Müəllimin işdən azad edilməsi ağır və emosional qərardır Açıqlama

Gəncə şəhər 34 nömrəli məktəbdə müəllimin şagirdə qarşı uyğunsuz davranışı iddiası əsasında Gəncə-Daşkəsən Regional Təhsil İdarəsi tərəfindən araşdırma aparılıb.

Bu barədə APA-ya Gəncə-Daşkəsən Regional Təhsil İdarəsindən məlumat verilib.

Bildirilib ki, təlim-tədris prosesi zamanı belə halların yolverilməzliyi nəzərə alınaraq, sözügedən təhsil müəssisəsinin ingilis dili müəllimi Cavid Rzayevlə bağlanmış əmək müqaviləsinə xitam verilib.

"Qeyd edirik ki, təhsilverənlərin etik davranış qaydalarına əməl edilməsi, eyni zamanda şagirdlərin təhlükəsizliyi və psixoloji durumu daim diqqət mərkəzində saxlanılır, bu istiqamətdə zəruri maarifləndirmə işləri görülür" - açıqlamada bildirilib.

Qeyd edək ki, Gəncə şəhərində yerləşən Samir Vəliyev adına 34 nömrəli tam orta məktəbdə müəllimin 5-ci sinif şagidini döyməsi ilə bağlı mediada xəbərlər yayılmışdı.

Təhsil eksperti Kamran Əsədov “Sherg.az"a bildirib ki, hadisənin səbəbləri və müəllimin motivasiyası qiymətləndirilmədən dərhal işdən azad edilməsi müəllimlərin hüquqlarına ciddi şəkildə təsir edir və gələcəkdə təhsil sektorunda işləyən pedaqoqların motivasiyasını azalda bilər:

“Müəllimlərin təzyiq altında işlədiyini, məktəblərdə intizamı qorumağın çətinliyini nəzərə alsaq, bu cəzanın həddən artıq sərt olduğunu və daha balanslı yanaşma tələb edildiyini qeyd etmək vacibdir. Müəllimin şagirdi döyməsi, təbii ki, qanunla və etik prinsiplərlə uyğun gəlmir, amma bu cür hallara təkcə hüquqi perspektivdən yox, həm də pedaqoji və psixoloji yanaşmaq lazımdır. Bəzən müəllimlər çox çətin şəraitdə işləməyə məcbur qalırlar. Sinifdə intizamın pozulması, şagirdlərin müəllimə qarşı hörmətsizliyi, təhsil sistemindəki boşluqlar pedaqoqların psixoloji təzyiq altında çalışmasına gətirib çıxarır. Hazırkı cəzalandırma yanaşması müəllimlərin stressini və təhlükəsizlik hissinin azalmasını artıracaq. Çünki müəllim sinifdə həm təhsil verən, həm də intizamı qoruyan şəxsdir. Əgər müəllimlərin intizam tədbirləri görmək imkanları tamamilə məhdudlaşdırılarsa, gələcəkdə məktəblərdə intizamın daha da pisləşəcəyini gözləmək olar. Sovet dövründə və bəzi Avropa ölkələrində müəllimlərə intizam tədbirləri görmək hüququ verilirdi. Təbii ki, bu, fiziki cəzanın tətbiq olunmasını əhatə etmirdi, amma müəllimlərə sərt nizam-intizam tədbirləri görmək imkanı verilirdi. Məsələn, Finlandiyada və Almaniyada məktəb nizam-intizam qaydalarına əsasən, şagird müəllimə qarşı açıq-aşkar hörmətsizlik edərsə, onun məktəbdən qovulmasına və ya uzun müddət təhsil müəssisəsindən uzaqlaşdırılmasına icazə verilir. Azərbaycanda isə vəziyyət fərqlidir: müəllim sinifdə intizam yaratmaq üçün əlində heç bir hüquqi alətə malik deyil və hər hansı tədbir görmək istədikdə dərhal ciddi cəzalarla üzləşir. Bəzi hallarda müəllimlər şagirdlərin qeyri-adekvat davranışlarına qarşı başqa üsullarla mübarizə aparmaq məcburiyyətində qalırlar. Müəllimin şagirdi döyməsi birmənalı şəkildə doğru deyil, lakin müəllimin bu davranışa nə səbəbdən əl atdığı da araşdırılmalıdır. Əgər şagird müəllimə qarşı etik olmayan davranışlar nümayiş etdirirsə, təhqir edirsə və ya sinifdə intizamı ciddi şəkildə pozursa, müəllimin buna reaksiya verməkdən başqa çarəsi qalmır. Belə hallarda müəllimlər psixoloji və emosional olaraq yüklənirlər və bəzən sərt tədbirlərə əl atmaq məcburiyyətində qalırlar. Müəllimlərin bu qədər ağır cəza almasının başqa bir mənfi tərəfi də ondan ibarətdir ki, gələcəkdə müəllimlər öz hüquqlarını qorumaq üçün daha az təşəbbüs göstərəcəklər. Bu gün müəllimlər məktəbdə həm təhsil verən, həm də şagirdləri tərbiyə edən bir sistemin içində fəaliyyət göstərirlər. Əgər müəllimlər özlərini qorxaq, təzyiq altında və hüquqsuz hiss edərlərsə, bu, tədrisin keyfiyyətinə birbaşa təsir edəcək. Məsələn, ABŞ-da bəzi ştatlarda müəllimlərə qarşı hüquqi təzyiqlər artdıqdan sonra onların intizam yaratmaqdan imtina etdikləri və bunun nəticəsində məktəblərdə zorakılıq və qanunsuz hərəkətlərin artdığı müşahidə olunub”.

