“Strateji İşçi Qrupu və Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası: Azərbaycan ABŞ münasibətlərinin yeni institusional mərhələsi”

Prezident İlham Əliyevin yanvarın 5-də yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibədə Azərbaycan–Amerika münasibətlərinin yeni mərhələsi xüsusi diqqət mərkəzində oldu. Prezident İlham Əliyev bu münasibətlərin 2025-ci ildə tarixi dönüş yaşadığını qeyd edərək bunun həm siyasi, həm institusional, həm də praktiki nəticələrindən danışdı. Dövlət başçısının vurğuladığı əsas məqamlardan biri Amerika ilə Azərbaycan arasında Strateji İşçi Qrupunun yaradılması haqqında sənədin imzalanmasıdır. Prezident İlham Əliyev bu addımı iki ölkə arasında illərlə arzulanan daha dərin tərəfdaşlığın başlanğıcı kimi təqdim edir və bu mexanizmin əsas məqsədinin Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasını hazırlamaq olduğunu bildirir.

Strateji İşçi Qrupu ideyası, sadəcə diplomatik jest və ya simvolik addım kimi deyil, konkret nəticələrə hesablanmış və davamlı əməkdaşlığa xidmət edən institusional platforma kimi təqdim olunur. Prezident İlham Əliyevin fikrincə, Azərbaycan–ABŞ münasibətlərində uzun illər mövcud olan məhdudiyyətlər aradan qalxdığı üçün artıq genişmiqyaslı əməkdaşlıq üçün zəmin yaranıb. Bu məhdudiyyətlərdən biri 907-ci düzəliş idi və Prezident İlham Əliyev bu düzəlişin Azərbaycan–ABŞ əlaqələrinə mane olduğunu açıq şəkildə ifadə edir. Məhz bu maneələrin aradan qalxması, tərəflərin münasibətləri yeni keyfiyyət mərhələsinə çıxarmağa imkan verir və Strateji İşçi Qrupunun yaradılması da bu yeni mərhələnin institusional təsdiqi kimi qiymətləndirilə bilər.

Prezident İlham Əliyev müsahibədə vurğulayır ki, Strateji İşçi Qrupu strateji tərəfdaşlıq xartiyasını hazırlayacaq və artıq bu istiqamətdə fəal iş başlanıb. Burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, xartiyanın hazırlanması həm siyasi niyyətin bəyanı, həm də gələcək əməkdaşlıq sahələrinin çərçivələndirilməsi deməkdir. Dövlətlərarası münasibətlərdə strateji xartiyalar adətən uzunmüddətli hədəfləri, prioritetləri, əməkdaşlıq mexanizmlərini və tərəflərin qarşılıqlı öhdəliklərini müəyyənləşdirən sənədlər olur. Prezident İlham Əliyevin bu məsələni xüsusi vurğulaması göstərir ki, Azərbaycan–ABŞ münasibətlərində artıq situativ əməkdaşlıqdan çıxaraq institusional və uzunmüddətli strateji tərəfdaşlığa doğru keçid məqsədi mövcuddur.

Prezident İlham Əliyev bu yeni mərhələni formalaşdıran mühüm amillərdən də danışır. Onun fikrincə, münasibətlərin dönüş nöqtəsi olmasının iki əsas səbəbi var: Ermənistan–Azərbaycan müharibəsinin rəsmi sona çatması və ABŞ-də Prezident Tramp administrasiyasının hakimiyyətdə olması. Prezident İlham Əliyev qeyd edir ki, bu administrasiya praqmatikdir, peşəkardır və ABŞ-nin milli maraqlarını yaxşı bilir. Buna görə də bölgədə güclü potensiala və nüfuza malik Azərbaycanla əməkdaşlıq ABŞ üçün də önəmlidir. Beləliklə, Strateji İşçi Qrupu bu praqmatik yanaşmanın real nəticələrindən biri kimi ortaya çıxır.

Bu mexanizmin yaradılması yalnız diplomatik sənədlərlə məhdudlaşmır. Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi, Azərbaycanla Amerika arasındakı əlaqələr “çox praktik və nəticəyə hesablanmış istiqamətdə cərəyan edir”. Prezident İlham Əliyev bildirir ki, oktyabr ayından bu yana onun tərəfindən Amerikaya nazirlərdən, özəl sektor nümayəndələrindən və digər məsul şəxslərdən ibarət dörd rəsmi heyət ezam edilmişdir. Bu fakt göstərir ki, Strateji İşçi Qrupunun yaradılması sadəcə kağız üzərində qalan razılaşma deyil, dərhal işə düşən və fəaliyyətə başlayan bir mexanizmdir. Prezident İlham Əliyev qeyd edir ki, artıq strateji xartiyanın hazırlanması, qarşılıqlı sərmayə qoyuluşu, iqtisadiyyat, ticarət, nəqliyyat və hərbi-sənaye istiqamətlərində müzakirələr aparılır. Bu isə göstərir ki, əməkdaşlıq sahələri genişdir və yalnız bir mövzu ilə məhdudlaşmır.

