Enerji böhranı dərinləşir

Neft 200 dollara qalxır?

İrandakı müharibənin yaratdığı neft böhranı yeni bir mərhələyə qədəm qoyur və müasir tarixdə ən böyük böhrana çevrilə bilər. İrana qarşı müharibədən bəri bir ay ərzində neft qiymətləri təxminən ikiqat artıb. Müharibədən əvvəlki 60 dollarla müqayisədə neft qiymətləri hazırda daim 100 dollardan yuxarı ticarət olunur və bəzi analitiklər və iqtisadçılar yaxın gələcəkdə nəinki 150 dollara, hətta 200 dollara qədər yüksələcəyini proqnozlaşdırırlar. "İndiyə qədər neft qiymətlərinin artması spekulyativ xarakter daşıyırdı və gələcəkdə neft çatışmazlığı ilə bağlı gözləntiləri əks etdirirdi. Əslində, dünya bazarında neftin miqdarı azalmayıb, çünki Fars körfəzindən bir tankerin alıcılara çatması bir və ya bir ay yarım çəkəcək", - deyə Nobel mükafatı laureatı iqtisadçı Pol Kruqman xatırlayır.

İndi isə bu vaxt sona çatır. Neft böhranı reallığa çevrilir. İran blokadasından əvvəl körfəzdən çıxan sonuncu tanker gələn həftənin sonuna qədər Avropaya, bu həftə isə Asiyaya çatacaq. Dünya gündə təxminən 105 milyon barel neft istehlak edir və müharibədən əvvəl təxminən 20% və ya 20 milyon bareldən çoxu Fars körfəzindən Hörmüz boğazı vasitəsilə göndərilirdi. Təcavüzə cavab olaraq İran boğazı bağladı.

Bu barellər üçün daimi əvəzedici yoxdur - bütün ehtiyat istehsal gücü Səudiyyə Ərəbistanında və digər Fars körfəzi ölkələrində cəmləşib. Böhran uzun müddət davam edəcək. "Vəziyyət çox ciddidir", - deyə Avropa Enerji Komissarı Dan Yorgensen bildirib. "Enerji böhranının qısamüddətli olacağını gözləməməliyik. Bu, belə də olmayacaq".

Mütəxəssislər artıq insanlara evdən işləməyi məsləhət görürlər. Digər təkliflərə tramvaylara keçmək, avtomobil sürətini əlavə 10 km/saat məhdudlaşdırmaq, hava səyahətini azaltmaq və qaz sobalarını induksiya sobaları ilə əvəz etmək daxildir.

Bütün bunlar Hörmüz boğazının blokadası səbəbindən tədarük itkisini kompensasiya etmək üçün neft istehlakını kifayət qədər azaldacaq. Bu, gündə 10-12 milyon barel deməkdir. Bu, asan məsələ deyil - müqayisə üçün, COVID-19 pandemiyası dövründə, heç kimin səyahət etmədiyi və ya heç yerə uçmadığı dövrdə qlobal neft istehlakı 8 milyon barel azalıb. Əgər tələbat azalmasa, yeganə seçim qiymətlərin artmasıdır.

Kruqmanın sözlərinə görə, əgər ABŞ Xarq adasını ələ keçirib İran neft ixracını dayandırsa və İran və ya husilər Hörmüzdən keçən boru kəmərlərini bombalayaraq cavab verərsə, neftin qiyməti barel üçün 200 dolları keçə bilər. İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı təklif edir ki, "belə bir ssenaridə tammiqyaslı qlobal iqtisadi böhranın baş verməsi ehtimalı çox yüksəkdir". Neftin əvvəlki rekordu 2008-ci ildə, bir barel üçün 147 dollara çatanda qeydə alınmışdı. Bugünkü pulla inflyasiya nəzərə alınmaqla bu, 220 dollardan çoxdur.

Neftin hazırda bir bareli təxminən 100 dollardır. Lakin apokaliptik 140 dollara, daha doğrusu 200 dollara çatmasa belə, Bloomberg iqtisadçıları hesab edirlər ki, qlobal iqtisadiyyat və bütün ölkələrin əhalisi İran müharibəsindən ciddi itkilərə məruz qalacaq. Bir barel üçün 110 dollar səviyyəsində Avropada qiymət artımı 1 faiz bəndi (və ya 40%) sürətlənəcək, iqtisadi artım isə ÜDM-in 0,6 faiz bəndi və ya bunun yarısı qədər azalacaq. Bir barel üçün 170 dollar səviyyəsində Qərb staqflyasiya ilə üzləşir - eyni zamanda gəlirlərin azalması və xərclərin artması.

VƏLİ