Icma.az
close
up
RU
Menu

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

Zülalla ən zəngin çərəz

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

Həmid Herisçi: Müəllif üçün əsərini qısaltmaq onu sünnət eləmək kimi bir şeydir... Müsahibə

Həmid Herisçi: Müəllif üçün əsərini qısaltmaq onu sünnət eləmək kimi bir şeydir... Müsahibə

Icma.az xəbər verir, Kulis.az saytına əsaslanaraq.

Kulis.az Orxan Həsəninin şair Həmid Herisçi ilə "Azərbaycan ədəbiyyatında bədii redaktorların rolu" barədə müsahibəsini təqdim edir.


– Gəncliyinizdə Xalq yazıçısı Mirzə İbrahimovun katibi vəzifəsində çalışmısınız. Mirzə İbrahimovun fərdi redaktoru var idimi? Həmin dövrdə müəllif, redaktor, nəşriyyat münasibətləri necə idi?
– Univeristetin dördüncü kursunda oxuyurdum. Məni Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda Güney Azərabycan şöbəsinə işçi kimi qəbul etdilər. Şübhəsiz ki, atamın güneyli olmağının burada rolu var idi, ancaq mən özüm də az deyildim. Orada Mirzə İbrahimovla birgə işlədiyim zaman bədii mətnin redaktorluğunu öyrəndim. Öyrəndim ki, bədii mətnin korrektoru, oxucusu, rəssamı olmalıdır. Bunlar hamısı vacib məsələlərdir və Mirzə müəllim bunların hamısına diqqət edirdi. Onun həm Rusiyada, həm də Azərbaycanda kifayət qədər usta redaktorları var idi. Bununla belə xatırladım ki, bizim məşhur yazıçımız Əkrəm Əylislinin Tatyana Kalyagina kimi təcüməçisi olub. Hər yazıçının bəxtinə belə tərcüməçi düşmür. Fikir versəniz görərsiniz ki, Əkrəm Əylisliyinin rusca tərcüməsi Azərbaycan dili ilə müqayisədə daha şirin təsir bağışlayır.

– Rus dilində daha şirindir?
– Bəli, məhz rus dilində. Onun Azərbaycan dilində olan şirin mətni rus dilində şipşirindir. Rəhmətlik Rafiq Tağı “şipşirin nəsr” ifadəsini çox sevərdi. Tatyana Kalyagina təkcə tərcüməçi yox, həm də redaktor idi və o, Əkrəm Əylislini çox gözəl redaktə edib, bir çox ifadələrini dəyişib, hətta onun sintaksisinə müdaxilə edib. Əgər siz Əkrəm Əylislini həm Azərbaycan dilində, həm də rus dilində oxusanız, bu mətnlər sizə bir-birindən fərqli görünəcək. Adlarını əzbərdən deyə bilməsəm də, Mirzə İbrahimovun Tatyana Kalyagina kimi tərcüməçi-redaktorları var idi.

Ümumiyyətlə, gəlin etiraf edək ki, Sovet dövrü redaktorlar dövrüdür, müəlliflər dövrü yox. Onlar görünməyən ədəbiyyat fədailəri idilər. Televiziyaya, nəşriyyata, qəzet-jurnallara gedirdin, hərəsində 20-30 redaktorla rastlaşırdın. Gərək mətnlə rəftar edə biləsən, lazım gəlsə, onu qısaldasan. Qısaltmaq... bəli, bu çox vacib məsələdir. Bilirsinizz, bədii mətndə hər bir müəllifin nöqsanları olur. Nöqsan, bəlkə də, yaxşı bir bədii xüsusiyyətdir. Ədəbi mətndə əksik ola bilər, əsas odur artıq olmasın. Artıq söz bədii mətndə dağıdıcı təsir göstərə bilər. Sovet dövrünün redaktorları bu artıqları götürürdülər.

– Azərbaycanda yazıçılıq məktəbi müstəqillik dövründə qorunub saxlansa da, redaktorluq məktəbi davam eləmədi. Müəllif olaraq yaxşı bədii redaktorlar axtarıb tapa bilmirik. Redaktorluq məktəbinin müstəqillik dövründə davam etməməsinin səbəbi nədir?
– Keçid dövründə Sovetin bir çox nailiyyətlərini itirdik. Onlardan da biri redaktorluq məktəbidir. Təkcə ədəbiyyatda yox, eləcə də teatrda, kinoda redaktorsuz keçinməyə məcbur qaldıq. Müəllif hər zaman ipə-sapa yatmır, ambisiyaları həddən artıqdır, bayaq ifadə etdiyimiz kimi “artığı” çoxdur. Redaktorlar bu artıqları götürürdülər, indi kinoda da, nəsrdə də, şeirdə də, teatrda da bunu edən yoxdur. Müəlliflər azad olublar və indi məlumdur ki, əsərdəki azad müəllif çox təhlükəlidir. Azad müəllifin böyük əsər ortaya qoya bilməməsi fikri sınaqdan keçib.

Gəlin, biz xarici ədəbiyyatdakı nümunələrə toxunaq. 2016-cı ildə çəkilən “Dahi” adlı bir filmdən danışmaq istəyirəm. Bu, Amerika ədəbiyyatının məşhur redaktoru Maksvel Perkins haqqındadır. Filmin ssenari müəllifi Con Loqan, rejissor Maykl Qrandeygdir. Bu tarixi filmə baxandan sonra məlum olur ki, ümumiyyətlə, əvvəllər Amerika ədəbiyyatı mövcud olmayıb, 1920-ci ildə Maksvel Perkins adlı yazıçı bir gün Filadelfiya şəhərindəki “ağ adamları” yığır və təklif edir ki, mən səhmdar cəmiyyət düzəldirəm, Amerika ədəbiyyatını yaradacam, siz də mənə maliyyə ayırın və bundan qazanın. Tomas Vulf, Ernest Heminquey, Frensis Skott Fitscerald, Con Steynbek yarada bilsin deyə, Maksvel Perkins daxilindəki ambisiyalı yazıçını öldürür.

