Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Həmid Herisçi: Müəllif üçün əsərini qısaltmaq onu sünnət eləmək kimi bir şeydir... Müsahibə

Həmid Herisçi: Müəllif üçün əsərini qısaltmaq onu sünnət eləmək kimi bir şeydir... Müsahibə

Icma.az xəbər verir, Kulis.az saytına əsaslanaraq.

Kulis.az Orxan Həsəninin şair Həmid Herisçi ilə "Azərbaycan ədəbiyyatında bədii redaktorların rolu" barədə müsahibəsini təqdim edir.


– Gəncliyinizdə Xalq yazıçısı Mirzə İbrahimovun katibi vəzifəsində çalışmısınız. Mirzə İbrahimovun fərdi redaktoru var idimi? Həmin dövrdə müəllif, redaktor, nəşriyyat münasibətləri necə idi?
– Univeristetin dördüncü kursunda oxuyurdum. Məni Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda Güney Azərabycan şöbəsinə işçi kimi qəbul etdilər. Şübhəsiz ki, atamın güneyli olmağının burada rolu var idi, ancaq mən özüm də az deyildim. Orada Mirzə İbrahimovla birgə işlədiyim zaman bədii mətnin redaktorluğunu öyrəndim. Öyrəndim ki, bədii mətnin korrektoru, oxucusu, rəssamı olmalıdır. Bunlar hamısı vacib məsələlərdir və Mirzə müəllim bunların hamısına diqqət edirdi. Onun həm Rusiyada, həm də Azərbaycanda kifayət qədər usta redaktorları var idi. Bununla belə xatırladım ki, bizim məşhur yazıçımız Əkrəm Əylislinin Tatyana Kalyagina kimi təcüməçisi olub. Hər yazıçının bəxtinə belə tərcüməçi düşmür. Fikir versəniz görərsiniz ki, Əkrəm Əylisliyinin rusca tərcüməsi Azərbaycan dili ilə müqayisədə daha şirin təsir bağışlayır.

– Rus dilində daha şirindir?
– Bəli, məhz rus dilində. Onun Azərbaycan dilində olan şirin mətni rus dilində şipşirindir. Rəhmətlik Rafiq Tağı “şipşirin nəsr” ifadəsini çox sevərdi. Tatyana Kalyagina təkcə tərcüməçi yox, həm də redaktor idi və o, Əkrəm Əylislini çox gözəl redaktə edib, bir çox ifadələrini dəyişib, hətta onun sintaksisinə müdaxilə edib. Əgər siz Əkrəm Əylislini həm Azərbaycan dilində, həm də rus dilində oxusanız, bu mətnlər sizə bir-birindən fərqli görünəcək. Adlarını əzbərdən deyə bilməsəm də, Mirzə İbrahimovun Tatyana Kalyagina kimi tərcüməçi-redaktorları var idi.

Ümumiyyətlə, gəlin etiraf edək ki, Sovet dövrü redaktorlar dövrüdür, müəlliflər dövrü yox. Onlar görünməyən ədəbiyyat fədailəri idilər. Televiziyaya, nəşriyyata, qəzet-jurnallara gedirdin, hərəsində 20-30 redaktorla rastlaşırdın. Gərək mətnlə rəftar edə biləsən, lazım gəlsə, onu qısaldasan. Qısaltmaq... bəli, bu çox vacib məsələdir. Bilirsinizz, bədii mətndə hər bir müəllifin nöqsanları olur. Nöqsan, bəlkə də, yaxşı bir bədii xüsusiyyətdir. Ədəbi mətndə əksik ola bilər, əsas odur artıq olmasın. Artıq söz bədii mətndə dağıdıcı təsir göstərə bilər. Sovet dövrünün redaktorları bu artıqları götürürdülər.

– Azərbaycanda yazıçılıq məktəbi müstəqillik dövründə qorunub saxlansa da, redaktorluq məktəbi davam eləmədi. Müəllif olaraq yaxşı bədii redaktorlar axtarıb tapa bilmirik. Redaktorluq məktəbinin müstəqillik dövründə davam etməməsinin səbəbi nədir?
– Keçid dövründə Sovetin bir çox nailiyyətlərini itirdik. Onlardan da biri redaktorluq məktəbidir. Təkcə ədəbiyyatda yox, eləcə də teatrda, kinoda redaktorsuz keçinməyə məcbur qaldıq. Müəllif hər zaman ipə-sapa yatmır, ambisiyaları həddən artıqdır, bayaq ifadə etdiyimiz kimi “artığı” çoxdur. Redaktorlar bu artıqları götürürdülər, indi kinoda da, nəsrdə də, şeirdə də, teatrda da bunu edən yoxdur. Müəlliflər azad olublar və indi məlumdur ki, əsərdəki azad müəllif çox təhlükəlidir. Azad müəllifin böyük əsər ortaya qoya bilməməsi fikri sınaqdan keçib.

Gəlin, biz xarici ədəbiyyatdakı nümunələrə toxunaq. 2016-cı ildə çəkilən “Dahi” adlı bir filmdən danışmaq istəyirəm. Bu, Amerika ədəbiyyatının məşhur redaktoru Maksvel Perkins haqqındadır. Filmin ssenari müəllifi Con Loqan, rejissor Maykl Qrandeygdir. Bu tarixi filmə baxandan sonra məlum olur ki, ümumiyyətlə, əvvəllər Amerika ədəbiyyatı mövcud olmayıb, 1920-ci ildə Maksvel Perkins adlı yazıçı bir gün Filadelfiya şəhərindəki “ağ adamları” yığır və təklif edir ki, mən səhmdar cəmiyyət düzəldirəm, Amerika ədəbiyyatını yaradacam, siz də mənə maliyyə ayırın və bundan qazanın. Tomas Vulf, Ernest Heminquey, Frensis Skott Fitscerald, Con Steynbek yarada bilsin deyə, Maksvel Perkins daxilindəki ambisiyalı yazıçını öldürür.

