İran zərbəni havadan gözləyir

İran nüvə infrastruktur obyektlərini hava zərbələrindən qorumaq üçün genişmiqyaslı təlimlərə başlayıb. Bu ölkədə İsrailin İranın nüvə silahı hazırlamasının qarşısını almaq üçün zərbələr endirmək hədələrini ciddi qəbul edirlər. Bu yaxınlarda məlum olduğu kimi, eyni ehtimal Vaşinqtonda da nəzərdən keçirilir. ABŞ prezidenti Co Baydenin müşavirləri hesab edirlər ki, İsrailin hava hücumları nəticəsində İranın hava hücumundan müdafiə sisteminin zəifləməsi İslam Respublikasının nüvə proqramlarına birdəfəlik son qoymaq üçün əlverişli şərait yaradır.

İranda başlayan təlimlərə ölkənin ən nüfuzlu hərbi-siyasi təşkilatı olan və dövlət qərarlarının qəbulu prosesində iştirak edən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) nizami ordusu və aerokosmik qüvvələri iştirak edir. Təlimlərin birinci mərhələsində hava hücumundan müdafiə bölmələri ölkənin ən mühüm uranın zənginləşdirilməsi obyektlərindən biri olan Natanzdakı (Mərkəzi İran) elmi-tədqiqat mərkəzinin mühafizəsi üzrə təcrübə keçib. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun Aerokosmik Qüvvələri hava məkanında bir sıra təhdidlərin meydana gəlməsini simulyasiya edib və elektron döyüş texnikasından istifadə edib.

Qərb mətbuatının yazdığına görə, İsrailin 26 oktyabr 2024-cü ildə həyata keçirdiyi və İranın hava hücumundan müdafiə sistemini, həmçinin pilotsuz uçuş aparatları və raket istehsalı obyektlərini məhv etmək məqsədi daşıyan “Tövbə günləri” əməliyyatı İslam Respublikasının hava məkanın daha effektiv müdafiə edə bilməməsi ilə nəticələnib. Bununla belə, İranın “Xatəmül-Ənbiya” hərbi bazasının hava hücumundan müdafiə qərargahının komandiri Qader Rəhimzadənin bu günlərdə verdiyi məlumata görə, hərbi rəhbərlik bu yaxınlarda bəzi strateji əhəmiyyətli ərazilərdə “düşmənə hələ də məlum olmayan” yeni hərbi texnikalar yerləşdirib.

Tehranın narahat olmaq üçün səbəbləri var. Türkiyəyə qoşulmuş milislər dekabrın 8-də Dəməşqi ələ keçirərək İranı dəyərli regional müttəfiqindən məhrum etdikdən sonra İsrail Suriyanın hava hücumundan müdafiə sisteminin çox hissəsini bombalayıb. Tehran onu yəhudi dövlətinin hücumlarına qarşı müdafiə cəbhəsi kimi görürdü. İndi İsrail hərbçiləri İranın nüvə obyektlərinə kütləvi zərbələr endirmək üçün yeni planlar hazırlayır. İsraildə ümid edirlər ki, yanvarın 20-də rəsmi olaraq ABŞ prezidenti vəzifəsinə başlayan Donald Tramp tərəddüd etmədən belə bir əməliyyata yaşıl işıq yandıracaq. Xüsusən də Ağ Evin gələcək sahibi bu yaxınlarda bunu özü deyib.

Co Baydenin komandasının bəzi nümayəndələri də İrana qabaqlayıcı zərbə vurmağa ehtiyac görürlər. Axios mənbələrinin məlumatına görə, Ağ Evin Milli Təhlükəsizlik Şurasının üzvləri cənab Trampın andiçmə mərasimindən əvvəl Amerika liderinə İranın nüvə probleminin hərbi yolla həlli variantlarını təqdim ediblər. Bəzi rəsmilər, o cümlədən ABŞ-ın milli təhlükəsizlik müşaviri Ceyk Sallivan hesab edir ki, İslam Respublikasının hava hücumundan müdafiə sisteminin hazırkı vəziyyəti, eləcə də Yaxın Şərqdə baş verən son hadisələr İrana uğurlu zərbə endirmək şansını artırır və cavab zərbəsi ehtimalını azaldır.

Tehran özünün nüvə silahını inkişaf etdirməyə çalışması ilə bağlı şayiələri açıq şəkildə rədd edir. Belə ki, çərşənbə axşamı İran prezidenti Məsud Pezeşkian ölkəsinin “nüvə potensialından hərbi məqsədlər üçün istifadə etmək niyyətində qətiyyən olmadığını” deyib.

İsrail İranı nüvə obyektlərindən məhrum etməyə hazırdır

Lakin İranın inkişafının sürəti bunun əksini göstərir. Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin 2024-cü ilin noyabrında açıqladığı hesabat İslam Respublikasının 60%-ə qədər zənginləşdirilmiş əhəmiyyətli miqdarda uran əldə etdiyini göstərir. Oktyabr ayına olan məlumata görə, Tehranın ehtiyatı 182,3 kq təşkil edib. Bu, avqustun göstəricilərindən 17,6 kq çoxdur. Bu uranın nüvə silahı istehsalında istifadə edilməsi üçün 90%-ə qədər zənginləşdirilməlidir. Beynəlxalq müfəttişlər deyirlər ki, marşrut o qədər qısadır ki, onu bir neçə həftəyə əhatə etmək olar.

İranlı general: "Suriyada ciddi strateji məğlubiyyət"

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) briqada generalı Behrouz Esbati İranın Suriyada "böyük məğlubiyyətə uğradığını", lakin hələ də ölkədə fəaliyyət göstərməyə çalışacağını bildirib. Onun çıxışının audio yazısı Abdi Media saytı tərəfindən yayımlanıb və The New York Times (NYT) buna diqqət çəkib.

Nəşrin məlumatına görə, general ötən həftə Tehrandakı məsciddə çıxış edib və onun çıxışı İran rəhbərliyinin Suriyadakı “strateji itkilərin miqyasını azaltmağa həftələr sərf edən” bəyanatlarından “kəskin ziddiyyət təşkil edib”. Cənab Esbati Rusiyanı “Rusiya təyyarələri Suriya üsyançılarını bombaladığı halda, əslində açıq sahələrə bombalar atırdı” iddiaları ilə İranı çaşdırmaqda ittiham edib. 2024-cü ildə İsrail Suriyadakı İran hədəflərinə zərbələr endirərkən Rusiya “radarları söndürüb və bu hücumları effektiv şəkildə asanlaşdırıb” deyib.

İran Keşikçiləri Korpusu generalı həmçinin deyib ki, İranın Suriya prezidenti Bəşər Əsədlə münasibətləri onun istefasından əvvəlki aylarda gərgin olub. “Mən hesab etmirəm ki, Suriyanın itirilməsi fəxr olunası bir şeydir. "Biz məğlub olduq və məğlubiyyət çox güclü oldu, çox güclü zərbə aldıq və çox çətin oldu", deyə Behrouz Esbati bildirib.

Dekabr ayında Suriyada “Həyat Təhrir əl-Şam” qruplaşması hakimiyyəti ələ keçirib. Əsəd ailəsi ilə birlikdə Rusiyaya qaçıb.

V.VƏLİYEV