Psixoloq zərərli münasibətlərdən uzaqlaşmağın yollarını açıqladı

Son illərdə psixoloqlar toksik münasibətlərin artdığını və bunun xüsusilə gənclər arasında ciddi sosial problemə çevrildiyini bildirirlər. Onlar hesab edirlər ki, toksik münasibətlərdə emosional zorakılıq, nəzarət və manipulyasiya halları geniş yayılıb. Bu cür münasibətlər insanın özünə inamını azaldır, psixoloji travmalara və sosial təcridə səbəb olur.

Psixologiya Elmi Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov AZXEBER.COM-a deyib ki, toksik münasibətlərdə insanlar çox zaman "emosional asılılıq” deyilən bir vəziyyətin içində qalırlar: 

"Yəni, insan münasibətdə ağrı, təhqir, laqeydlik və ya manipulyasiya görsə də, həmin şəxsdən uzaqlaşmaqda çətinlik çəkir. Bunun bir neçə psixoloji səbəbi var. Səbəblərdən biri uşaq vaxtından formalaşmış bağlanma tərzidir. Əgər insan uşaqlıqda valideyn sevgisini qeyri-sabit şəkildə alıbsa (bəzən sevgi, bəzən laqeydlik), beynində sevgi ilə ağrı bir-birinə qarışır. Böyüdükdə də belə "emosional gərginlikli” münasibətləri sevgi kimi qəbul etməyə meylli olur”.

Ekspert deyib ki, digər səbəb qorxu və qeyri-müəyyənlikdir:

"Digər səbəb qorxu və qeyri-müəyyənlikdir. "Tək qalmaq qorxusu”, "ondan sonra heç kimi tapa bilmərəm” düşüncəsi insanı münasibətdə saxlayır. Hətta xoşbəxt olmasa belə, tanış ağrını naməlum bir azadlıqdan üstün tutur. Digər bir səbəb isə manipulyativ dövrədir. Toksik münasibətlərdə "emosional yelləncək effekti” olur. Yəni bir gün sevgi, bir gün laqeydlik. Bu dəyişkən davranış beyində asılılıq yaradır, çünki insan mükafat (diqqət, sevgi) gələcəyinə ümid edir. Emosional asılılıq isə bir insanın öz emosional rifahını, dəyər hissini və həyatın mənasını qarşı tərəfdən asılı hala gətirməsidir. Yəni "onsuz yaşaya bilmərəm”, "o mənim xoşbəxtliyimin səbəbidir” kimi düşüncələr formalaşır. Belə insanlar partnyorunun davranışından, münasibətindən, hətta ovqatından belə təsirlənirlər”.

Psixoloq vurğulayıb ki, belə hallar bir növ "insan asılılığıdır”:

"Bu, bir növ  bir növ narkotik və ya maddə asılılığı kimi, "insan asılılığıdır” ki, yalnız fərq ondadır ki, asılılıq obyektimiz insan olur. Bundan qurtulmaq üçün birinci növbədə reallığı qəbul etmək lazımdır. Münasibətin sağlam olmadığını, sevgidən çox qorxu və kontrol üzərində qurulduğunu dərk etmək ilk addımdır.sonrakı mərhələ sərhədləri bərpa etməkdir. Öz emosional sərhədlərini müəyyənləşdirmək "nəyə icazə verirəm, nəyə yox” şəxsiyyətin bərpası üçün vacibdir. Həmçinin öz dəyərini tanımaq lazımdır. Özünü sevmə və özünə hörmət üzərində işləmək lazımdır. Özünü dəyərli hiss edən insan başqa birinə "dəyər qazanmaq üçün” yapışmaz”.

E.Rüstəmov qeyd edib ki, şübhəsiz ki, bu prosesdə peşəkar dəstək vacibdir:

"Psixoterapiya emosional asılılıqdan çıxmaqda çox effektlidir. Çünki bu vəziyyətin kökləri çox zaman uşaqlıq travmaları və özünə dəyər hissi ilə bağlı olur. Yəni emosional asılılıq insanın başqa bir şəxsə duyğusal "bağlanma”sı deyil, "asılı olma” halıdır. O, sevgiyə bənzəsə də, sevgi deyil. Sevgi azadlıq verir, asılılıq isə nəzarətə, qorxuya və özünü itirməyə aparır. Ona görə də bu vəziyyətdən çıxış yolu şəxsi sərhədləri bərpa etmək, özünüdəyər hissini gücləndirmək və öz xoşbəxtliyinin müəllifi olmağı öyrənməkdir”.

Şahanə Ziyad