Təsəvvür edin, özündənrazı yazıçı əlində 400-500 səhifəlik romanlarla gəlir. Bu mətnlər redaktə olunur. Bizə elə gəlir ki, Amerika ədəbiyyatı öz-özünə yaranıb, yox, belə deyil. Amerika ədəbiyyatını da, Sovet ədəbiyyatını da redaktorlar yaradıblar. Ümumiyyətlə, ədəbiyyatı redaktorlar yaradır.

– Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının redaktoru kimdir?
– Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının redaktoru yoxdur. Bu gün azərbaycanlı naşirlər özləri haqqında çox yüksək fikirdədilər və buna görə də redaktorluq məktəbi yaranmır. Müəyyən yazıçıları işə götürdülər ki, guya onlar redaktor olacaqlar, ancaq bu alınmayacaq. İndi həqiqi redaktorların yerini ambisiyalı müəlliflər tutub. Redaktor özünü qurban verəndir.
– Yazıçı özü-özünün redaktoru ola bilərmi?
– Mən indi hiss edirəm ki, ən yaxşı yazılarım hansılardır. Fikir vermişəm, vaxtında yazdığımın yarısını sildiyim mətnlər bu gün mənim daha çox xoşuma gəlir. Sağ əl yazırsa, sol əl pozmalıdır. İndi Azərbaycanda vəziyyət elə gətirib ki, yazıçının bir əli yazıçılıqla, digəri redaktorluqla məşğul olmalıdır. Təəssüf ki, mənim heç vaxt redaktorum olmayıb.

– Azərbaycanda yaxşı bədii redaktorların yetişməsi üçün nə lazımdır?
– Nəşriyyat sistemi. Bu günün ədəbiyyatının naşirlər yaradır. Məsələn, Stiven Kinq 200-dən artıq romanın müəllifidir. Bunu təkcə özü yazmır. Fiziki olaraq bu mümkün deyil. Bu ad - Stiven Kinq sadəcə brenddir. 4-5, bəzən 10-15 redaktor yetişir və müəllifin adı ilə kitablar yazırlar.

Daha bir filmə müraciət edək. Roman Planskinin “Adsız qəhrəman”ı. Filmdə deyilir ki, bir çox məşhur əsərlərin, bioqrafiyaların müəllifləri kitabın üstündə adı yazılanlar deyil. Bunları əslində “ədəbi zəncilər” yazıblar.

Nəşriyyatlar əvvəl redaktorları başına yığıb onları yetişdirməlidir və daha sonra yazıçılar bu redaktorların vasitəsi ilə yetişməlidir. Nəhayət, bədii əsərlərdən hamı qazanmalıdır. Maksvel Perkins müəlliflərə gündə beş dollar və iki köməkçi verirdi ki, onlar gündə on səhifə yazsınlar. O, pulu yalnız saat beşdə verirdi və müəllif on səhifəni bitirəndən sonra beş dollarını götürüb, pivə içməyə yollanırdı. Amerika ədəbiyyatı belə yaranıb.

Heminqueyin müəllifi olduğu "Əlvida, silah" romanının əlyazması 500 səhifə idi. Perkins onu qısaldanda aralarında mübahisə yaranmışdı. Müəllif üçün əsərini qısaltmaq onu sünnət eləmək kimi bir şeydir; ağrılıdır.
– Bu gün fürsət olsa, hansı müəllifləri redaktə edərsiniz?
– Mən düşünürəm ki, dünya ədəbiyyatının getdiyi istiqamət minimalizmdir. Sabir Əhmədlinin çox sevsəm də, cümlələri çox uzundur. Eləcə də İsa Hüseynov. Bu nəsr dili, məncə, arxaikləşir, dövrlə uyğunlaşmır. O vaxt lazım idi bu nəsr, indi yox. Bu gün orta əsrlər dekorasiyasında kənd nəsri ilə yazmaq mümkün deyil.

– Bəs öz mətnləriniz necə?
– Əlbəttə, hesab edirəm ki, mənim redaktorum olmalı idi. Bəli, dəyişiklik edərdim. Ancaq bu problem tək mənim yox, hamının problemidir.

Həmid Herisçi bu müəlliflərə 20 il əvvəl izah eləməyə çalışırdı. Çalışırdı ki, nə olar, nə olmaz. Mən redaktor deyildim, müəllim idi. Faciəm odur ki, gərək müəllimlik yox, redaktorluq edərdim. Bunu Təbrizdə anladım. Orada bir çox müəllifin şeirlərini oxudum, yaxşı şeirlər idi, ancaq çox uzun idilər.

Fotolar: İlkin Nəbiyev

Təhsilini yarımçıq qoyub sevgilisi ilə yaşayan yazıçı - O, hansı romanı ilə dünyaya səs salmışdı? 17 yaşında 7 aylıq hamilə qız öz toyunda niyə öldü? Çəhrayı çobanyastığı - Sara ibrahimin romanından hissə
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:169
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 17 Noyabr 2025 12:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see344

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see337

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see336

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see285

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see273

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see266

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see263

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see263

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see236

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see233

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see225

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see222

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see218

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see217

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see214

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see206

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see198

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see192

Evinin sökülməməsi üçün altından yol çəkdi

19 Noyabr 2026 01:37see173

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see173
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri