Rusiya Azərbaycan gərginliyi aradan qaldırılacaq?

Keçən il dekabrın 25 - də Bakı - Qroznı istiqamətində uçan Rusiyanın vurduğu Azərbaycana məxsus sərnişin təyyarəsi ilə bağlı məsələ dərinləşir. Sonradan üzə çıxan bəzi faktlar təyyarənin təsadüfən vurulduğuna əsaslı şübhələr yaradır. Həmin gün, yəni dekabrın 25-də Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin rəsmi təyyarəsi “Bakı-1” Müstəqil Dövlətlər Birliyinin (MDB) qeyri-rəsmi sammitində iştirak etmək üçün Sankt-Peterburqa uçuş zamanı xarici texniki müdaxiləyə məruz qaldığı da təsdiqlənib.
Hadisədən bir ay sonra, yanvarın 28-də prezident İlham Əliyev nəqliyyat məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədəki çıxışında "Qərbi Zəngəzuru sovet hakimiyyəti bizim əlimizdən 1920-ci ilin noyabrında alıb və Azərbaycan xalqına qarşı cinayət törədib. Bu, birinci və sonuncu cinayət deyildi. Əgər ardıcıllıqla getsək, ondan sonrakı cinayət qondarma Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Azərbaycan ərazisində yaradılması idi. Ondan əvvəlki cinayət ermənilərin çar Rusiyası tərəfindən Azərbaycan ərazisinə köçürülməsi, bir qədər öncəki cinayət isə Qarabağ xanı İbrahimxəlil xanın öldürülməsi idi. Halbuki ona öz rəhbərliyini Qarabağda icra edəcəyinə zəmanət verilmişdi. XX əsrin digər cinayətləri də göz önündədir. Xocalı soyqırımını, 20 Yanvar faciəsini və torpaqlarımızın 1990-cı illərin əvvəllərində işğalını Azərbaycan xalqı unutmayıb" - deyə qeyd edib.
Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Rusiyanın Azərbaycanın başına gətirdiklərinin bir qismini sadalamaqla, genetik və milli yaddaşımızın möhkəm olduğunu, düşmənimizi isə yaxşı tanıdığımızı xatırladaraq Rusiyaya sərt mesaj verdi.
Rusiyanın Qroznıda Azərbaycana məxsus sərnişin təyyarəsini artıq məqsədli şəkildə vurduğunu göstərən faktlar artmaqdadır. Azərbaycan tərəfi qəzanın siyasiləşdirilməsində maraqlı olmasa da, artıq hadisə gərgin siyasi-diplomatik xarakter alıb. Rusiya tərəfi son hadisələrlə bağlı məsələnin tam həlli üçün lazımi addım atmır, həm hüquqi və həm də insani baxımdan açıq təqsirini tam etiraf etməkdən çəkinir.
Əksinə, Rusiya mediasında, Federal televiziya kanallarında
Azərbaycana məxsus sərnişin təyyarənin vurulması ilə bağlı və eləcə də Bakıda qanunsuz fəaliyyət göstərən “Rus evi"nin kəşfiyyat və anti Azərbaycan fəaliyyət ilə bağlı haqlı tələblərinə qarşı qeyri-diplomatik, qeyri-etik şəkildə reaksiya verir. Hətta, Rusiya Dövlət Dumasının deputatları Nikolay Valuyev və Andrey Pinçuk faktiki olaraq rəsmi Moskvanın dili ilə Azərbaycanı hədələyib, jarqon ifadələrdən istifadə ediblər. Deputatlar Rusiyada yaşayan azərbaycanlıların çıxarılmasını, onların qeydiyyata alınıb Ukrayna ilə müharibəyə göndərilməsini, Rusiyadakı azərbaycanlı iş adamların sıxışdırılması və onların bizneslərinin və əmlaklarının (“Crocus”, “Sadovod”) müsadirə edilməsini tələb ediblər. Heç şübhəsiz ki, Nikolay Valuyev və Andrey Pinçuk Kremlin tapşırıqlarını yerinə yetirib. Kremlin şantaj və təhdid lərinin isə, Azərbaycan Ukraynaya növbəti humanitar yardımı ilə əhəmiyyətsiz olduğunu göstərdi.
Dünən isə, Rusiya prezidentinin sözcüsü Dmitri Peskov jurnalistlərin suallarına cavab olaraq açıqlamasında Bakıda “Rus Evi”nin bağlanmasını anlaşılmazlıq hesab etdiyini deyib və məsələnin ən yüksək səviyədə müzakirə ediləcəyini bildirib. Bununla Peskov açıqlaması ilə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə Rusiya prezidenti Vladimir Putinin görüşəcəyini işarə edib. Mümkün görüşdə nəinki "Rus evi" məsələsi, Rusiyanın Qroznıda vurduğu Azərbaycanın sərnişin təyyarəsi ilə əlaqədar son zamanlar dərinləşən mövcud gərgin Azərbaycan - Rusiya münasibətləri müzakirə ediləcək.
Zənnimcə, artıq bütünlüklə Rusiya - Azərbaycan münasibətləri Rusiya-Ukrayna, Rusiya-Türkiyə və Suriya, Azərbaycan - Ermənistan, Azərbaycan - İran, ABŞ başda olmaqla Qərb - Cənubi Qafqaz və ən asası Azərbaycan - Türkiyə kontekstindən, bucağından tənzimlənməlidir. Rusiya - Azərbaycan münasibətləri də qlobal dünya bölgüsünün elementidir. Hərçənd ki, bütün məsələri qısa zaman daxilində və bir görüşdə həll etmək mümkün deyil. Azərbaycan 2020-ci il Vətən müharibəsi, 2023-cü il antiterror əməliyyatından, Türkiyənin dünyada qlobal güçə və xüsusən də Suriyada Bəşər Əsəd rejimimini devirəndən sonra Azərbaycan - Türkiyə artıq beynəlxaq siyasi arenada əhəmiyyətli söz sahibidir və Rusiyanın Azərbaycanın tələblərini yerinə yetirməsindən başqa çıxışı yoxdur. Ancaq, Rusiya Azərbaycanla qarşıdurmada üzünü, nüfuzunu qorumaq üçün xahişinin nəzərə alınması mümkündür.
Vüqar Dadaşov