Növbəti Günəş fırtınası bütün peykləri məhv edə bilər ESA dan xəbərdarlıq

Avropa Kosmos Agentliyinin (ESA) yeni simulyasiyaları göstərib ki, 1859-cu ildə baş verən məşhur “Carrington hadisəsi” gücündə bir Günəş fırtınası bu gün baş versə, Yer kürəsi ətrafındakı bütün peykləri sıradan çıxara bilər.
Bakupost.az xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, ingilis astronom Riçard Karrinqton 1859-cu ildə Yupiter böyüklüyündə bir Günəş ləkəsindən yayılan nəhəng partlayış müşahidə etmişdi. Bu hadisə Yer tarixində qeydə alınmış ən güclü Günəş partlayışı kimi tanınır və “Karrinqton hadisəsi” adlanır. O zaman həftələrlə davam edən maqnit fırtınaları qütb işıqlarını hətta tropik enliklərdə belə müşahidə edilə bilən səviyyəyə gətirmiş, teleqraf xətlərini yandırmışdı.
ESA-nın Almaniyanın Darmştadt şəhərində yerləşən Avropa Kosmos Əməliyyatları Mərkəzində keçirilən təlim simulyasiyası göstərib ki, oxşar bir fırtına bu gün daha dağıdıcı nəticələr doğura bilər. Çünki müasir həyat rabitə, naviqasiya və hava müşahidəsi də daxil olmaqla minlərlə peykdən asılı vəziyyətdədir.
ESA mütəxəssisi Xorxe Amaya (“Jorge Amaya”) deyib: “Günəşdən gələn nəhəng enerji axını orbitdəki bütün peyklərə zərər verə bilər. Hətta alçaq orbitdə yerləşənlər belə təhlükəsiz sayılmaz.”
Simulyasiya zamanı X45 gücündə Günəş partlayışının ardından Yerə saatda 7 milyon kilometr sürətlə çatan koronal kütlə atımı (“CME”) ssenarisi işlənib.
Belə bir fırtına peyklərin naviqasiya sistemlərini pozmaqla yanaşı, atmosferi şişirərək sürtünməni 400%-ə qədər artırar, yüzlərlə peyki orbitdən çıxararaq Yer atmosferinə düşməsinə səbəb ola bilər.
2024-cü ilin may ayında bu hadisənin kiçik miqyaslı bir versiyası baş vermiş, ABŞ-da GPS sistemlərində ciddi nasazlıqlara səbəb olmuş və fermerlərə təxminən 500 milyon dollarlıq zərər vurmuşdu. Ancaq “Carrington” səviyyəsində bir Günəş fırtınasının potensial zərərinin trilyonlarla dollarla ölçüləcəyi təxmin edilir.
Alimlərin hesablamalarına görə, “Carrington” səviyyəsində Günəş fırtınası orta hesabla hər 500 ildən bir baş verir və bu əsr ərzində belə bir hadisənin başvermə ehtimalı təxminən 12% təşkil edir.
Cavid, BakuPost