Strateji İşçi Qrupu çərçivəsində əməkdaşlığın daha bir vacib istiqaməti qarşılıqlı investisiya imkanlarıdır. Prezident İlham Əliyev müsahibədə vurğulayır ki, Azərbaycanın ABŞ-yə yatırdığı investisiyaların tarixi var və əvvəllər bu investisiyalar əsasən qiymətli kağızlara yönəlmişdi. Lakin iki ölkə arasında münasibətlərin yeni mərhələsi başlayandan sonra Azərbaycan real iqtisadiyyat layihələrinə investisiya yatırmaq üçün seçimləri nəzərdən keçirir. Bu yanaşma iqtisadi əməkdaşlıq modelinin dəyişdiyini göstərir: sadəcə maliyyə alətləri ilə məhdudlaşmayan, real sektor, sənaye, texnologiya və infrastruktur layihələrinə yönəlmiş əməkdaşlıq.

Prezident İlham Əliyev, həmçinin, Azərbaycanın regional süni zəka qovşağına, IT mərkəzinə çevrilmək hədəfini açıqlayır və bu istiqamətdə məlumat mərkəzlərinin yaradılması üzərində çalışıldığını bildirir. Bu planlar da Strateji İşçi Qrupunun çərçivəsində nəzərdən keçirilən strateji əməkdaşlıq sahələrinə daxil ola bilər. Prezident İlham Əliyev qeyd edir ki, məlumat mərkəzləri çoxlu elektrik enerjisinə ehtiyac duyur və regionda əlavə elektrik enerjisi imkanına malik yeganə ölkə Azərbaycandır. Dövlət başçısının verdiyi rəqəmə görə, Azərbaycan daxili məqsədlər üçün istifadə etmədiyi əlavə 2000 meqavat və ya 2 giqavat elektrik gücünə malikdir. Bu fakt göstərir ki, Azərbaycan yalnız xammal və resurs təchizatçısı deyil, həm də enerji imkanlarını yüksək texnologiyalı sektorun inkişafına yönəltmək istəyən dövlətdir.

Strateji İşçi Qrupu və Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası, eyni zamanda, siyasi tərəfdaşlığın dərinləşməsi anlamına gəlir. Prezident İlham Əliyev qeyd edir ki, Prezident Trampla Anlaşma Memorandumu imzalandıqdan sonra Avropanın bir neçə aparıcı ölkəsi Azərbaycanla strateji tərəfdaşlıq qurmaq üçün müraciət etmişdir. Bu, Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi, müəyyən mənada Vaşinqtondan gələn siqnal idi. Bu məqam göstərir ki, ABŞ ilə strateji əməkdaşlıq Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinə də təsir edir və digər aktorların diqqətini cəlb edir.

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində bu proseslərin fonunda 907-ci düzəlişlə bağlı da mühüm mesaj verilir: düzəlişin tam ləğvi gözlənilir və Konqresin bu addımı atması tələb olunur. Dövlət başçısı vurğulayır ki, artıq bu düzəlişin formal səbəbi də mövcud deyil, çünki blokada yoxdur və hətta Azərbaycanın neft məhsulları Ermənistana ixrac edilir. Bu yanaşma Strateji İşçi Qrupunun və strateji tərəfdaşlığın gələcəkdə daha da möhkəmlənəcəyini göstərir.

Beləliklə, Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində təqdim olunan mövqeyə əsasən, Strateji İşçi Qrupu Azərbaycan–ABŞ münasibətlərində yeni institusional mərhələnin əsas sütunlarından biridir. Bu mexanizm strateji tərəfdaşlıq xartiyasının hazırlanması, iqtisadi-ticarət əməkdaşlığının genişləndirilməsi, sərmayə qoyuluşu imkanlarının artırılması, nəqliyyat və hərbi-sənaye sahələrinin koordinasiyası kimi çoxşaxəli məqsədləri ehtiva edir. Prezident İlham Əliyevin dediyi kimi, ümidlər böyükdür və nəticələr artıq təsirlidir. Bu isə göstərir ki, Azərbaycan–ABŞ münasibətlərində yeni dövr yalnız bəyanatlarla deyil, konkret strukturlar və praktiki addımlarla qurulur.

Abbas Pənahov,

Yeni Azərbaycan Partiyası 

Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini