İsrail siyasətində Fələstin “çatı” Soldan sağa zərbə

Bəzi siyasətçilər HƏMAS-ı məğlub etməyin mümkün olmadığına inanırlar

Bir sıra İsrail rəsmiləri İsrailin HƏMAS-ı məğlub etməkdə aciz olduğunu etiraf edərək, müharibənin dərhal dayandırılmasını və Qəzza zolağından israilli girovların geri qaytarılmasını tələb ediblər. “İsrail - Bizim Evimiz” partiyasının rəhbəri, keçmiş müdafiə naziri, sabiq “Likud” üzvü və vaxtilə Netanyahu kabinetində təmsil olunan Aviqdor Liberman tənqidi bəyanatında deyib ki, “HƏMAS-ı bir il səkkiz ayda məğlub edə bilməyən, daha 17 il cəhd etsə belə, uğur qazana bilməyəcək”. Siyasətçi bildirib ki, ABŞ ilə İsrail arasındakı münasibətlərin hazırkı vəziyyəti onların bütün tarixində ən pisdir.

Digər tərəfdən, 2006-2009-cu illərdə İsrailin Baş naziri olmuş Ehud Olmert Qəzzanın Fələstin torpaqlarının bir hissəsi statusunu təsdiqləyərək, münaqişənin dərhal dayandırılmasını istəyib: “Qəzza Fələstin ərazisidir və Fələstin dövlətinin bir hissəsi olmalıdır”.

Onun sözlərinə görə, böhranın həlli üçün ilk addım döyüşlərin dayandırılması, girovların qaytarılması və fələstinli məhbusların azad edilməsi olmalıdır.

İsrail cəmiyyətində bu cür hisslər nə dərəcədə geniş yayılıb? Yoxsa məşhur siyasətçilərin belə bir mövqeyi kifayət qədər marjinal sayıla bilər?

Tanınmış əcnəbi ekspertlər mövzuya dair fikirlərini AYNA.AZ ilə bölüşüblər.

İsrailli jurnalist və tarixçi Şimon Briman:

“Müxalifət partiyalarının liderlərinin sağ qalan 21 girovu xilas etmək üçün HƏMAS-la müharibəni dayandırmaq çağırışları qanuni, lakin qismən demaqoq çağırışlardır və ilk növbədə siyasi məqsədlər güdürlər. Məhz, sağçı hökumətin süqutu və Baş nazir Benyamin Netanyahunun istefası əsas məqsəddir.

Bu cür çağırışlarda İsrailin hər hansı strateji təhlükəsizlik maraqlarından bəhs edilmir. Çünki HƏMAS terror təşkilatının Qəzza zolağında qüdrətini qoruyub saxlamaq 7 oktyabr qırğınının gələcəkdə və daha geniş miqyasda təkrarlanması demək olacaq. Sol müxalifətin bu çağırışları formal olaraq girovların taleyi ilə bağlı narahatlıqla bəzədilsə də, əslində İsrailin cənubunda terror xərçəngini sağ qoyub gedir.

Bundan əlavə, sırf siyasi nöqteyi-nəzərdən, Baş nazir Netanyahu nədənsə HƏMAS-ı məğlub etmək üçün yekun əməliyyatı dayandırarsa, bununla da öz seçki bazasını sarsıdacaq. Bütün sorğulara görə, hazırkı sağ koalisiyanın partiyalarını dəstəkləyən İsrail vətəndaşları mütləq çoxluqda döyüşlərin qətiyyətlə bərpası zamanı HƏMAS-ın tam məğlubiyyət kursunu dəstəkləyirlər.

Yeni bir misal verəcəm. Bir neçə gün əvvəl Yaxın Şərq mövzularında insayder və cari hərbi məlumatlar üzrə ixtisaslaşmış və yarım milyondan çox abunəçisi olan nüfuzlu teleqram kanalı “Abu Ali Express” öz oxucuları arasında sorğu keçirib. Sorğu 120 dəqiqə ilə məhdudlaşıb, 56 min nəfər səs verib ki, bu da seçicini kifayət qədər təmsil edir. Sorğu iştirakçılarının 83 faizi HƏMAS-ı tamamilə məğlub etmək və keçmiş Qəzza zolağının tamamilə işğalı üçün güclü əməliyyatın lehinə danışıb.

