Reallıqdan uzaq olan FORMAL MÜNASİBƏTLƏR TƏHLİL

Ermənistan faktiki olaraq guya “hamı ilə” strateji sənədlər imzalamaqdadır və bu imzalananların həqiqətən də “strateji tərəfdaşlıq” olduğuna erməni cəmiyyətini inandırmağa çalışılır. Guya həmin ölkənin artıq Avropa İttifaqı ilə, Almaniya ilə strateji tərəfdaşlıq sənədləri var və hələ əvvəldən də ABŞ, Çin və İrandan da guya daha çox şeylər gözlənilirmiş. Amma ortada olan reallıqlar tamamilə fərqlidir və belə görünür ki, Ermənistan tərəfindən qondarılan “strateji tərəfdaşlıq” termini qlobal miqyasda bir qədər formal xarakter daşıyır. Daha dəqiq desək, Ermənistanın uydurduğu formal münasibətlər reallıqdan tamamilə uzaqdır.

Böyük Britaniya, Hollandiya kimi ölkələrlə strateji tərəfdaşlıqdan dəm vuranlar bunu reallıqda göstərə bilmirlər. Hələ 10 il, 15 il əvvəl “strateji tərəfdaşlıq” deyilənin Ermənistanın indiki mövqeyi ilə eyni olduğunu söyləmək qətiyyən mümkün deyil. Məsələ burasındadır ki, haqqında qeyd olunan “strateji tərəfdaşlıq” mövzusu Ermənistan hökümətinin məhz özünün hansısa güclü tərəfini göstərmək, daha doğrusu, nümayiş etdirmək cəhdi kimi görünür. Həmçinin bunun qismən də seçkiqabağı hadisələrlə bağlı olduğu istisna edilmir. Bəlkə də Ermənistan höküməti erməni cəmiyyəti, daxili auditoriya qarşısında bir şəkildə hesabat verməli olduğunu düşünür və guya həqiqətən də siyasətinin çoxşaxəli olduğunu göstərməyə çalışır. Göstərməyə çalışır ki, guya özlərinin 10-dan çox, bəzən də hətta 20-dən çox ölkə ilə “strateji tərəfdaşlığı” var və bunun qətiyyən inandırıcı olmadığı nəzərə belə alınmır.

Çox uzağa getməyə ehtiyac yoxdur və elə ən yaxın Gürcüstanı nümunə üçün götürdükdə, münasibətlərin formal olduğu öz təsdiqini tapır. Uydurduqları “strateji tərəfdaşlıq” təxminən iki il əvvəl, daha dəqiq desək, 2024-cü ilin yanvarında imzalanıb və indi, hal-hazırda, 2025-ci ilin dekabr ayında bu münasibətlərin reallıqdan tamamilə uzaq olduğu aydın şəkildə ortadadadır. İstər iqtisadi, istər siyasi, istərsə də hərbi sahədə Ermənistanla Gürcüstan arasında münasibətlərdə kəmiyyət dəyişiklikləri və ya kəmiyyət artımının olduğunu kimsə iddia belə edə bilməz. Ona görə də cəsarətlə deyə bilərik ki, ümumiyyətlə, bu qondarılan “strateji sənədlər” məzmundan çox forma kimi görünür və reallıqdan çox-çox uzaqdır.

Əsl reallıq odur ki, münasibətlərin yaxşılaşması bir tərəfə, üstəlik, Ermənistanla Gürcüstanın problemləri belə yaranıb. Hal-hazırda əvvəla, erməni konyakının ixracında, bundan başqa həm də propanın idxalında belə problemlər yaranıb. Amma bu vaxta qədər daxili auditoriyaya çatdırılan o idi ki, guya ermənilərin gürcülərlə təkcə adi tərəfdaşlığı yox, xüsusən də “strateji tərəfdaşlığı” var imiş. Görünənlərə nəzər saldıqda isə reallığın belə olmadığı qənaətinə gəlmək heç də çətin deyil. Təbii ki, erməni cəmiyyətində də bu reallıqları görənlər də var və buna görə də həmin o “strateji tərəfdaşlıq” uydurmasına heç də hayların böyük əksəriyyəti inanmır.

Eyni fikirləri Hollandiya haqqında da söyləmək mümkündür. Yəqin ki, “strateji tərəfdaşlıq” var deyənlər düz bir il ərzində “heç bir fərq” olmadığını özləri də hamıdan yaxşı bilirlər. Bilmirlərmi ki, heç bir kəmiyyət dəyişikliyi belə olmayıb? Yaxşı bilirlər. Yaxşı bilirlər ki, Hollandiya sərmayəsi, yaxud Hollandiyaya ixrac və ya Hollandiyadan idxal qətiyyən artmayıb. Əgər nəinki keyfiyyət, hansısa kəmiyyət dəyişikliklərindən belə danışmaq mümkün deyilsə, hansı “strateji tərəfdaşlıq”dan dəm vurmaq olar? Bütün bu sadalananlara yaxşı halda, formal münasibətlər deyilsə, zənnimizcə daha doğru və münasib olar...

