itirməməyinə kömək edəcək. Sərhədlər qoymaq da çox vacibdir: kimsənin sənin hisslərini və düşüncələrini inkar etməsinə icazə vermə. “Bu mənim hissimdir və sən onu dəyərləndirməlisən” demək, özünə hörmətin ifadəsidir.

Eyni zamanda, etibar etdiyin insanlarla paylaşmaq, dəstək almaq da çox önəmlidir. Manipulyatorlar adətən qurbanı tək buraxmağa çalışırlar, amma sənin gücün dostluqda, ailədə və sevən insanlarda gizlidir. Əgər vəziyyət dəyişmirsə, psixoloqla danışmaq və ya zərərli münasibətdən uzaqlaşmaq ən sağlam yoldur.
Unutma ki, gaslighting səssiz, amma dağıdıcı bir psixoloji zorakılıq formasıdır. O, insanın reallığını sarsıdır, amma bu sarsıntıdan çıxmaq mümkündür. Sən düşündüyündən daha güclüsən və öz həqiqətini qorumağa tam haqqın var. Hər bir insan hörmət, sevgi və səmimiyyətlə davranılmağa layiqdir. Sağlam münasibət nəzarət və qorxu üzərində deyil, anlayış və qarşılıqlı etimad üzərində qurulur.
İlahə Qənbərli

Missiya.Az