İran yeni müharibəyə hazırlaşır: Tehranın ümidi Çinə qalıb

İran ətrafında qeyri-müəyyənlik davam edir. ABŞ Prezidenti Donald Tramp və digər amerikalı rəsmilər Vaşinqtonla Tehran arasında danışıqların davam etdiyini bildirsələr də, eyni zamanda bu təmasların müsbət nəticə verəcəyinə ciddi ümid etmədiklərinə dair mesajlar verirlər. Bu isə tərəflər arasında gərginliyin hələ də yüksək səviyyədə qaldığını göstərir.

Digər tərəfdən, İrandakı rejim mümkün yeni qarşıdurmaya hazırlıqlarını davam etdirir. Tehran hesab edir ki, Vaşinqtonla aparılan danışıqlarda ciddi güzəştlərə getməyəcəyi təqdirdə, növbəti hərbi-siyasi toqquşma qaçılmaz ola bilər.

Mövzu ilə bağlı Musavat.com-a danışan "Atlas" Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Elxan Şahinoğlu deyib ki, Məhz buna görə İran həm müdafiə imkanlarını gücləndirməyə, həm də regionda öz mövqelərini qorumağa çalışır:

"İran hərbi potensialını yenidən gücləndirməyə çalışır. Tehranın ümidi Pekinədir. 2026-cı ildə qlobal səhnə gərginliyin kəskin şəkildə artmasına şahidlik edir və ABŞ, müttəfiqləri və Çin mürəkkəb geosiyasi qarşıdurmanın mərkəzində yer alır. Vaşinqontda hesab edirlər ki, Çin Tehrana qabaqcıl hava hücumundan müdafiə sistemləri çatdırmağa hazırlaşa bilər ki, bu da Yaxın Şərqdə güc balansını yenidən formalaşdıra və qlobal ticarət və diplomatiyada ciddi nəticələrə səbəb ola bilər".

Politoloq vurğulayıb ki, təxminən qırx gün davam edən gərgin müharibədən sonra İranın hava hücumundan müdafiə infrastrukturu ciddi şəkildə zəifləyib:

"ABŞ və İsrail münaqişənin əvvəlində hava üstünlüyünü təmin etdilər və bu da İranı növbəti hücumlara qarşı həssas etdi. Atəşkəs müqaviləsi müvəqqəti yardım təklif etsə də, Tehrana xarici yardım axtarmaq üçün bir pəncərə açdı. Qərb analitikləri hesab edirlər ki, İran bu fasilədən müdafiə qabiliyyətlərini bərpa edə biləcək qabaqcıl sistemlər təmin etmək üçün xarici tərəfdaşlara güvənərək arsenalını doldurmaq üçün istifadə edir. Hesabatlarda Pekinin daşına bilən hava hücumundan müdafiə sistemlərinin mənşəyini gizlətmək üçün üçüncü ölkələr vasitəsilə İrana ötürülməsinə cəhd edə biləcəyi göstərilib. Bu cür gizli əməliyyatlar təsdiqlənərsə, vəziyyətin əhəmiyyətli dərəcədə gərginləşməsinə səbəb olacaq. Vaşinqton Pekinin bu məsələylə bağlı xəbərdar edib".

Elxan Şahinoğlunun fikrincə, ABŞ-ın Çinlə münasibətləri hazırda sabit qalsa da, Pekinin İranı silahlandırmaq üçün hər hansı bir addımı dinamikanı kökündən dəyişdirəcək:

"Genişmiqyaslı tariflərin tətbiqi mövcud ticarət atəşkəsini poza bilər və dünyanın iki ən böyük iqtisadiyyatı arasında iqtisadi düşmənçiliyi yenidən alovlandıra bilər. Çin münaqişədə hər hansı bir tərəfə silah tədarük etməsi iddialarını qətiyyətlə rədd edib. Ancaq Vaşonqtonun şübhələri azalmayıb. Çin birbaşa qarşdırmaualardan yayınsa da, rəqiblərinin təsir güclərini azaltmaq üçün müxtəlif vasitələrdən istifadə edir. Çinin İranın yenidən silahlanmasında iştirakının potensial nəticələri dərindir. ABŞ-Çin ticarət əlaqələrində pozulma qlobal bazarlarda əks-səda yaradacaq, təchizat zəncirlərini pozacaq və dünya iqtisadiyyatını qeyri-sabitləşdirəcək. Tariflərin tətbiqi təkcə ikitərəfli ticarətə təsir göstərməyəcək, həm də investorların inamını sarsıdacaq, maliyyə bazarlarında dəyişkənliyə səbəb olacaq".