Yaxud, daha bir nümunə olaraq, məsələn, Çinlə də uydurulan “Strateji tərəfdaşlıq” məsələsini də nəzərdən keçirdikdə görürük ki, münasibətlərdə zərrə qədər də dəyişiklik yoxdur. Bəli, dörd ay əvvəl hansısa “strateji tərəfdaşlıq” imzalandığı və Çinin artıq Ermənistan üçün guya ikinci ən böyük ticarət tərəfdaşı olduğu barədə uydurmalar dövriyyəyə buraxıldı. Hətta, utanmadan, Çinin məhz 2025-ci ildə Ermənistan üçün ikinci ən böyük ticarət tərəfdaşı olaraq qalacağı da iddia olundu. Amma haylar reallıqda qətiyyən Çin sərmayəsini öz ölkələrində görmürlər. Hətta Ermənistanda hansısa ilkin layihələrin olduğunu da müşahidə edən yoxdur. Hansısa Çin şirkətinin, məsələn, bir milyard, yaxud, yarım milyard dollar sərmayə qoyduğunu və Ermənistanda fabrik açdığını kimsə deyə bilməz, çünki belə bir hadisə baş verməyib. Deməli, bu da formaldır...

Hazırda Ermənistana məxsus mətbuat səhifələrində qeyd olunur ki, bu yaxınlarda Brüsseldə Ermənistan və Aİ, daha sonra isə Almaniya arasında strateji tərəfdaşlıq gündəliyi imzalanıb. Brüssel rəsmiləri Rusiyanı hibrid hücumlar və informasiya müharibəsi başlatmaqda ittiham etsə də, Ermənistan tərəfi öz bəyanatlarında sən demə, guya daha “təmkinli” olub. Həmçinin, qeyd olunur ki, Paşinyan Berlin səfərindən sonra Moskvaya da gedib. Sual da olunur ki, görəsən, bu nəyi göstərir? Bu, guya ki, Ermənistanın xarici siyasətinin rasionallaşdırılmasından, daha böyük praqmatizmdən xəbər verirmiş. Əslində, reallıq tamamilə başqa və eyni zamanda fərqlidir...

İlk növbədə, Avropa İttifaqı ilə hansısa yeni sənədin guya imzalanması diqqəti cəlb edir. Belə qeyd olunur ki, yeni sənədin imzalanması ilə bağlı danışıqlar əslində, 2024-cü ilin əvvəlində başlayıb və həmin sənədin adı sadəcə olaraq “Yeni Tərəfdaşlıq Gündəliyi” olub. Məsələ burasındadır ki, “strateji” sözü cəmi bir neçə ay əvvəl ortaya çıxıb. Belə görünür ki, bu, yəni, “strateji” sözü Ermənistanın uydurması olub, çünki artıq sənəd demək olar ki, çoxdan razılaşdırılmış idi. Göründüyü kimi, Ermənistan tərəfi sonradan düşünüb ki, niyə də bu, “Strateji Tərəfdaşlıq Gündəliyi” və ya “Strateji Tərəfdaşlıq” adlandırılmasın axı? Deməli, “strateji” sözü sözün əsl mənasında bir neçə ay əvvəl, sənədin özü az qala razılaşdırıldığı vaxt əlavə edilib. Bir sözlə, yenə də formal olaraq...

Baş nazir Nikol Paşinyanın Almaniyaya səfəri bu məqamda diqqəti cəlb edir. Xüsusən də haylar üçün diqqət cəlb edən məqam sayılır. Elə buna görə də onların özləri üçün də bir çox suallar doğurur. Məsələ burasındadır ki, Almaniya özü bir ölkə olaraq, heç də tənəzzüldən yaxa qurtara bilmir. Maraqlıdır, Almaniya ilə bağlı nə baş verir? Reallıq budandan ibarətdir ki, almanlar üç ildir ki, nisbətən ucuz qiymətə Rusiya enerjisini artıq ala bilmirlər. Görünən odur ki, Almaniya iqtisadiyyatı özü də son üç ildə tənəzzülə uğrayıb. Almaniya ixrac iqtisadiyyatına sahibdir və hazırda bu ölkənin ixracla bağlı böyük problemləri var. Çünki Almaniya malları bahalaşır, üstəlik Trampın tarif siyasəti də öz “təsirini” göstərir. Yenə də düşündürücü olan müəmmalı məqamlar var. Hər halda, həmin düşündürücü məqamları erməni cəmiyyəti daha həssas şəkildə nəzərə almalıdır. Nəzərə almalıdır ki, Ermənistanın yox dərəcəsində olan iqtisadiyyatını tamamilə məhv etmək kimi bir təhlükə qarşısındadır. Bununla belə, Ermənistan hökuməti başa düşür ki, iqtisadiyyat tamamilə məhv olarsa, seçkilərdə qalib gəlmək barədə düşünməsi də mümkün deyil. Hər halda, formal münasibətlər deyil, real, düşünülmüş və səmərəli münasibətlər qurmaq, hansısa qondarma “strateji tərəfdaşlıq” uydurmalarındansa, qonşu ölkələrlə münasibətləri normallaşdırmaq, sülh şəraitində əməkdaşlıq etmək, region üçün aktual olan layihələrdə iştirak etmək daha sərfəli, daha səmərəli və daha uğurlu olar. Heç şübhəsiz ki, bu yanaşma belə reallıqdan uzaq olan formal münasibətlərdən daha doğru yanaşmadır...