Əsrin layihəsi: elm adamları mamont və Tasmaniya pələngini canlandıracaq

Alimlər qrupu ən son texnoloji nailiyyətlərdən istifadə edərək nəsli kəsilmiş heyvan növlərini həyata qaytarmağa çalışır. Onlar xüsusilə, yunlu mamontu, dodonu (uça bilməyən böyük quş) və Tasmaniya pələngini canlandırmaq istəyirlər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə Rutgers Universitetindən amerikalı təkamülçü bioloq Skott Travers "Forbes" üçün məqaləsində yazıb.

Dallasda (Texas, ABŞ) yerləşən "Colossal Biosciences" şirkəti cəsarətli elmi layihə həyata keçirməyə çalışır. Şirkət ideyasını maliyyələşdirmək üçün artıq təxminən 200 milyon dollar toplayıb.

Alimlər qrupunun əsas məqsədi təxminən 4000 il əvvəl nəsli kəsilmiş yunlu mamontu dirçəltməkdir. Şirkətin təsisçiləri iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə yollarını tapmaq istədikləri üçün əsasən tarixdən əvvəlki dünyaya nəzər yetirie. Mamontları Arktika mühitinə qaytarmaqla, onlar tundra çəmənliklərini cavanlaşdırmağa və bununla da qlobal istiləşməni sürətləndirən metan emissiyalarının əsas mənbəyi olan daimi donların əriməsini azaltmağa ümid edirlər.

Mamontların tundrada qar təbəqələrini sıxlaşdıracağına, torpağa istilik ötürülməsini azaldacağına və əbədi donun əriməsini yavaşladacağına inanılır. Bundan əlavə, onlar qaranlıq meşə örtüyündən daha çox günəş işığını əks etdirən çəmənliklərin böyüməsini təşviq edə bilər, beləliklə, yer səthinin günəş işığını kosmosa əks etdirmə qabiliyyətini azaldır.

Ancaq bu, çoxlu skeptikləri olan bir nəzəriyyədir. İdeyanın əleyhdarları xəbərdarlıq edirlər ki, ekosistemə bu cür müdaxilə gözlənilməz nəticələrə, o cümlədən mövcud növlərlə rəqabətə və digər gözlənilməz dinamikaya səbəb ola bilər.

Bu və ya digər şəkildə "Colossal Bioscience"in mamontları canlandırmaq strategiyası gen mühəndisliyi və sintetik biologiyada qabaqcıl nailiyyətlərə əsaslanır. Elm adamları mamont və onun ən yaxın müasir qohumu olan Asiya fili arasındakı genetik fərqləri müəyyən etmək üçün bu heyvanların donmuş qalıqlarından DNT-ni təhlil etmək istəyirlər.

Daha sonra, ən son gen redaktə vasitələrindən istifadə edərək, tədqiqatçılar hibrid embrion yaratmaq üçün Asiya filinin genomunu dəyişdirmək istəyirlər. Bu embrion ya surroqat fil anada, ya da sintetik ana bətnində inkişaf edəcək - bu, "Colossal"ın inkişaf etdirdiyi başqa bir texnologiyadır.

Eyni prinsipdən istifadə edərək Tasmaniya pələngini və dodonu diriltmək, həmçinin onların ən yaxın qohumlarından - müvafiq olaraq, numbat və Nikobar göyərçinindən başlanğıc nöqtəsi kimi istifadə edilməsi planlaşdırılır.

Dodo quşu Hind okeanındakı Mavrikiy adasında yaşayan və 1600-cü illərin sonlarında həddindən artıq ov və yaşayış mühitinin məhv olması səbəbindən nəsli kəsilmiş uça bilməyən bir quş olub. Onun canlanması xüsusilə növ itkisinə həssas olan ada ekosistemlərinin bərpası üçün nümunə ola bilər.

Tasmaniya pələngi və ya thylacine, demək olar ki, "dünən" - 1930-cu illərdə nəsli kəsilmiş yırtıcı bir marsupialdır. Onun canlanması Avstraliyanın cənubundakı böyük bir ada olan Tasmaniyada invaziv növlərə nəzarət etməyə kömək edə bilər.

Ümumiyyətlə, "Colossal Bioscience"in planları çoxlu tənqidlərə səbəb olub. Skeptiklər, gen mühəndisliyi yolu ilə dirçəldilmiş növlərin bir zamanlar nəsli kəsilmiş növlərin eyni olacağına şübhə edirlər. Bəlkə çox oxşar olsa da, fərqli bir şey olacaq. Bundan əlavə, canlanan növlərin ekosistemə necə təsir edəcəyi və müasir xəstəliklərə necə müqavimət göstərə biləcəyi ilə bağlı suallar var.

Aydın