Ekspertin sözlərinə görə daha mülayim və balanslı bir yanaşma tətbiq edilsəydi, müəllimin işdən çıxarılması əvəzinə, əvvəlcə xəbərdarlıq verilməsi və ya pedaqoji psixologiya üzrə əlavə təlimlərə cəlb edilməsi daha məqsədəuyğun olardı:

“Bu cür halların qarşısını almaq üçün müəllimlərin psixoloji və pedaqoji hazırlığına daha çox diqqət ayrılmalı və onların stress idarəetməsi ilə bağlı təlimlərə cəlb olunması təmin edilməlidir. Finlandiya və Sinqapur kimi ölkələrdə müəllimlər mütəmadi olaraq psixoloji təlimlərdən keçirlər və bu da onların məktəbdə intizam tədbirləri görərkən daha balanslı yanaşmalar tətbiq etməsinə imkan yaradır. Əgər müəllimlər bu cür sərt cəzalarla üzləşməyə davam edərlərsə, yaxın gələcəkdə tədris prosesində müəllimlər özlərini daha passiv aparacaqlar və bu da məktəblərdə nizam-intizamın pozulmasına gətirib çıxaracaq. Məktəb direktorları və təhsil idarələri bu cür hallara fərdi yanaşmalı, hər bir hadisənin öz konteksti nəzərə alınmalıdır. Əgər müəllim ciddi emosional stress altında olub və şagirdlərin davamlı olaraq intizamı pozması nəticəsində bu hərəkəti edibsə, bu, dərhal işdən çıxarılma üçün əsas olmamalıdır. Bu hadisə ilə bağlı qərarın ağır olması gələcəkdə müəllimlərin psixoloji durumuna mənfi təsir göstərə bilər. Azərbaycanda müəllimlərin maaşlarının aşağı olması, onların üzərinə düşən vəzifələrin getdikcə artması və sosial baxımdan dəstəyin az olması müəllimləri daha çox stress altında saxlayır. Müəllimlərin məktəbdə özlərini rahat hiss etmələri üçün onların hüquqlarına daha çox önəm verilməlidir. Bu cəza ilə cəmiyyətə belə bir mesaj verilir ki, müəllimlər bir səhv edərsə, onların illərlə qazandıqları peşəkar nüfuz bir anda məhv edilə bilər. Bu, müəllimlik peşəsinin nüfuzuna ciddi zərər vura bilər. Nəticə olaraq, müəllimin işdən azad edilməsi ağır və emosional qərardır. Bunun əvəzinə, müəllimlər üçün alternativ intizam tədbirləri nəzərdə tutulmalı, onlar peşəkar psixoloji dəstəyə cəlb edilməli və hər bir hadisəyə fərdi yanaşılmalıdır. Müəllimlərin iş şəraiti və sosial təminatları yaxşılaşdırılmadıqca, belə halların təkrarlanma ehtimalı qalacaq. Təhsil siyasətçiləri bu kimi qərarları qəbul edərkən yalnız qanunvericiliyi deyil, həm də məktəbin sosial və pedaqoji reallıqlarını nəzərə almalıdırlar. Əgər müəllimlərin hüquqları bu qədər sərt şəkildə məhdudlaşdırılarsa, gələcəkdə məktəblərdə nizam-intizamın təmin edilməsi daha da çətinləşəcək”.