Üstəlik, bu rəqəmin 21 faizi müxalifət tərəfdarlarıdır. Beləliklə, hətta indiki hakimiyyətin siyasi opponentləri arasında müharibənin İsrailin qələbəsi və HƏMAS-ın məğlubiyyəti ilə başa çatmasının vacibliyini dərk edənlərin xeyli hissəsi var.

İsrail ordusu bu məqsədə çatmaq üçün bütün hərbi resurslara və imkanlara malikdir - ordu səfərbər edilib, arsenallar dolub, tam atəş üstünlüyü yaratmaq üçün Qəzza zolağına əlavə iki briqada köçürülüb.

O zaman vəziyyət iki varianta bölünür:

1) Trampın regionumuzu tərk etməsindən dərhal sonra güclü hücum əməliyyatı keçirmək;

2) Yaxud ABŞ Prezidentinin səfəri zamanı qəbul edilən siyasi qərarlar və razılaşmalar səbəbindən əməliyyatın ləğvi ehtimalı. Ancaq burada biz tam siyasi dumanlıq dövrünə qədəm qoyuruq və bu, Trampın regiona səfərindən bir həftə sonra aradan qalxacaq.

Hər halda, mənim fikrimcə, əməliyyatın ləğvi və HƏMAS-ın bitirilməməsi variantı Netanyahu hökumətinin dağılmasına gətirib çıxaracaq. Çünki nə onun sağçı partiyalardan olan koalisiya tərəfdaşları, nə də hakim Likud partiyasının seçicilərinin nüvəsi müharibənin belə biabırçı şəkildə bitirilməsini bağışlamayacaq”.

Yaxın Şərq Araşdırmaları Mərkəzinin (Kiyev) icraçı direktoru İqor Semivolos:

“Mən inanıram ki, bu siyasətçilərin əksəriyyəti təəssüf ki, marginaldırlar. Yəqin, qiymətləndirmək olar ki, son vaxtlar İsraildə Netanyahu hökumətinə qarşı tənqidi fikirlər artıb və müharibənin davam etdirilməsi ilə bağlı ümumi İsrail ictimaiyyəti arasında narazılıq da artır. Amma yəqin ki, bu iki siyasətçinin tənqidi iradlarını bir-birindən ayırmalıyıq.

Əgər İsrailin keçmiş Baş naziri Olmert Fələstin dövlətinin yaradılmasının mümkünlüyündən danışırsa və Netanyahu hökumətini tənqid edirsə, bu, onun son vaxtlar kifayət qədər aydın şəkildə ifadə etdiyi ardıcıl mövqeyidir. Və onun fikirlərini marjinal deyil, qeyri-adi hesab etmək olar.

Lakin Netanyahunun keçmiş müttəfiqi və sonradan kifayət qədər fəal tənqidçi Liberman əsasən hökumətin Amerika Birləşmiş Ştatlarına qarşı siyasətinin iflasından danışır - ABŞ ilə İsrail arasında münasibətlərin ciddi şəkildə pisləşməsi ilə bağlı. Və onun tənqidinin kənarı əsasən bu cəhətə yönəlib.

Ümumiyyətlə, təbii ki, bu iki baxış nöqteyi-nəzərindən İsrail ictimaiyyətinin əhəmiyyətli bir hissəsi dəstək tapsa da, fikrimcə, onlar hələlik üstünlük təşkil etmir. Keçmiş Baş nazir Ehud Olmert, yəqin ki, israillilər və fələstinlilər arasında sülh sazişi məsələlərində daha da irəliləyiş əldə edib. Aviqdor Liberman isə Olmertdən daha çox fürsətçidir.

Ümumiyyətlə, hələlik sağçı və ultrasağçı fikirlər İsrail cəmiyyətində ciddi dəstək tapır. Əgər seçkilər indi keçirilsəydi, o zaman Netanyahunun çox güman ki, qalib gəlməsi tamamilə mümkündür. Baxmayaraq ki, yenə də hər şeyi dinamikada nəzərdən keçirmək lazımdır və Netanyahuya qarşı iddiaların getdikcə çoxalacağı və tənqidi bəyanatların sayının artacağı göz qabağındadır”.