Rəqəmsal yaddaşın gizli xərci: XƏBƏRDARLIQ

Görünməz və sonsuz kimi görünən rəqəmsal yaddaş əslində nə qədər “bahalı” olduğunu getdikcə daha açıq şəkildə göstərir. Şəkillərlə, sənədlərlə dolub daşan “bulud” hesablarımız təkcə cibimizi deyil, təbiəti də təhdid edir.

Bakıvaxtı.az xəbər verir ki, fərdi istifadəçilərin rəqəmsal vərdişləri təkcə iqtisadi deyil, ekoloji baxımdan da ciddi nəticələr doğurur.

Artıq bir çox insan üçün tanış olan “Bulud yaddaşınız demək olar ki, dolub” bildirişi, yalnız əlavə ödənişlərlə deyil, həm də enerji sərfiyyatı və karbon emissiyası ilə müşayiət olunur. Çünki bu məlumatlar internet üzərindən uzaq serverlərdə saxlanılır və həmin serverlər nəhəng enerji ilə işləyən məlumat mərkəzlərində yerləşir.

Loughborough Universitetindən professor Tom Cekson bildirir ki, məlumat mərkəzlərində minlərlə server fasiləsiz işləyir: “Elektrik enerjisinə olan tələbat çox yüksəkdir. Hətta bu enerjinin yarıdan çoxu yalnız soyutma sistemlərinə sərf olunur”.

Tədqiqatlara görə, məlumat mərkəzlərinin yaratdığı karbon emissiyası artıq aviasiya sektorunu belə geridə qoyub. Təkcə 2021-ci ildə Google-un orta ölçülü məlumat mərkəzi gündə 1,7 milyon litr su istehlak edib ki, bu da əsasən serverlərin soyudulmasına yönəlib.

Ceksonun sözlərinə görə, “Əgər bu temp davam edərsə, 2033-cü ildə rəqəmsal məlumatların enerji tələbatı dünya üzrə ümumi elektrik istehsalını belə üstələyə bilər”.

Mütəxəssislər qeyd edir ki, məsuliyyət yalnız böyük texnologiya nəhənglərinin deyil, fərdi istifadəçilərin də üzərindədir. İstifadə edilməyən tətbiqlər, silinməyən illər əvvəlki fotolar, təkrarlanan mesajlar və fayllar məlumat mərkəzlərində lazımsız yer tutur.

Rəqəmsal strateq Adela Mey bildirir: “Rəqəmsal məkan artıq bir növ zibilliyə çevrilib. İnsanlar məlumatlarını yedəklədikdə onun ətraf mühitə təsirini düşünmür”.

Məlumat texnologiyaları üzrə mütəxəssis Olivye Subramanian isə kiçik addımların böyük dəyişikliklərə yol aça biləcəyini deyir: “İstifadə edilməyən şəkil və sənədləri silmək, e-poçtları təmizləmək, iri həcmli faylları sıxışdırmaq və ya fiziki yaddaş cihazlarında saxlamaq faydalı olar”.

Mütəxəssislərdən tövsiyələr: "Rəqəmsal təmizlik üçün bu addımları atın, lazımsız faylları silin və zibil qutusunu boşaldın, şəkillər üçün daha səmərəli formatlardan istifadə edin (məsələn .webp), avtomatik yedəkləməni yalnız zəruri tətbiqlər üçün aktiv edin, WhatsApp kimi tətbiqlərdə media fayllarının avtomatik yüklənməsini deaktiv edin, təmizlik proqramlarına ehtiyac olmadan böyük faylları əl ilə aşkarlayın".

Professor Ceksonun fikrincə: “Veri görünməz ola bilər, amma bu onun karbon neytral olduğu demək deyil. Hər bir faylın ekoloji izləri var”.

Nuriyyə Musayeva