Icma.az
close
up
RU
Menu

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

İlon Mask insanlıq yox olur deyir: Bəs elm buna nə cavab verir?

İlon Mask insanlıq yox olur deyir: Bəs elm buna nə cavab verir?

Icma.az, Qaynarinfo saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

Milyarder İlon Mask son müsahibəsində Marsda bir şəhər qurmağın insan sivilizasiyasının gələcəyini təmin etmək üçün vacib addım olduğunu bildirib. O, bəşəriyyətin müharibə, nüvə fəlakəti, meteorit toqquşması kimi hadisələrlə və ya aşağı doğum səviyyəsinə görə "böyüklər üçün bezlərdə ölmə" təhlükəsi ilə üz-üzə olduğunu vurğulayıb.

Qaynarinfo "Forbes"ə istinadən xəbər verir ki, Maskın sözlərinə görə, insan sivilizasiyası çökmədən və ya yox olmadan əvvəl şüurun işığını Marsa daşımaq həyati əhəmiyyət daşıyır. O, əgər Yer kürəsində texnologiya səviyyəsi kosmik gəmi göndərmək imkanından aşağı düşərsə, bu məqsədin təhlükəyə girəcəyini qeyd edib. Xüsusilə Yaponiyada və Cənubi Koreyada aşağı doğum göstəricilərinə diqqət çəkən Mask əgər cari tendensiya davam edərsə, Cənubi Koreyanın üç nəsil sonra bugünkü əhalisinin cəmi 4%-i qədər olacağını bildirib.

Maskın bu açıqlamaları insan populyasiyasına dair ciddi narahatlıqları gündəmə gətirir. Bəs bu qorxular nə qədər realdır? Nüfus dinamikası üzrə tədqiqat aparan evrim bioloqları məsələyə üç əsas istiqamətdə yanaşırlar:

1. Dünya əhalisi son 100 ildə sürətlə artıb və artmaqda davam edir

2022-ci ildə dünya əhalisi ilk dəfə 8 milyardı keçərək tarixdə mühüm bir mərhələyə çatıb. 1950-ci ildə bu rəqəm cəmi 2,5 milyard idi ki, bu da əhali artışında nəzərəçarpacaq yüksəlişi göstərir. 

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının proqnozlarına görə, dünya əhalisi artmağa davam edəcək və 2050-ci ilə qədər 10 milyard, bəzi hesablamalara görə isə 10,5 milyard səviyyəsinə çata bilər. Bu isə əhalinin azalmasından daha çox, həddindən artıq artımın əsas problem ola biləcəyinə işarə edir.

2. Əhali artımı yavaşlayır, lakin bu, bəşəriyyətin sonu demək deyil

İnsanlıq tarixinin böyük bir hissəsində əhali artımı olduqca zəif olub. Antik dövrlərdən Sənaye İnqilabına qədər qlobal əhali artımı illik orta hesabla cəmi 0,04% təşkil edib. Lakin 1800-cü illərdən sonra artım sürətlənib və 1960-cı illərdə illik 2%-ə yaxınlaşaraq zirvəyə çatıb. O vaxtdan bəri doğum səviyyəsinin azalması bu artım tempinin yavaşlamasına səbəb olub, lakin hələ də artım davam edir.

Doğrudur, Yaponiya və Cənubi Koreya kimi bəzi inkişaf etmiş ölkələrdə əhali azalması ciddi bir problem olaraq qalır. Lakin qlobal miqyasda vəziyyət o qədər də kritik deyil.

Bu fenomen heyvan populyasiyalarında da müşahidə olunur. Məsələn, ABŞ-ın şərqindəki son puma populyasiyası olan Florida panteri ciddi şəkildə azalaraq tükənmə riski ilə üzləşib. Bununla belə, ümumi Puma concolor növü Şimali və Cənubi Amerikanın ən geniş yayılmış məməlilərindən biridir və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqı (IUCN) tərəfindən "minimal risk" kateqoriyasında qiymətləndirilir. Yəni, lokal səviyyədə təhlükə olsa da, ümumi növ üçün bu, kritik təhlükə hesab edilmir.

