İrəvan hibrid basqının hədəfində

Kaya Kallas Ermənistanın seçkiqabağı mürəkkəb vəziyyətlə üzləşdiyini açıqladı

Avropa İttifaqının xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi, Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti Kaya Kallas mayın 4-də İrəvanda keçirilmiş “Avropa Siyasi Birliyi”nin VIII Zirvə görüşünün yekunlarını şərh edib.

Xanım Kallas “Facebook” sosial şəbəkəsində etdiyi paylaşımda bildirib ki, Ermənistan hibrid təhdidlərlə müşayiət olunan mürəkkəb seçkiqabağı vəziyyətlə qarşı-qarşıyadır. Onun sözlərinə görə, Ermənistan üzrə əsas qrup respublikaya dəstəyin əlaqələndirilməsi üçün görüş keçirib: “Avropa təkcə coğrafiya deyil, həm də bölüşdüyümüz dəyərlər və prinsiplərdir. Məhz buna görə bu gün (paylaşım mayın 4-də edilib–S.H.) Ermənistanda keçirilən “Avropa Siyasi Birliyi”nin VIII görüşündə iştirak etməkdən məmnun oldum. Qitənin hər yerindən 48 lider, eləcə də qonaq qismində Kanada Baş naziri İrəvanda bir araya gələrək dərin geosiyasi dəyişikliklər dövründə daha sıx əməkdaşlığın yollarını müzakirə etdilər.

“Avropa Siyasi Birliyi” – biz demokratik dayanıqlılığın möhkəmləndirilməsi, koordinasiyanın inkişafı, iqtisadi və enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi üçün fəaliyyətlərin necə əlaqələndiriləcəyini müzakirə etdik. Müzakirələr, həmçinin hamımızın üzləşdiyi təhdidlərə qarşı davamlılıq məsələsi üzərində cəmləşdi.

Ermənistan üzrə əsas qrup – Ermənistan dezinformasiya kampaniyaları və xarici təsir əməliyyatları da daxil olmaqla hibrid təhdidlərlə müşayiət olunan mürəkkəb seçkiqabağı şəraitlə üz-üzədir. Əsas qrup Ermənistanın dəstəklənməsini koordinasiya etmək üçün görüş keçirdi. Son bir ildə Aİ–Ermənistan tərəfdaşlığı misli görünməmiş sürətlə inkişaf edib. Biz ölkənin dayanıqlılığına ciddi sərmayələr yatırır və qarşıdan gələn seçkilərin şəffaflığını dəstəkləyirik”.

Ai rəsmisi paylaşımın sonunda bildirib ki, ASB-nin görüşü başa çatsa da, onlar İrəvanda ilk dəfə keçirilən Aİ–Ermənistan sammiti ilə işlərini davam etdirirlər. Qeyd edək ki, Aİ–Ermənistan sammiti mayın 5-də keçirilib. Sammitdə Avropa İttifaqını Aİ Şurasının Prezidenti Antonio Koşta, Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula Fon der Lyayen, Ermənistanı isə Baş nazir Nikol Paşinyan təmsil edib.

***

K.Kallasın paylaşımında qeyd etdiyi hibrid təhdidlər məsələsi isə, belə deyək, yeni söhbət deyil. Ermənistanın rəsmi şəxsləri az qala bir ilə yaxındır ki, seçkilər ərəfəsində rusiyapərəst siyasi qüvvələrin seçicilərin iradəsinə təsir göstərmək, nəticələri öz xeyirlərinə dəyişmək üçün hibrid təsir alətlərindən istifadə edəcəklərini bildirirlər. Rəsmi İrəvan bu hibrid təhdidlərlə mübarizə üçün Aİ-yə rəsmi müraciət etdi və bunun nəticəsi olaraq Aİ ölkələrinin xarici işlər nazirləri 2026-cı il aprelin 21-də Brüsseldə Ermənistana yeni mülki missiyanın göndərilməsi barədə qərarı təsdiqlədilər. Sənədə görə, missiya Ermənistanın hibrid təhdidlərə qarşı dayanıqlılığını gücləndirməyə yönələcək və nazirliklərə, eləcə də təhlükəsizlik qurumlarına strateji və praktiki məsləhətlər, həmçinin dəstək verəcək. Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi açıqlama yayaraq 2 illik mandatla fəaliyyət göstərəcək və “Avropa İttifaqının Ermənistan Respublikasındakı Tərəfdaşlıq Missiyası” adlanacaq yeni mülki missiyanın yerləşdirilməsi qərarını alqışladığını bildirib. XİN təsdiqləyib ki, missiyanın məqsədi Ermənistanın demokratik dayanıqlılığının gücləndirilməsini dəstəkləmək, dezinformasiya, kiberhücumlar və qanunsuz maliyyə axınları ilə mübarizə səyləri də daxil olmaqla hibrid təhdidləri aradan qaldırmaqdır.

Bu çərçivədə gündəlik 10 milyon izləyicisi ilə Fransanın ən çox izlənilən xəbər kanalı olan BFM TV-nin mayın 5-də yaydığı məlumat diqqəti cəlb edir. Telekanalın yayımladığı süjetdə bildirilib ki, Rusiya təbliğatı ilə “qidalanan” minlərlə məqalə və paylaşım süni intellekt tərəfindən yaradılmış saxta xəbər saytları, eləcə də koordinasiya olunmuş sosial şəbəkə hesabları vasitəsilə 8 dildə, 11 sosial platforma üzərindən yayılır. “Bu təbliğat maşını Ermənistanda seçkilərə 14 ay qalmış işə salınıb”, – deyə süjetdə qeyd olunub.

