Kurikulum sözünün Azərbaycan dilində qarşılığını tapsaydıq, yadplanetli kimi qarşılanmazdı

Kurikulum təhsilin məzmunu, təşkili və qiymətləndirilməsi ilə bağlı bütün məsələləri özündə əks etdirən konseptual sənəddir. Cəmiyyətdə isə hələ də kurikulum sözü tam mənada başa düşülmür. Keçən günlərdə keçmiş təhsil naziri Firudin Cəlilov isə saytımıza açıqlamasında bildirdi ki, kurikulum təhsildən çıxarılmalıdır ki, şagirdlərin dili açılsın.

Mövzu ilə bağlı Redaktor.az-a danışan təhsilin idarə olunması üzrə mütəxəssis Qoşar Məhərrəmov bildirdi ki, kurikulum sözü Azərbaycanda çox səhv başa düşüldü:

“Firudin müəllimin qeydi qəbuledilməzdir. Kurikulumsuz təhsil ssenarisiz kinoya bənzəyir. Necə ki, ssenarisiz kino olmaz, eləcədə kurikulumsuz təhsil olmaz. Sadəcə kurikulum sözü Azərbaycana yeni gəldi və alınma söz idi. 2000-ci illərin əvvəllərində bu sözü biz artıq işlətməyə başladıq. İnsanlar kurikulumun nə olduğunu başa düşə bilmədilər. Halbuki kurikulum bir tədris proqramı demək idi və Türkiyə əslində uğurlu bir addım atdı, kurikulumu “öyrətim proqramları” adlandırdı. Çünki proqram sözü Azərbaycana da, Türkiyəyə də məlum olan bir söz idi. Ona görə insanlar bunu qeyri-adi bir şey kimi qarşılamadılar. “Öyrətim proqramları”, yəni dedilər ki, bu, öyrətmək üçün istifadə olunan proqramdır. Eynilə biz də Azərbaycanda onu tədris proqramı olaraq insanlara kommunikasiya eləsəydik, məncə, bu vəziyyət olmazdı. Kurikulum gəldi, vəziyyət dəyişdi, kurikulum gəldi, vəziyyət pisləşdi. Bu anlayış tamamilə səhvdir. Kurikulum əvvəl də var idi. Sovet dövründəkinin də adı kurikulum idi. Yəni sadəcə biz ona kurikulum demirdik. Biz ona bəlkə də müfrədat deyirdik, bəlkə tədris proqramı deyirdik. Yəni hansı ayda hansı mövzu keçiriləcək, hansı fəsil hansı hadisələrdə keçiriləcək. Bununla bağlı, əlbəttə, dövlətin sənədləri var idi".

Mütəxəssisin sözlərinə görə, sovet dövründə müəllimə daha çox müstəqillik verilirdi:

"Hər müəllim mövzunu istədiyi kimi keçə bilirdi. Müasir dövrdə isə deyilir ki, müasir kurikulumun tələblərinə uyğun təlim nəticələri, dərsin məqsədi, standartlar, alt standartlar var və gördüyünüz kimi, daha strukturludur. Yəni müəllimə sadəcə “bu mövzunu keç” deyilmir, eyni zamanda necə keçəcəyi də deyilir. Yəni daha detallı, daha strukturlu, daha aydın, daha şəffaf, skeleti daha məlum olan bir proqram hazırlandı. İnsanlar niyə buna etiraz etdi? Tam da anlamış deyiləm. Bəlkə də elə biz kurikulum sözünün qurbanı olduq. Sadəcə o sözün Azərbaycan dilində qarşılığını tapsaydıq və istifadə etsəydik, məsələn, “Tədris proqramı” kimi, o zaman insanlar bunu bu qədər yad, bu qədər kosmosdan gələn yadplanetli kimi qarşılamazdılar. Yəni düşünürəm ki, biz bunun öhdəsindən yaxşı gələ bilmədik, yaxşı kommunikasiya edə bilmədik. Hətta məlumdur ki, bir vaxtlar fəal dərsin mərhələləri, tələbi var idi. Bütün məktəblərdə, bütün müəllimlərdən eyni standart, eyni struktur tələb olunurdu. Eyni mərhələləri mütləq müəllimlər tətbiq etməli idi. Sonradan bir az yumşaldı, dedilər ki, yox, bütün müəllimlərdən, bütün dərslərdə, bütün fənlərdə, bütün fəsillərdə eyni şey tələb oluna bilməz. Ona görə bir az yumşaldılar, dedilər ki, dörd mərhələli bir dərs keçirilsin. Dərsin məqsədi qeyd olunsun, təlim nəticələri qeyd olunsun, fəaliyyətlər və qiymətləndirmənin olduğu dörd mərhələli bir dərs keçirilsin. Dörd komponentli bir dərsə doğru təkamül etdi".

Qoşqar Məhərrəmov hesab edir ki, kurikulum yad bir anlayış olmamalı idi, bu 20 ildə insanlar bunu anlamış olmalı idi.

"Kurikulumun çıxarılması uşaqların dilinin açılmasına heç bir töhfə verməz. Müasir kurikulum artıq Azərbaycanda buraxılıb. Yenidən köhnə dövrə qayıtsaq, uşaqların dilinin inkişafına, müəllimlərin pedaqoji səriştələrinin inkişafına və şagirdlərin akademik nəticələrinə heç bir mənada müsbət təsiri olacağını düşünmürəm", - deyə mütəxəssis bildirdi.

Aytəkin TOFİQQIZI