İran Azərbaycanda nəyə nail olmaq istəyir?

Bu gün Azərbaycanda müxtəlif məktəblərin qarşısında baş verənlərə heç bir Azərbaycan vətəndaşı laqeyd yanaşa bilməz. Azərbaycanda “Kərimə dövlət”i qurmaq istəyənlər respublikamızın aydınlıq və sekulyarlıq qalası olan təhsil müəssisələrinə hücuma keçiblər.

Dini həssasiyyəti yüksək, psixoloji təsir altına düşmüş və dövlətə qarşı nə qədər təhlükəli ssenarinin iştirakçısı olmasının fərqinə vara bilməyənlər də var. Lakin bütövlükdə xüsusi təşkilatlandırılmış mürtəce qrupların əvvəlcədən hazırlanmış sxem üzrə hərəkət etdiyi aydın görsənir. Səslənən şüarlar, sərgilənən aqressiya və dərhal etiraz nümayişi kimi deyil, planlaşdırılmış təxribat aksiyaları təəssüratı bağışlayan diversiyaların izinin İrana gedib çıxdığı artıq heç kimdə şübhə doğurmur.

ABŞ ilə savaşda hərbi, sosial və iqtisadi böhranla üzləşmiş İran Azərbaycanda nəyə nail olmaq istəyir? Tehranda klerikal rejimin bəlkə də son aylarını yaşadığı bir ərəfədə Azərbaycandakı “5-ci kolon”unu aktivləşdirməsi, əlbəttə, təsadüf deyil.

Birinci diqqətçəkən məqam budur ki, Nazirlər Kabinetinin vahid məktəbli forması standartları ilə bağlı qərarını əvvəlcə hüquqi mübahisə kimi təqdim edənlər meydana çıxdı. Lakin qarşılarına AİHM-nin çoxsaylı qərarları qoyulduqdan sonra, insan hüquq və azadlıqları artıq heç bir İran təşviqatçısının yadına düşmədi. Filmlərdən tanıdığımız mürtəce obrazların yeni versiyaları populist ifadələr üzərindən cəmiyyəti təxribata çəkmək üçün propoqanda apardılar. İran klerikal, Azərbaycan sekulyar dövlətdir. Bu iki fərqli dövlət modeli fərqli idarəçilik, fərqli vətəndaş, fərqli təhsil fəlsəfəsinə əsaslanır. Bu gün təşkil olunan təxribatlarla İran Azərbaycanın dövlətçilik fəlsəfəsini cəmiyyət nəzərində mübahisələndirmək istəyir.

İkincisi, İran, heç şübhəsiz, Azərbaycan cəmiyyətində məzhəb və kimlik üzərindən təsir imkanlarını genişləndirmək niyyətindədir. Son savaş Tehranın bütün geopolitik iddialarını, demək olar ki, sıfırlayıb. İranın islam dünyası üçün nə qədər təhlükəli geopolitik akter olması daha çox islam ölkəsində cəmiyyətlərə məlum olduqca, Tehran coğrafiyaya liderlik iddialarının davam etdiyini göstərməyə çalışır. “Bax, görürsünüz, mən hələ güclüyəm, Azərbaycanda tərəfdarlarım var, bölgəni qarışdıra bilərəm” mesajı verməklə İran mollaları ideoloji aura yaratmağa çalışırlar.

Ən ciddi məsələlərdən biri təxribatların Azərbaycan dövlətinin qərarvermə mexanizmlərinə təzyiq göstərmək məqsədidir. Bu gün Azərbaycan idarəçilik sistemi xarici dini-siyasi mərkəzlərin göstərişləri, təbliğat və təxribat kampaniyaları ilə dövlətin sekulyarlıq prinsipini güzəştə gedərsə, daha təhlükəli bir presedent yarana bilər: “Azərbaycanın dövlət siyasətinə kənardan ideoloji təsir göstərmək mümkündür”!

Odur ki, İran Azərbaycanda növbəti ssenarilər işə salmazdan öncə, dövlətin prinsipiallığını, qətiyyətini test edir. Nəticədə süni şəkildə “dövlət-din” qarşıdurması görüntüsü yaratmaqla, cəmiyyətdə qütbləşmə və dövlət təşkilatına etimadsızlıq formalaşdırmaq niyyəti güdür.

Nəhayət, İranın öz daxilindəki ziddiyyətləri arxa plana keçirmək üçün bu təxribatları təşkil edir. Heç kimə sirr deyil ki, İran hakimiyyəti məcburi hicab siyasəti ətrafında daxildə müqavimətlə üzləşib. Azərbaycanda yaratdığı “hicab gərginliyi” ilə diqqəti özünün dini idarəçilik modelindən kənara yönəltmək və eyni zamanda hicabı regional ideoloji gündəmin mərkəzində saxlamaq istəyir.

Bütün bunlar öz növbəsində çox sayda suallar doğurur. Vacib suallardan ilki budur ki, məktəbə hücumlarda istifadə olunan plakatları kim hazırlayıb, iştirakçılar arasında koordinasiyanı kimlər təşkil edib. Bundan başqa, ən müxtəlif ölkələrdən idarə olunan sosial şəbəkə hesablarından tirajlanan eyni tezislər harada hazırlanır, videoçarxlar, posterlər necə ortaya çıxır? Hicabsız influenserlərin və pulsuz hüquq xidməti vəd edən bəzi hüquqşünasların paraları haradan gəlir? Mən qətiyyən şübhə etmirəm ki, bütün bu sualların cavabını dövlət bilir və cəmiyyətə də elan olunacaq.

Lakin bir məsələ bəribaşdan bəllidir: Azərbaycan heç zaman İran və İran kimi olmayacaq!

Taleh Şahsuvarlı