Beləliklə, bir daha aydın görünür ki, Ermənistanda iyunun 7-də keçiriləcək parlament seçkiləri fonunda hibrid təhdidlər mövzusu artıq mücərrəd təhlükə kimi deyil, konkret və ölçülə bilən risk kimi gündəmdədir. K.Kallasın açıqlamaları da bu reallığın Avropa səviyyəsində qəbul edildiyini göstərir. Məsələ yalnız siyasi rəqabətin kəskinləşməsi deyil, informasiya mühitinin sistemli şəkildə təsir altına salınmasıdır. Son illərdə müxtəlif ölkələrdə müşahidə olunan proseslər göstərir ki, seçkilərə müdaxilə artıq klassik üsullarla məhdudlaşmır. Sosial şəbəkələr, saxta xəbər saytları, koordinasiya olunmuş hesablar və süni intellekt vasitəsilə hazırlanan məzmun seçici davranışına təsir etməyin əsas alətlərinə çevrilib. Ermənistan da bu tendensiyadan kənarda deyil. Əksinə, regionun geosiyasi həssaslığı bu cür müdaxilələr üçün əlverişli zəmin yaradır.

Aİ rəsmisinin qeyd olunan fikirləri də seçki ərəfəsində vəziyyətin sadə olmadığını göstərir. O, dezinformasiya və xarici təsirin real risk olduğunu açıq şəkildə deyir. Bu, problemin artıq nəzəri deyil, praktik olduğunu göstərir. Onun qeyd etdiyi koordinasiya məsələsi isə prosesə ciddi yanaşıldığını göstərir. Aİ ilə əməkdaşlığın sürətlənməsi bu sahənin prioritet olduğunu göstərir. Ümumilikdə, bu yanaşma seçkiləri qorumaq üçün qabaqlayıcı addım kimi görünür.

BFM TV-nin yaydığı məlumat isə hibrid təhdidlərin texniki tərəfini açıq şəkildə göstərir. Minlərlə materialın müxtəlif platformalarda, fərqli dillərdə dövriyyəyə buraxılması təsadüfi fəaliyyət deyil. Bu, planlaşdırılmış və uzunmüddətli təsir strategiyasına bənzəyir. Seçkilərə 14 ay qalmış belə bir kampaniyanın işə salınması isə məqsədin yalnız informasiya yaymaq deyil, ictimai rəyə tədricən nüfuz etmək olduğunu göstərir. Bu cür yanaşma seçicinin qərarvermə prosesinə birbaşa deyil, dolayı təsir etməyə hesablanır.

Ermənistan rəsmilərinin bir ilə yaxındır bu mövzunu qaldırması da təsadüfi deyil. Daxili siyasi mübarizənin xarici təsirlərlə çarpazlaşması riski realdır. Xüsusilə rusiyapərəst qüvvələrin informasiya dəstəyi ilə gücləndirilməsi ehtimalı İrəvanın narahatlığını artırır. Burada söhbət təkcə təbliğatdan getmir, həm də dezinformasiya, manipulyasiya və etimadın sarsıdılması kimi daha mürəkkəb təsir formalarından gedir.

Aİ-nin bu prosesə reaksiya verməsi də məntiqli görünür. Ermənistana mülki missiyanın göndərilməsi qərarı formal addım deyil, konkret ehtiyacdan doğur. Bu missiyanın əsas funksiyası texniki məsləhətlər verməklə yanaşı, dövlət qurumlarının bu cür təhdidlərə qarşı çevik reaksiyavermə qabiliyyətini artırmaqdır. Kiberhücumlar, maliyyə axınlarının izlənməsi və informasiya təhlükəsizliyi kimi sahələr artıq seçki təhlükəsizliyinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Burada diqqətçəkən məqamlardan biri də odur ki, hibrid təhdidlər yalnız bir istiqamətdən gələn risk kimi qiymətləndirilməməlidir. İnformasiya mühitinin zəif olduğu, media savadlılığının kifayət qədər inkişaf etmədiyi cəmiyyətlər bu cür təsirlərə daha açıq olur. Ermənistan cəmiyyəti üçün də əsas çağırışlardan biri məhz budur. Xarici təsir yalnız o zaman effektiv olur ki, daxildə onun yayılması üçün uyğun şərait mövcud olsun. Bu baxımdan həm Aİ-nin, həm də Ermənistan hakimiyyətinin narahatlığı şişirdilmiş görünmür. Əksinə, son illərin təcrübəsi göstərir ki, bu cür təhlükələri vaxtında qiymətləndirməyən ölkələr daha ciddi nəticələrlə üzləşir. Seçkilərin legitimliyi isə təkcə səsvermə günü ilə müəyyən olunmur, ona qədərki informasiya mühiti də bu prosesin ayrılmaz hissəsidir.

Nəticə etibarilə, Ermənistan ətrafında formalaşan vəziyyət daha geniş bir tendensiyanın tərkib hissəsidir. Hibrid təsir alətləri artıq beynəlxalq siyasətin daimi elementinə çevrilib. Bu reallıq fonunda qabaqlayıcı tədbirlərin görülməsi və risklərin açıq şəkildə etiraf edilməsi daha rasional yanaşma kimi görünür. Ermənistan nümunəsi isə göstərir ki, bu məsələdə gecikmək üçün artıq yer qalmayıb.

Səxavət HƏMİD
XQ