“Robot yoxsa uşaq?” Dünyanı gözləyən təhlükə

“Hər zaman demoqrafik problemlərlə bağlı diskussiya açılanda bəzi insanlar (Azərbaycanda da, dünyada da) belə bir arqument gətirirlər ki, doğuşun azalması yaxşıdır, normaldır, çünki, yaxın gələcəkdə bütün işləri robotlar görəcək, süni intellekt həyatımızı asanlaşdıracaq, insan əməyinə tələbat azalacaq – ona görə də, dünyada elə əhali azalsa yaxşıdır”.

“Yeni Sabah” xəbər verir ki, bu barədə iqtisadçı Natiq Cəfərli öz “Facebook” səhifəsində yazıb. O bildirib ki, artıq uzun müddətdir dünyada insan əhalinin azalması istiqamətində ciddi təbliğat var:

“Əslində “komplo nəzəriyyəsi” olan “qızıl milyard” söhbətləri, bəlkə də, 40-50 ildir mövcuddur – məğzi də odur ki, dünyanın “ağsaqqalları”, hardasa, 50 il əvvəl qərar veriblər ki, dünyada əhali çoxdur, kəskin azaldılmasına ehtiyac var, amma, bunu “təbii seçimlə”, müharibələrlə etmək olmayacaq, ciddi yeni “ideoloji” təməllər yaradılmalıdır. Həmin “ağsaqqallar” elə o zamandan bəri müxtəlif QHT, psevdo-elmi institutlar, müzakirələr, KİV-lər vasitəsi ilə yeni “dəb” mövzular yaradıb, təbliğ etməyə başladılar. Hətta bütün bunlara “ideoloji” don da geyindirdilər: pizza

Minimalizm, cinsi azlıqlar, ailə institutunun nüfuzdan salınması, dini dəyərlərin aşındırılması, vegan və vegetarian həyat tərzi - bütün bunlar aktiv təbliğ və təşviq edilirdi. Bunun üzərinə “iqlim dəyişikliyi” xofu da gəldi, insanları qorxudaraq yeni diskurslar yaradıldı – çox vacib və aktual olan ekoloji problemlər, insanın təbiətə vurduğu ziyanın azaldılması kimi məsələlər arxa plana keçdi, yüzminillərdir siklik olaraq davam edən iqlim dəyişikliyini antropogen elan edib, insan sayının azaldılmasının vacib olduğu təbliğ edildi.

Bununla da yetmədilər – xəstəliklər, “pandemiyalar”, hibrid müharibələr vasitəsi ilə də insan sayına təsir etməyə başladılar.

Son zamanlar isə aktiv şəkildə təbliğ olunan tezis odur ki, robotlar və süni intellekt insana ehtiyacı minimuma endirəcək, bununla da demoqrafik problem, məsələ olmaqdan çıxacaq, insan övladı xoşbəxt yaşayacaq, iqlim dəyişikliyi də dayanacaq.

Yeri gəlmişkən, bu “ağsaqqaların” hamısının, ya da, böyük əksəriyyətinin çox saylı övladları var, onlar doğub-törəməklə yanaşı, digərlərini bu ailədən-övladdan soyutmaqla məşğul idilər. Məsələ odur ki, bu “ağsaqqaların” apardığı təbliğat və təşviqat, əsasən, Avropa qitəsində, son zamanlar isə latın Amerikasında, Kanada və ABŞ-da effekt verdi, yəni, bu coğrafi bölgələrdə demoqrafik böhran yaşandı, amma, Afrika və Asiya ölkələrinin bir çoxunda “baby boom” yaşandı-yaşanır. Bu da ayrı bir diskussiya mövzusudur.

Gələk robotlara və süni intellektə - doğrudan da Dünya yeni inqilabi dəyişikliklər yaşayır-yaşayacaq, əl əməyinə tələb azalır-azalacaq – amma, bu ilk dəfə deyil ki, dünyada sənaye inqilabları zamanı da, eyni diskurs var idi, nə oldu, o zaman verilən proqnozlar niyə tutmadı?! Əhali artdı, amma, sənayeləşmə, buxar maşını, elektrik enerjisi, internet kimi insanlıq üçün mühüm kəşflər işsizlik ordusu yaratmadı – tam tərsinə, yeni iqtisadi güclü dövlətlər və rifah halı artmış xalqlar formalaşdı”.

 Ekspert əlavə edib ki, robot və süni intellekt insanı əvəz edə bilməz:

“Başqa bir məsələ odur ki, insan istehlakçıdır, istehlak istehsal və xidmət sahələri, istehsal və xidmət sahələri isə iqtisadi inkişafı yaradır. Robota isə bir tək elektrik enerjisi və proqram təminatı lazımdır. İnsan övladı istehlak etməyəcəksə, robot niyə istehsal etsin ki?! Kimin üçün edəcək?! Biznes necə inkişaf edəcək?! İqtisadiyyatın çarxları necə dönəcək?! Və nəhayət, dünya üzrə doğuş əmsalı 2-dən aşağı düşüb 50-60 il davam etsə, sivilizasiya geridönməz yola girəcək axı!

 Məsələn, “ağsaqqalların” ən böyük qurbanı Çindir, 50 il onlar yatırım, yardım, kredit əvəzinə onlardan “tək uşaq” siyasəti tələb etdilər, Çin buna getdi, indi artıq əhali sayına görə Hindistan Çini keçib, yaxın 50-60 ildə Çin əhalisi 800-900 mln. nəfərə qədər azalacaq – əhalisinin 35-45%-ə yaxınını itirəcək. Bu zaman Çinin son zamanlar daxili istehlakın artımı hesabına böyümə modelini “baltalayacaq”, Çin ciddi iqtisadi, sosial problemlərlə üzbəüz qalacaq.

Robot və süni intellekt insanı əvəz edə bilməz, ancaq köməkçisinə çevrilə bilər, yaxın gələcəkdə dünyanın ən böyük problemi sosial ədalət olacaq, əgər insanlıq bu problemi həll edə bilməsə, sivilizasiyamızı xaos, regional və vətəndaş müharibələri gözləyir. Biz bu problemə “soldan” baxsaq, insanlıq daha tez xaosa sürüklənəcək, ona görə də, klassik nəzəriyyələri bir kənara qoyub, yeni dünyanın yeni ədalət prinsipləri haqqında düşünməliyik. Ona görə də, “robot yoxsa uşaq” seçimi, sualı kökündən yanlışdır, “həm robotlar, həm də uşaqlar” - bu yanaşma daha doğrudur...”

Nazim Hacıyev