Putindən əcaib fərman: Dataları gizlədin!

Rusiya enerji sektorunda yaranan problemlərin miqyası artıq təkcə iqtisadi göstəricilərlə deyil, informasiyaya münasibətlə də özünü göstərir. Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin sentyabrın 28-də imzaladığı fərman bu baxımdan diqqətçəkən qərarlardan biridir. Sənədlə ölkənin yanacaq-energetika sahəsinə dair bir sıra məlumatlara çıxış məhdudlaşdırılır.

Fərmana əsasən, neft emalı zavodlarında emal olunan xammalın və istehsal edilən yanacağın həcmi, benzin və dizelin satışı, eləcə də yanacağın daşınma marşrutları barədə məlumatların açıq şəkildə yayılması qadağan edilir.

Sherg.az xəbər verir ki, professor Qulu Məhərrəmli hesab edir ki, bu qərar Rusiya enerji sektorunda baş verən proseslərin ictimaiyyət tərəfindən daha az görünməsinə hesablanmış addım təsiri bağışlayır.

Onun fikrincə, Putin sanki yanacaq-energetika sistemində yaranmış böhranı həll etmək əvəzinə, həmin böhranın göstəricilərini görünməz etməyin yolunu seçir.

Burada isə əsas sual ortaya çıxır: Əgər vəziyyət normaldırsa, məlumatları niyə gizlətmək lazım gəlir?

Fərmanda məlumatların məhdudlaşdırılması ABŞ və onunla əlaqəli xarici dövlətlərin, eləcə də beynəlxalq təşkilatların “qeyri-dost və beynəlxalq hüquqazidd hərəkətlərinə cavab olaraq” həyata keçirildiyi bildirilir. Lakin konkret olaraq hansı addımların belə qərara səbəb olduğu açıqlanmır.

Bu məqam qərarın mahiyyətini daha da mübahisəli edir. Çünki enerji sektorunda istehsal, emal, satış və logistika göstəriciləri iqtisadi vəziyyətin qiymətləndirilməsi üçün əsas məlumat mənbələrindəndir. Həmin informasiyanın ictimai dövriyyədən çıxarılması isə real vəziyyətin müəyyənləşdirilməsini çətinləşdirə bilər.

Məlumatı gizlətmək böhranı aradan qaldırmır

Qulu Məhərrəmlinin yanaşmasında diqqət çəkən əsas məqam məhz budur: statistikanın məxfiləşdirilməsi iqtisadi problemin özünü aradan qaldırmır.

Əksinə, məlumatın azalması cəmiyyətdə sualların artmasına səbəb ola bilər. Yanacaq istehsalının həcmi, emal müəssisələrinin fəaliyyəti, benzin və dizel satışları, daşınma marşrutları barədə açıq məlumatlar azaldıqca, enerji sektorunun real vəziyyətinə dair müstəqil qiymətləndirmə aparmaq da çətinləşir.

Bu isə xüsusilə müharibə və sanksiyalar şəraitində daha əhəmiyyətli məsələdir. Çünki enerji infrastrukturu Rusiyanın həm iqtisadiyyatının, həm də dövlət gəlirlərinin əsas dayaqlarından biridir.

Rusiya enerji sektoruna qarşı təzyiqlərin artdığı bir vaxtda istehsal və logistika ilə bağlı məlumatların gizlədilməsi həm də xarici auditoriyaya ünvanlanan mesaj kimi qiymətləndirilə bilər: Moskva enerji sistemindəki zəif nöqtələrin açıq şəkildə görünməsini istəmir.

Dronlar üçün statistika lazım deyil

Lakin məsələnin daha maraqlı tərəfi də var.

Əgər məqsəd enerji obyektlərinin və onların fəaliyyətinin Ukrayna tərəfindən izlənməsinin qarşısını almaqdırsa, məlumatların mediadan gizlədilməsi bunun üçün nə dərəcədə effektiv ola bilər?

Professor Qulu Məhərrəmlinin təqdim etdiyi məntiq burada xüsusi maraq doğurur. Çünki müasir müharibələrdə kəşfiyyat imkanları yalnız açıq mənbələrdən əldə edilən statistik məlumatlarla məhdudlaşmır.

Peyk görüntüləri, pilotsuz uçuş aparatları, elektron kəşfiyyat və digər texnoloji vasitələr strateji obyektlər haqqında məlumat əldə etməyə imkan verir.

Bu baxımdan, neft emalı zavodunda nə qədər yanacaq istehsal edildiyini ictimaiyyətə açıqlamamaq həmin obyektin mövcudluğunu və yerini gizlətmir.

Dron üçün statistika lazım deyil. O, obyektin özünü görür.

Məhz buna görə fərmanın enerji sektoruna dair məlumatların qorunması baxımından müəyyən inzibati nəticəsi olsa da, hərbi baxımdan nə dərəcədə effektli olacağı ayrıca sualdır.

Əslində nə gizlədilir?

Burada məsələ yalnız bir fərmanla məhdudlaşmır. İnformasiya üzərində nəzarətin gücləndirilməsi müharibə şəraitində dövlətlərin tez-tez müraciət etdiyi üsullardan biridir. Məqsəd qarşı tərəfin qərar qəbul etməsi üçün istifadə edə biləcəyi məlumatların həcmini azaltmaqdır.

Lakin bu siyasətin başqa tərəfi də var.

Enerji sektorunda məlumatların məxfiləşdirilməsi Rusiyanın daxili ictimaiyyətinin və müstəqil ekspertlərin vəziyyəti qiymətləndirmək imkanlarını da məhdudlaşdırır.

Əgər ölkədə yanacaq istehsalı, satış və daşınma ilə bağlı problemlər yaranırsa, məlumatların gizlədilməsi həmin problemləri həll etmir. Sadəcə onların ölçülməsini çətinləşdirir.

Bu isə bir növ termometri sındırmaqla temperaturu aşağı salmağa bənzəyir.

Rusiyanın enerji sistemi yeni təzyiqlərlə üz-üzədir

Son dövrdə Rusiya enerji infrastrukturu ilə bağlı təhlükəsizlik məsələləri daha çox gündəmə gəlib. Ukraynanın pilotsuz aparatlarla Rusiyanın neft emalı və enerji obyektlərinə zərbələr endirməsi Moskvanın enerji sisteminə əlavə təzyiq yaradır.

Belə şəraitdə Kremlin enerji məlumatlarının bir hissəsini məxfiləşdirməsi həm təhlükəsizlik, həm də informasiya siyasəti baxımından başa düşülə bilən addım kimi təqdim edilə bilər.

Amma bunun başqa bir tərəfi də mövcuddur: məlumatı gizlətmək problemin özünü gizlətmək demək deyil.

Əgər istehsal azalırsa, zavodların fəaliyyəti pozulursa və logistika marşrutları dəyişirsə, bütün bunların iqtisadi nəticələri gec-tez başqa göstəricilərdə özünü göstərəcək.

Ona görə də Putinin fərmanı Rusiyanın enerji sektorunda yaranmış problemlərin həllindən daha çox, həmin problemlər barədə məlumat axınının nəzarət altına alınması kimi görünür.

Nəticə etibarilə, bu qərarın ən böyük paradoksu da elə budur: Rusiya məlumatları gizlədə bilər, amma enerji böhranının yaratdığı nəticələri gizlətmək daha çətindir.