Eyni vəziyyət Avropa vəhşi pişiyi (Felis silvestris) üçün də keçərlidir. Britaniyada populyasiyası ciddi şəkildə azalan Şoltand vəhşi pişiyi, ümumilikdə Avropa qitəsində geniş yayıldığı üçün nəsli kəsilmək təhlükəsi altında deyil. Bu nümunələr göstərir ki, yerli populyasiya azalması bəzən qlobal səviyyədə mövcudluğa ciddi təhlükə yaratmaya bilər.

3. Əhali azalması həll edilə bilən bir problemdir

Əhalinin azalması ilə bağlı "böyüklər üçün bezlər" nəzəriyyəsini şübhəli edən əsas məqam, bu problemin insanlığın mövcudluğunu təhdid edən digər problemlərlə müqayisədə daha asan idarə oluna bilməsidir. Başqa sözlə, hökumətlər ailə planlaşdırmasını stimullaşdıran siyasətlərlə əhali dinamikasını müəyyən həddə qədər yönləndirə bilərlər.

Heyvan populyasiyalarının qorunması üçün tətbiq edilən strategiyalar bu cür problemlərin həllində effektiv ola bilər. Məsələn, Florida panterlərinin sayı 1990-cı illərdə 30-a qədər azalmışdı. Bu vəziyyəti düzəltmək üçün mütəxəssislər Texasdan genetik cəhətdən uyğun puma fərdləri gətirərək onların genetik müxtəlifliyini artıblar. Bundan əlavə, yollar üzərində xüsusi keçidlər inşa edildi ki, bu da nəqliyyat qəzalarından ölüm hallarını azaldaraq populyasiyanın bərpasına kömək edib. Bu tədbirlər sayəsində Florida panterlərinin sayı 200-ə çatıb.

Şotland vəhşi pişiyi ilə bağlı da oxşar yanaşma tətbiq olunur. Qorumaçılar genetik olaraq saf fərdləri müəyyən edərək süni yetişdirmə proqramlarına daxil edirlər. Bununla yanaşı, ev pişikləri ilə qarışmanın qarşısını almaq üçün tədbirlər görülür.

Bu nümunələr göstərir ki, əhali azalması ilə bağlı doğru siyasətlər tətbiq edilərsə, problem idarə oluna bilər və hətta tamamilə həll oluna bilər.

Nəticə

İlon Maskın "insanlıq yox olur" fikri diqqətçəkici və düşündürücü olsa da, əhali azalmasının bəşəriyyət üçün kritik təhlükə olduğu iddiası elmi faktlarla tam dəstəklənmir. Əksinə, qlobal əhali hələ də artmaqda davam edir, bəzi ölkələrdə doğum səviyyəsi azalsa da, bu problem müxtəlif sosial və iqtisadi siyasətlərlə tənzimlənə bilər.

Bundan əlavə, Maskın təklif etdiyi kimi insanlığın xilas yolunun Marsda bir şəhər qurmaq olduğu fikri də mübahisəlidir. Planetimizi qorumağa yönəlmiş tədbirlər, bəlkə də çoxplanetli bir sivilizasiya qurmaq cəhdlərindən daha praktiki və təhlükəsiz bir yanaşma ola bilər.

Maskın diqqət çəkmək istədiyi problem real olsa da, əhalinin azalması bəşəriyyətin qarşısında duran yeganə və ya ən böyük təhlükə deyil. Əksinə, iqlim dəyişikliyi və ekosistemlərin məhvi kimi məsələlər demoqrafik dəyişikliklərə daha ciddi təsir göstərə bilər.

Aydın

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:240
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 29 Mart 2025 23:55 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see277

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see271

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see255

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see252

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see245

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see237

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see233

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see227

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see227

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see227

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see220

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see218

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see215

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see214

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see212

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see202

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see197

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see193

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see191

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri