Qış tədarükündə ehtiyyatlı olun: zəhərlənə bilərsiniz

Qış konservləri düzgün üsullarla və gigiyenik şəraitdə hazırlandıqda insan sağlamlığına zərər vermir. Bununla belə, qeyri-adekvat saxlanma şəraiti, gigiyenik qaydalara əməl edilməməsi konservləşdirilmiş qidalarda “Clostridium botulinum” bakteriyasının yaranmasına və botulizmə (zəhərlənmə) səbəb ola bilər. Düzgün konservləşdirilməmiş qidalar görmə qabiliyyətinin azalması, əzələ zəifliyi və tənəffüs problemi kimi ciddi problemlərə səbəb ola bilər.

Yayda konservləşdirilmiş qidaların qışda istehlakının təhlükəli olması ilə bağlı bəzən mətbuatda məlumatlar dərc edilir, bu doğru iddia deyil. Konservləşdirmənin insan sağlamlığına zərərli olması iddiası yalandır, bir şərtlə ki konservləşdirmə prosesi doğru aparılmış olsun. Müvafiq üsul və texnikadan istifadə edilməklə konservləşdirmənin insan sağlamlığına zərərli olduğunu göstərən heç bir ciddi sübut yoxdur. İnqrediyentlərin təmizliyindən və hazırlıq prosesindən asılı olaraq evdə hazırlanmış konservləri xarab olmadan 1 ilədək saxlamaq olur.

Məsələn, konservləşdirilmiş pomidorun təzə pomidordan daha faydalı olduğunu bilirdinizmi? Araşdırmalar göstərir ki, bişmiş pomidor daha yüksək qida dəyərinə malikdir. Bişmiş pomidorda bişməmiş pomidordan daha çox likopen var. Likopen – bitki mənşəli təbii piqmentdir və güclü antioksidant təsirə malikdir. Likopen sərbəst radikalları zərərsizləşdirir, hüceyrələri qocalmadan və zədələnmədən qoruyur.

Konservləşdriilmiş qidalar açılan zaman xoşagəlməz qoxu, məhsulun xarab olduğunu göstərən ən sadə işarədir. Belə konservlər heç vaxt istehlak edilməməlidir. İçərisində köpüklənmə varsa, dadındakı turşuluq kimi əlamətlər, habelə qapağından sızma da konservləşdirilmiş qidanın xarab olduğunun göstəricisidir. Konservləri istehlak etməzdən əvvəl qapağı yoxlanılmalıdır. Qapaqda hər hansı bir şişkinlik və ya qabarıqlıq bakteriyanın yarandığını və artdığını göstərir. Ev üsulu konservlərin xarab olmasının qarşısını almaq üçün tərəvəz və meyvələr təzə olmalı, bankalar sterilizasiya edilməli, qapaqlar möhkəm bağlanmalıdır. Həmçinin, qaynadıqdan sonra bankalar sərin, quru yerdə saxlanmalıdır.

Evdə konservləşdirmə zamanı yeni qapaqlardan istifadə etmək çox vacibdir. Metal banka qapaqları yalnız bir dəfə istifadə edilə bilər. Çünki köhnə qapaqlar düzgün bağlanmır, hava keçirir, bakteriyaların yaranmasına və konservin xarab olmasına səbəb olur. Konservləşdirmə prosesində gigiyena standartlarına riayət etmək çox vacibdir. Konservləşməyə hazırlıq zamanı tərəvəzlər yaxşıca yuyulmalı və dərmanlı, gübrəli ola bilmə ehtimalına qarşı sirkəli suda saxlanmalıdır. İstifadə olunacaq bankalar və qapaqlar əvvəlcə axar suyun altında yuyulmalı, sonra bir qazanda bankalar və qapaqlar ən azı 15 dəqiqə qaynadılmalıdır.

Konservlərdə mikroorqanizmlərin əmələ gəlməsinin qarşısını almaq üçün tərəvəzləri düzgün qaynatmaq vacibdir. Tərəvəz konservləri turşuluğundan asılı olaraq 10-20 dəqiqə qaynadılmalıdır. Meyvələr, eləcə də pomidor kimi yüksək turşuluqlu qidalar orta hesabla 20 dəqiqə qaynadılmalıdır. Unutmayın ki, botulinum bakteriyaları hətta 100 dərəcə temperaturda belə ölmür. Standart qazanda qaynama temperaturu, sobanın istiliyi nə qədər yüksək olursa olsun, 100 dərəcədən çox ola bilməz, deməli bu temperaturda botulinum bakteriyaları məhv edilə bilməz. Ona görə də konservləşdirmə zamanı maksimum diqqətli, maksimum gigiyenik olmaq şərtdir.

Konservləşdirilmiş qidalar qapağı açıldıqdan sonra soyuducuda saxlamaq şərti ilə 2-3 gün ərzində istehlak edilməlidir. Açılılmış bankaların çox qalmaması üçün konservləri çox böyük olmayan bankalarda etmək daha yaxşı olardı. Uzun müddət açıq qalmış konserv qidanı qəbul etmək botulizm zəhərlənməsi yarada bilər. Qida botulizminin ilkin simptomları qida qəbulundan 18-36 saat sonra görünür. Zəhərlənmənin ilk əlamətləri halsızlıq və başgicəllənmədir. Ümumi simptomlar arasında bulanıq görmə və ikiqat görmə, ağız quruluğu, danışma və udma çətinliyi, ürək döyüntüsünün azalması, aşağı qan təzyiqi, nəfəs almaqda çətinlik, əzələ zəifliyi, dəri rənginin dəyişməsi, tərləmə, qarın ağrısı, ürəkbulanma, qusma və qəbizlik daxildir. Müalicə olunmazsa, yüksək ölüm nisbətinə malikdir və son dərəcə təhlükəlidir. Hər il mətbuatda xüsusilə pomidor turşusunun səbəb olduğu botulizm zəhərlənmələrindən ölüm halları barədə məlumatlar yayılır.

Lalə Mehralı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “ uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb