İran geri çəkilmir, Tramp mövqeyində israrlıdır: ABŞ İran müharibəsi başlayır? ŞƏRH

Son illər Yaxın Şərqdə baş verən siyasi və hərbi proseslər İran ətrafında gərginliyin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.

ABŞ-ın regionda hərbi mövcudluğunu artırması, xüsusilə də dəniz donanmasının Yaxın Şərqə göndərilməsi ilə bağlı açıqlamalar Tehranda ciddi narahatlıq doğurur.

Paralel olaraq İranda davam edən və zaman-zaman sərt şəkildə yatırılan daxili etirazlar, Qərbin, xüsusilə ABŞ-ın bu proseslərdə oynadığı rol barədə müzakirələri daha da alovlandırır. Bu arada İran rəsmi şəkildə bəyan edib ki, ABŞ-ın İrana qarşı atacağı istənilən hərbi addım “tammiqyaslı müharibə” kimi qiymətləndiriləcək və buna mümkün olan ən sərt cavab veriləcək.

Maraqlıdır görəsən, yaxın zamanda ABŞ-ın İrana hücumu baş tutacaq? Turkustan.az olaraq bu sualımızı politoloq Məhəmməd Əsədullazadəyə ünvanladıq.

Məhəmməd Əsədullazadə

İranda baş verən etirazların boğulması və bu prosesdə ABŞ-ın dolayısı dəstəyi İran əleyhinə aparılan ümumi strategiyanın mümkün variantlarından biri kimi qiymətləndirilirdi. Tramp administrasiyası dövründə İranla bağlı əsas məsələ hərbi qarşıdurmadan çox, diplomatik təzyiq xətti idi. Bu çərçivədə İranın nüvə proqramından, xüsusilə ballistik raketlərdən imtina etməsi tələb olunur, ABŞ və Qərb şirkətlərinin İranın neft və enerji sektoruna çıxışının məhdudlaşdırılması ilə rejim iqtisadi cəhətdən sıxışdırılırdı.

Lakin görünən odur ki, İran rejimi bu təzyiqlərə baxmayaraq geri addım atmaq niyyətində deyil. ABŞ administrasiyası daxilində islahatlara ümid edən qüvvələr olsa da, ali dini rəhbərlik və mühafizəkar çevrələr buna qəti şəkildə qarşı çıxır. Etirazlar İran daxilində rejim üçün ciddi təhlükə yaratsa da, Tehran hələlik bu prosesi nəzarətdə saxlamağa çalışır.

Regionda vəziyyət daha da mürəkkəbləşir. ABŞ, İsrail və İran arasında gərginlik, eyni zamanda Səudiyyə Ərəbistanı və digər regional oyunçuların prosesə cəlb olunması riskləri artırır. Diplomatik kanallar üzərindən aparılan danışıqların yanlış hesablanması vəziyyəti daha təhlükəli mərhələyə daşıya bilər.

Bu səbəbdən ABŞ və müttəfiqləri İran ətrafına hərbi donanma və digər strateji vasitələr yerləşdirərək təzyiqi artırırlar. Məqsəd İranı uzunmüddətli qarşıdurmaya məcbur etmək deyil, onu mövqeyini dəyişməyə vadar etməkdir. Buna baxmayaraq, İran məsələsi qlobal siyasətdə hələ də ziddiyyətli və qarışıq strategiyalarla müşayiət olunur.

Bir çox dairələrdə hesab edilir ki, İranda mövcud rejim dəyişməli və ölkədə yeni siyasi sistem qurulmalıdır. Yeni dünya siyasi düzənində İranın daxili və xarici siyasətinin dəyişməsi qaçılmaz görünür. Bu dəyişiklik ya tədricən, yumşaq keçid yolu ilə baş verəcək, ya da ABŞ və müttəfiqlərinin davamlı müdaxilələri fonunda daha sərt ssenari ilə reallaşacaq.

Aytən Yaşar/ Turkustan.az