Qeyri neft sənayesi: atılan addımlar ölkə iqtisadiyyatının təməlidir

Azərbaycan neft və qaz ehtiyatları ilə zəngin bir ölkə olaraq, uzun illərdir ki, neftdən asılı iqtisadiyyatın nümayəndəsi olub.

Neft sektoru ölkənin iqtisadiyyatında mühüm rol oynayır və dövlət büdcəsinin əsas gəlir mənbəyini təşkil edir. Bununla belə, neftin qiymətlərinin qlobal bazarlarda dalğalanması Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün ciddi risklər yaradır və ölkənin iqtisadi sabitliyi ilə bağlı bəzi sualları ortaya çıxarır. Ölkəmizdə son illərdə bu asılılığı azaltmaq və iqtisadiyyatını diversifikasiya etmək üçün bir sıra tədbirlər görməkdədir. Bu məqsədlə qeyri-neft sektorunun inkişafına diqqət ayrılır, xüsusilə kənd təsərrüfatı, sənaye, informasiya texnologiyaları, turizm və digər sahələrə investisiyalar yönəldilir.

Sual yaranır: Neftdən asılılıq Azərbaycan iqtisadiyyatına hansı riskləri gətirir? Bu risklərlə mübarizə məqsədilə hansı tədbirləri görmək lazımdır? 

Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a açıqlama verən iqtisadçı-eskpert Murad Bayramlının sözlərinə görə, neftin dünya bazarındakı qiymətinin dəyişməsi Azərbaycan iqtisadiyyatını birbaşa təsir edir: 

"Neft qiymətləri artdıqda ölkə daha çox gəlir əldə etsə də, qiymətlər aşağı düşdükdə dövlətin büdcəsi və iqtisadi sabitliyi təhdid altına girir. Bu, iqtisadiyyatın qeyri-sabit olmasına səbəb olur. Buna görə də, neft sektoru ilə yanaşı, qeyri-neft sektorlarına investisiyaların artırılması lazımdır. Kənd təsərrüfatı, sənaye, turizm və informasiya texnologiyaları kimi sahələrə yönəldilən strategiyalar iqtisadiyyatın daha geniş sahələrə yayılmasını təmin edir. Ölkəmizdə bununla bağlı ciddi addımlar atılır. Azərbaycanın qeyri-neft sektorunda atdığı addımlar ölkənin iqtisadiyyatının diversifikasiyasına və uzunmüddətli dayanıqlığının təmin olunmasına yönəlmiş əsas strategiyalarını təşkil edir. Neftdən asılılığın azaldılması və qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün müxtəlif sahələrdə bir sıra tədbirlər görülmüşdür. Bu sahələrə kənd təsərrüfatı, sənaye, turizm, informasiya texnologiyaları və maliyyə sektoru daxildir".

Murad Bayramlı: Azərbaycan gələcəkdə daha balanslı və şaxələndirilmiş iqtisadiyyat quracaq

Onun sözlərinə görə, Azərbaycan hökuməti kənd təsərrüfatı və sənayenin ölkə iqtisadiyyatında vacib rolunu qəbul edərək bu sahədə islahatları və investisiyaları artırmağa çalışır. Kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsi, məhsuldarlığın artırılması və ixrac imkanlarının genişləndirilməsi məqsədilə bir sıra proqramlar həyata keçirilir: 

"Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının artırılması məqsədilə aqroparkların yaradılması təşviq edilir. Bu, həm daxili bazarın tələblərini ödəməyə, həm də xarici bazarlara ixracatın artırılmasına xidmət edir. Suvarma sistemlərinin təkmilləşdirilməsiüçün  kənd təsərrüfatında müasir texnologiyaların tətbiqi və məhsuldarlığın artırılması üçün yeni avadanlıqlar və texnologiyalara sərmayələr qoyulub. Həmçinin, sənaye istehsalını artırmaq, rəqabət qabiliyyətini yüksəltmək və ixrac bazarlarında daha güclü mövqe əldə etmək məqsədilə sənaye parkları və xüsusi iqtisadi zonalar yaradılıb. Azərbaycanda sənaye parklarının və xüsusi iqtisadi zonaların yaradılması, kiçik və orta sahibkarlığın dəstəklənməsi və istehsal sahələrinin inkişafı üçün imkanlar yaradılır. Bu zonalarda yeni müəssisələrin açılması və investisiyaların cəlb edilməsi təşviq olunur. Ölkəmizin sənaye sektorunda, xüsusilə mühəndislik və yüksək texnologiyaların tətbiq olunduğu sahələrə investisiyalar artırılıb. Bu sahələrdə texnoloji yeniliklərin tətbiqi və keyfiyyətli məhsulların istehsalı nəzərdə tutulur".

Azərbaycanın turizm sektorunun ölkənin qeyri-neft iqtisadiyyatının inkişafında mühüm rol oynadığın vurğulayan iqtisadçı-ekspert Azərbaycanın zəngin tarixi, mədəniyyəti, təbii gözəllikləri və strateji mövqeyinin onu turizm sahəsində potensialı yüksək bir ölkəyə çevirdiyini diqqətə çatdırıb:

"Hökumət turizmin inkişafını təşviq etmək üçün bir sıra strateji addımlar atır. Bu addımlar nəticəsində Azərbaycan regionda turizm üçün cəlbedici bir məkana çevrilir. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində təbii sərvətlər, dağlar, çaylar və göllər yerləşir. Bu bölgələr, həm ekoturizm, həm də dağ turizmi üçün idealdır. Məsələn, Quba, Qəbələ, Şəki, Lənkəran və Daşkəsən kimi bölgələr çoxsaylı təbii zənginliklərə malikdir. Həmçinin ölkəmiz zəngin mədəniyyətə sahibdir. Mədəni tədbirlər, festivallar və ənənəvi sənət nümunələri turistləri cəlb edən vacib məqamlardır. Xüsusilə, muğam, xalçaçılıq, musiqi və rəqs kimi ənənələr ölkənin turizm sənayesində əhəmiyyətli yer tutur".

Həmsöhbətimiz vurğulayıb ki, Azərbaycanın maliyyə sektoru qeyri-neft sektorunun inkişafında və ümumilikdə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsində mühüm rol oynayır: 

"Maliyyə sektorunun genişləndirilməsi ölkənin iqtisadi müstəqilliyini artırmaq, investisiyaların cəlb edilməsini təmin etmək, qeyri-neft sektoru ilə əlaqələrin inkişafını gücləndirmək və iqtisadiyyatda dayanıqlılığı təmin etmək məqsədini daşıyır. Azərbaycan hökuməti maliyyə sektorunun inkişafına yönəlmiş bir çox islahatlar həyata keçirir və bu sahəni daha güclü, rəqabət qabiliyyətli etməyi hədəfləyir. Lakin maliyyə sektorunun genişlənməsi xüsusilə yeni maliyyə alətlərinin tətbiqi ilə əlaqədar risklər yarada bilər. Maliyyə bazarlarının şəffaf olmaması, qeyri-şəffaf əməliyyatlar və təhriflər bu riskləri artırır. O cümlədən, elektron bankçılıq və rəqəmsal ödəniş sistemlərinin inkişafı, kiberhücumlardan qorunma və məlumat təhlükəsizliyi məsələlərini daha aktual edir. Azərbaycanın maliyyə sektoru beynəlxalq bazarlara inteqrasiya olunmağa davam etsə də, bəzi tənzimləmə və hüquqi məsələlər hələ də problem yaratmağa davam edə bilər".

Nəticə olaraq mütəxəssis deyib ki, Azərbaycanın neftdən asılı iqtisadiyyatını diversifikasiya etmək və qeyri-neft sektorunun inkişafını təmin etmək üçün atdığı addımlar mühüm əhəmiyyət kəsb edir:

"Kənd təsərrüfatı, sənaye, turizm və maliyyə sektoru kimi sahələrə yönəldilən investisiyalar iqtisadiyyatın daha davamlı və dayanıqlı olmasına kömək edir. Lakin bu sahələrdə qarşıya çıxan risklər və çətinliklərin aradan qaldırılması, eyni zamanda yeni maliyyə alətlərinin tətbiqi və rəqəmsal transformasiyanın gücləndirilməsi, Azərbaycanın gələcəkdə daha balanslı və şaxələndirilmiş iqtisadiyyat qurma məqsədinə çatmasına dəstək olacaq".

Əli Hüseynov