Təsəvvür edin, özündənrazı yazıçı əlində 400-500 səhifəlik romanlarla gəlir. Bu mətnlər redaktə olunur. Bizə elə gəlir ki, Amerika ədəbiyyatı öz-özünə yaranıb, yox, belə deyil. Amerika ədəbiyyatını da, Sovet ədəbiyyatını da redaktorlar yaradıblar. Ümumiyyətlə, ədəbiyyatı redaktorlar yaradır.

– Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının redaktoru kimdir?
– Müasir Azərbaycan ədəbiyyatının redaktoru yoxdur. Bu gün azərbaycanlı naşirlər özləri haqqında çox yüksək fikirdədilər və buna görə də redaktorluq məktəbi yaranmır. Müəyyən yazıçıları işə götürdülər ki, guya onlar redaktor olacaqlar, ancaq bu alınmayacaq. İndi həqiqi redaktorların yerini ambisiyalı müəlliflər tutub. Redaktor özünü qurban verəndir.
– Yazıçı özü-özünün redaktoru ola bilərmi?
– Mən indi hiss edirəm ki, ən yaxşı yazılarım hansılardır. Fikir vermişəm, vaxtında yazdığımın yarısını sildiyim mətnlər bu gün mənim daha çox xoşuma gəlir. Sağ əl yazırsa, sol əl pozmalıdır. İndi Azərbaycanda vəziyyət elə gətirib ki, yazıçının bir əli yazıçılıqla, digəri redaktorluqla məşğul olmalıdır. Təəssüf ki, mənim heç vaxt redaktorum olmayıb.

– Azərbaycanda yaxşı bədii redaktorların yetişməsi üçün nə lazımdır?
– Nəşriyyat sistemi. Bu günün ədəbiyyatının naşirlər yaradır. Məsələn, Stiven Kinq 200-dən artıq romanın müəllifidir. Bunu təkcə özü yazmır. Fiziki olaraq bu mümkün deyil. Bu ad - Stiven Kinq sadəcə brenddir. 4-5, bəzən 10-15 redaktor yetişir və müəllifin adı ilə kitablar yazırlar.

Daha bir filmə müraciət edək. Roman Planskinin “Adsız qəhrəman”ı. Filmdə deyilir ki, bir çox məşhur əsərlərin, bioqrafiyaların müəllifləri kitabın üstündə adı yazılanlar deyil. Bunları əslində “ədəbi zəncilər” yazıblar.

Nəşriyyatlar əvvəl redaktorları başına yığıb onları yetişdirməlidir və daha sonra yazıçılar bu redaktorların vasitəsi ilə yetişməlidir. Nəhayət, bədii əsərlərdən hamı qazanmalıdır. Maksvel Perkins müəlliflərə gündə beş dollar və iki köməkçi verirdi ki, onlar gündə on səhifə yazsınlar. O, pulu yalnız saat beşdə verirdi və müəllif on səhifəni bitirəndən sonra beş dollarını götürüb, pivə içməyə yollanırdı. Amerika ədəbiyyatı belə yaranıb.

Heminqueyin müəllifi olduğu "Əlvida, silah" romanının əlyazması 500 səhifə idi. Perkins onu qısaldanda aralarında mübahisə yaranmışdı. Müəllif üçün əsərini qısaltmaq onu sünnət eləmək kimi bir şeydir; ağrılıdır.
– Bu gün fürsət olsa, hansı müəllifləri redaktə edərsiniz?
– Mən düşünürəm ki, dünya ədəbiyyatının getdiyi istiqamət minimalizmdir. Sabir Əhmədlinin çox sevsəm də, cümlələri çox uzundur. Eləcə də İsa Hüseynov. Bu nəsr dili, məncə, arxaikləşir, dövrlə uyğunlaşmır. O vaxt lazım idi bu nəsr, indi yox. Bu gün orta əsrlər dekorasiyasında kənd nəsri ilə yazmaq mümkün deyil.

– Bəs öz mətnləriniz necə?
– Əlbəttə, hesab edirəm ki, mənim redaktorum olmalı idi. Bəli, dəyişiklik edərdim. Ancaq bu problem tək mənim yox, hamının problemidir.

Həmid Herisçi bu müəlliflərə 20 il əvvəl izah eləməyə çalışırdı. Çalışırdı ki, nə olar, nə olmaz. Mən redaktor deyildim, müəllim idi. Faciəm odur ki, gərək müəllimlik yox, redaktorluq edərdim. Bunu Təbrizdə anladım. Orada bir çox müəllifin şeirlərini oxudum, yaxşı şeirlər idi, ancaq çox uzun idilər.

Fotolar: İlkin Nəbiyev

Təhsilini yarımçıq qoyub sevgilisi ilə yaşayan yazıçı - O, hansı romanı ilə dünyaya səs salmışdı? 17 yaşında 7 aylıq hamilə qız öz toyunda niyə öldü? Çəhrayı çobanyastığı - Sara ibrahimin romanından hissə
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:135
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 17 Noyabr 2025 12:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see315

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see286

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see284

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see279

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see231

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see227

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see226

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see221

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see219

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see211

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see209

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see202

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see199

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see195

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see192

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see187

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

15 Noyabr 2026 02:58see184

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see176

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see176

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

15 Noyabr 2026 04:16see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri