Həmrəylik yalnız söz deyil, ortaq dəyərdir ŞƏRH

İslam dünyasının qarşısında duran əsas məsələlərdən biri ortaq dəyərləri qorumaqla yanaşı, həmin dəyərləri real əməkdaşlığa çevirməkdir. Bu gün müxtəlif ölkələrdə yaşayan müsəlman xalqlarını birləşdirən çoxsaylı tarixi, dini və mədəni bağlar mövcuddur. Lakin müasir dövr bu bağlılığın yalnız mənəvi yaxınlıq səviyyəsində qalmasını deyil, qarşılıqlı əlaqələr, dialoq və birgə təşəbbüslərlə daha da inkişaf etdirilməsini tələb edir. Azərbaycanın son dövrdə bu istiqamətdə irəli sürdüyü yanaşma da məhz belə bir düşüncəyə əsaslanır. Prezident İlham Əliyevin sentyabrın 15-də Bakıda keçirilən beynəlxalq tədbirlərin iştirakçıları ilə görüşündə İslam həmrəyliyinin əməli-praktiki addımlarla gücləndirilməsinin vacibliyini vurğulaması bu baxımdan diqqət çəkən mesajdır.Həmrəyliyi gücləndirən əsas amillərdən biri insanların və cəmiyyətlərin bir-birini daha yaxından tanımasıdır. Dini liderlərin, alimlərin və müxtəlif müsəlman ölkələrindən olan nümayəndələrin bir araya gəlməsi bu baxımdan mühüm imkan yaradır. Belə görüşlər zamanı yalnız dini məsələlər deyil, insanları narahat edən ümumi problemlər, sülh, qarşılıqlı hörmət, təhlükəsizlik və xalqlar arasında anlaşma kimi mövzular da müzakirə oluna bilir. Bu yanaşma dini dialoqun cəmiyyətlər arasında daha geniş əlaqələrin formalaşmasına xidmət edən bir vasitəyə çevrilməsinə imkan verir.Bakıda Seyid Yəhya Bakuvinin irsinə həsr olunmuş beynəlxalq konfransın keçirilməsi də mövzunun başqa bir tərəfini ortaya qoyur. Azərbaycanın tarixində elm, fəlsəfə və mənəviyyat sahəsində mühüm iz qoymuş şəxsiyyətlərin irsi yalnız keçmişin yadigarı deyil. Onların düşüncələri bu gün də müxtəlif cəmiyyətlərin ortaq dəyərlər ətrafında dialoq qurmasına zəmin yarada bilər. Seyid Yəhya Bakuvinin irsinin Türk dünyasından və İslam coğrafiyasından olan nümayəndələrin iştirakı ilə müzakirə edilməsi bu baxımdan tarixlə müasir dövr arasında mənəvi bir bağ yaradır.Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafiya da bu məsələdə xüsusi imkanlar yaradır. Ölkə həm Türk dünyası ilə sıx əlaqələrə malikdir, həm Qafqazın bir hissəsidir, həm də İslam dünyasının mühüm mədəni məkanlarından biridir. Bu xüsusiyyət müxtəlif istiqamətlər arasında təmasların qurulmasını mümkün edir. Bakının son illərdə beynəlxalq dini və mədəni tədbirlərə ev sahibliyi etməsi də belə əlaqələrin inkişafı üçün yaradılan platformalardan biri kimi qiymətləndirilə bilər. 2017-ci ildə İslam Həmrəyliyi Oyunlarının Bakıda keçirilməsi və 2027-ci ildə İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Görüşünün Azərbaycanda keçirilməsinin nəzərdə tutulması bu istiqamətdə keçirilən tədbirlərin ardıcıllığını göstərir.İslam həmrəyliyindən danışarkən yalnız dövlətlərarası münasibətləri nəzərdə tutmaq kifayət deyil. Burada cəmiyyətlər, dini icmalar, alimlər və ziyalılar arasında əlaqələrin də öz yeri var. Çünki ortaq dəyərlər yalnız rəsmi görüşlər vasitəsilə deyil, insanlar arasında qarşılıqlı anlayış yarandıqda daha möhkəm əsas qazanır. Dini liderlərin sülh və əməkdaşlıqla bağlı mövqelərinin səsləndirilməsi də bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Xüsusilə qarşıdurmaların və fikir ayrılıqlarının artdığı bir dünyada dinin insanları ayıran deyil, dialoqa və anlaşmaya yaxınlaşdıran tərəfinin ön plana çıxarılması mühüm məsələdir. Bakıda keçirilən görüşlərdə də sülh, əməkdaşlıq və qarşılıqlı hörmət mövzularının önə çəkilməsi bu yanaşmanın aktuallığını göstərir.

Azərbaycanın İslam həmrəyliyinə yanaşmasında diqqət çəkən məqam məhz praktiki fəaliyyət məsələsidir. Həmrəylik yalnız müəyyən günlərdə səsləndirilən çağırış və fikirlərdən ibarət olduqda onun təsiri məhdud qalır. Əsas məsələ ortaq ideyaların davamlı əlaqələrə, mədəni layihələrə, elmi əməkdaşlığa və qarşılıqlı dəstək mexanizmlərinə çevrilməsidir. Bu baxımdan Bakıda keçirilən müxtəlif tədbirlər İslam dünyasının nümayəndələri arasında əlaqələrin genişləndirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır.Əslində, İslam həmrəyliyinin gücü fərqlilikləri aradan qaldırmaqda deyil, həmin fərqliliklərə hörmət etməklə ortaq dəyərlər ətrafında bir araya gəlməkdədir. Müxtəlif ölkələrin, məktəblərin və icmaların özünəməxsus xüsusiyyətləri ola bilər, lakin sülh, qarşılıqlı hörmət, ədalət, insan ləyaqəti və əməkdaşlıq kimi dəyərlər onları birləşdirə bilər. Bu baxımdan dini və mədəni dialoqun inkişaf etdirilməsi yalnız İslam dünyası üçün deyil, daha geniş beynəlxalq münasibətlər mühiti üçün də əhəmiyyət daşıyır.

Bakıda keçirilən son görüşlərin əsas mesajlarından biri də məhz budur: ortaq mənəvi dəyərlər müasir dünyada əməkdaşlıq üçün real zəminə çevrilə bilər. Seyid Yəhya Bakuvinin irsinin yenidən gündəmə gətirilməsi, Türk dünyasının dini rəhbərlərinin bir araya gəlməsi və müxtəlif ölkələrdən nümayəndələrin fikir mübadiləsi aparması bu istiqamətdə yeni əlaqələrin formalaşmasına şərait yaradır. Azərbaycanın İslam həmrəyliyini praktiki addımlarla möhkəmləndirmək yanaşması isə bu mövzunun yalnız mənəvi çağırış kimi deyil, davamlı əməkdaşlıq sahəsi kimi nəzərdən keçirildiyini göstərir.

Səkinə Baxışzadə

YAP Kəlbəcər rayon təşkilatının məsləhətçisi