“İranda etirazlar dərinləşir: Xamenei rejimi təzyiqi artırır, elitalar isə çıxış yolu axtarır“ İsrail mətbuatı

"Küçə təzyiqi, elitada çatlar və Xamenei rejimi üçün təhlükəli dönüş nöqtəsi..."

İranda artıq bir həftədən çoxdur davam edən kütləvi etirazlar ölkəni dərin siyasi və təhlükəsizlik böhranına sürükləyib. 

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "cursorinfo.co" nəşri yazıb.

Hakimiyyət gücə arxalanır, daxildə isə parçalanma əlamətləri görünür

Yerli mənbələrin bildirdiyinə görə, Ali lider Əli Xamenei və İran İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) güc strukturlarına vəziyyəti ən azı bir həftə nəzarətdə saxlamaq barədə yeni göstəriş verib. Hakimiyyət bu müddət ərzində İraq və Əfqanıstandan əlavə qüvvələrin cəlb olunması ilə etirazların sərt şəkildə yatırılmasına ümid edir.

Bununla paralel, İrandakı digər mənbələr təhlükəsizlik strukturlarının daxilində rejimin davamlılığına dair şübhələrin artdığını bildirir. Qiymətləndirmələrə görə, etiraz dalğası zəifləməsə, Xamenei rəhbərliyindəki sistemin nəzarəti itirməsinə cəmi bir neçə gün qala bilər.

Küçələrdə zorakılıq, iqtisadi böhran və artan narazılıq

Etirazlar zamanı nümayişçilər dövlət bayraqlarını və polis maşınlarını yandırır, bir sıra şəhərlərdə isə təhlükəsizlik qüvvələri ilə toqquşmalar yaşanır. Məlumatlara görə, azı səkkiz nəfər həlak olub, təxminən qırx nəfər yaralanıb, bəzi hallarda odlu silahdan istifadə edildiyi də bildirilir.

Kütləvi narazılığın əsas səbəbi ağır iqtisadi vəziyyətdir. Ərzaq qiymətləri 60-70 faiz bahalaşıb, İran rialının məzənnəsi isə yerli mediaya görə bir dollar üçün təxminən 1,4 milyon səviyyəsinədək enib. Bu fonda ABŞ prezidenti Donald Tramp Vaşinqtonun etirazçılara qarşı ölümcül güc tətbiq olunacağı təqdirdə onlara dəstək verməyə hazır olduğunu bildirib. Tehran isə bu bəyanatları "təhlükəli müdaxilə" kimi qiymətləndirib.

Elitaların Qərbə mesajları və rejimin gələcəyi ilə bağlı suallar

Eyni zamanda, Qərb və İsrail mənbələri İran elitalarının davranışında diqqətçəkən dəyişikliklər olduğunu bildirir. Böyük Britaniyanın keçmiş yüksək vəzifəli rəsmisinin sözlərinə görə, İran rejiminin bir sıra yüksək çinli nümayəndələri artıq Qərb kəşfiyyat strukturları ilə təmas qurur və mümkün hakimiyyət dəyişikliyindən sonra öz təhlükəsizliklərini təmin etməyə çalışırlar.

İsrailin təhlükəsizlik dairələri etirazları son on ilin ən güclü və gərgin dalğası kimi dəyərləndirir. "Galey TsAXAL" radiosunun məlumatına görə, bu səviyyədə ictimai təzyiq İranda sonuncu dəfə 2022-ci ildə - qadın hüquqları ilə bağlı etirazlar zamanı müşahidə olunub. Analitiklər qeyd edir ki, hazırda hakimiyyət genişmiqyaslı güc tətbiqindən çəkinir, "Bəsic" və polis əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha ehtiyatlı davranır ki, bu da itkilərin hələlik nisbətən az olması ilə özünü göstərir.

İsrailli ekspertlər hesab edir ki, etirazların davamı Tehranın prioritetlərini dəyişə, rejimi daxili sabitliyə fokuslanmağa və xarici siyasi-hərbi aktivliyi azaltmağa məcbur edə bilər. Bununla belə, onlar vurğulayır ki, Xamenei rejiminin "qaçılmaz süqutu" barədə danışmaq hələ tezdir: proses qeyri-müəyyəndir və etirazlar hələ həlledici dönüş nöqtəsini keçməyib.