R10: “Joga bonito”nun son təmsilçisi

Futbol, təkcə qolların vurulduğu, xalların qaznıldığı bir yarış deyil; o, həm də mədəniyyətin, bədii ifadənin, hətta fəlsəfənin bir parçasıdır. Futbol bir tərəfdən dəyişkən rəqəmlərlə ölçülən performans idmanıdır, digər tərəfdən isə estetik zövq doğuran bir sənət formasıdır. Günümüzdə isə futbol bir idman növü olmaqdan çıxaraq, müxtəlif xalqların sosial dinamikasına, emosional dünyasına və kollektiv yaddaşına təsir edən bir ifadə forması halına gəlib. Bu kontekstdə bəzi futbolçular var ki, onlar meydandakı çıxışları ilə qaydaları deyil, oyunun ruhunu dəyişdirirlər. Bu futbolçulardan biri də şübhəsiz ki, Ronaldinyo olub.

Ronaldinyo adi bir futbolçu deyildi. O, təkcə texniki bacarıqları ilə yox, oyuna gətirdiyi bənzərsiz yaradıcı yanaşması ilə də həmkarlarından xeyli fərqlənirdi. Ronaldinyonun oyun tərzi futbolun sənət, azadlıq və instinktiv ifadə forması olduğunu xatırladırdı. San-Paulonun qumlu sahillərindən, dar küçələrindən gələn bu oyun fəlsəfəsi onun meydanda sərgilədiyi hər toxunuşda, hər fənddə və hər təbəssümdə öz əksini tapırdı.

Braziliya futbolu 1950-ci illərdən etibarən “joga bonito” – yəni “gözəl oyun” anlayışı ilə tanındı. Bu fəlsəfə funksionallıqdan daha çox estetikaya və fərdi istedada əsaslanırdı. Pele, Qarrinça, Ziko, Sokrates və daha sonra Ronaldinyo – bu oyunçular meydanda rəqibi aldadaraq keçməkdən çox, onu heyrətləndirmək niyyətində idilər.

Ronaldinyo bu məktəbin XXI əsrdəki əsas təmsilçisi idi. Lakin futbolun Avropalaşması – yəni daha sistemli, nəzarətə əsaslanan, taktiki cəhətdən idarə olunan oyun tərzinin yayılması – bu estetik məktəbin arxa plana keçməsinə səbəb oldu.

Ronaldinyonun texniki göstəriciləri yüksək olsa da, onu qeyri-adi edən bu deyildi. Çünki bu göstəricilərə malik çoxlu oyunçular olub və indi də var. Əsas məsələ onun oyuna gətirdiyi üslub idi. Məsələn, baxmadan ötürmə onun imzası idi. Bu yalnız sadə bir texnika deyil, həm də oyunun teatrlaşdırılması, tamaşaçı ilə vizual və emosional əlaqə idi. O, hər dəfə meydanda fərqlənəndə qol sevincini belə oynaq bir azadlıq aktına çevirməyi bacarırdı.

Ronaldinyosuz futbol simasında gülüş olmayan bir uşaq kimidir.

Bugünkü futbol artıq dataların, qrafiklərin, pressinq xəritələrinin idarəsindədir. Futbolçuların hər bir hərəkəti, qaçış məsafəsi, pas dəqiqliyi bir çox indekslərlə təhlil olunur. Bu, müasir futbolun mükəmməlləşdirilmiş versiyasıdır. Lakin bu versiya bəzən spontanlığı və yaradıcılığı məhdudlaşdırır.

Bunu ən yaxşı Arsen Venger ifadə edib: “Ronaldinyo topa toxunduqda sən onun təbəssümünü görmədən belə gülümsəyirdin.”

Bu gün oyunçular artıq Ronaldinyo kimi oynaya, hətta onun kimi içdən gülə bilmirlər. Onlar çox çalışır, çox qaçır, daha çox məhsuldardırlar. Amma bu, sehr deyil, mühəndislikdir.

Məşhur alman filosof Fridrix Nitsşe sənət tarixini “Apollonçu” (rasionallığa əsaslanan) və “Dionisçi” (coşqun, hissiyyatlı) iki tendensiyaya ayırır. Əgər müasir futbol Apollonçudursa, yəni sistematikaya, texnikaya və strategiyaya əsaslanırsa, onda Ronaldinyonu əminliklə Dionisçi adlandıra bilərik. Çünki o, oyunu daxilindən gələn impulslarla oynayırdı, sərbəst idi, azad idi.

Bu baxımdan, Ronaldinyo futbolda itməkdə olan dionisçiliyin son təmsilçilərindən biri idi. Onun yoxluğu, futbolda insan təbiətinin emosional, hətta irrasional tərəfinin də zəiflədiyini göstərir.

Bəlkə də, Ronaldinyosuz futbol, texniki baxımdan daha güclüdür. Amma əminliklə deyə bilərik ki, emosional baxımdan daha kasıbdır. O, bu bənzərsiz oyunda “niyə” sualına cavab verən nadir simalardan biri idi. Onun yoxluğunda isə futbol daha çox nəyə görə oynanıldığını xatırlatmaqda çətinlik çəkir.

Ronaldinyo bizə göstərdi ki, futbol yalnız qələbə üçün yox, həm də sevinc, azadlıq və özünü ifadə etmək üçün oynanılır.

Orxan İsmayılov