Maduro özünü ‘hərbi əsir’ elan etdi: ABŞ qanunları yoxsa, beynəlxalq hüquq?

Venesuela prezidenti Nikolas Maduronun özünü "hərbi əsir" elan etməsi, onun ABŞ qanunlarından daha çox beynəlxalq hüququn tətbiq olunmasını istədiyini göstərir.
Turkustan.az xəbər verir ki, ABŞ, Venesuela Prezidenti Nikolas Maduronu xüsusi təyinatlı qüvvələrin əməliyyatı ilə Karakasdan tutub Nyu-Yorkda məhkəməyə verəndən sonra, onu ABŞ qanunvericiliyinə əsasən narkotik qaçaqmalçılığı və terrorizm ittihamları ilə mühakimə etməyi hədəfləyir. Lakin Maduro özünü "hərbi əsir" kimi təsvir edir və bununla da beynəlxalq hüququn tətbiq olunmasını istəyir.
Bazar ertəsi günü Manhetten Federal Məhkəməsində keçirilən ilk dinləməsində mavi-narıncı həbsxana forması geyinmiş 63 yaşlı Maduro tərcüməçi vasitəsilə "Mən günahsızam. Günahkar deyiləm. Mən şərəfli bir insanam. Mən hələ də ölkəmin prezidentiyəm" dedi və özünü "hərbi əsir" (hərbi əsir) kimi təsvir etdi.
Bu vəziyyət müharibə əsiri anlayışını şübhə altına aldı.

Silahlı münaqişə zamanı düşmən tərəfindən əsir götürülmüş və saxlanılan şəxslərin "hərbi əsir" hesab edilməsi üçün əvvəlcə beynəlxalq silahlı münaqişə olmalıdır.
Münaqişə zamanı düşmən tərəfindən əsir götürülmüş şəxs, əgər o, müharibə edən tərəflərdən birinin silahlı qüvvələrinin üzvüdürsə və ya onlarla əlaqəli milis dəstəsinin üzvüdürsə, müharibə əsiri kimi qorunur və müharibə əsirlərinin hüquqları 1949-cu il Üçüncü Cenevrə Konvensiyasında xüsusi olaraq tənzimlənir.
ABŞ-ın 1955-ci ildə qoşulduğu Cenevrə Konvensiyalarına görə, münaqişədə iştirak edən və qarşı tərəf tərəfindən əsir götürülən hər hansı bir şəxs müharibə əsiri hesab olunur. Şübhə yarandıqda, şəxsin müharibə əsiri statusuna uyğun olub-olmadığına dair qərarı saxlayan səlahiyyətli məhkəmə deyil, səlahiyyətli məhkəmə verir və statusu qəti şəkildə müəyyən edilənə qədər onlar müharibə əsirlərinə verilən müdafiədən istifadə etməyə davam edirlər.
Bir qayda olaraq, daxili qanunvericilikdə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, dövlət başçıları öz ölkələrinin baş komandanı kimi avtomatik olaraq "hərbi əsir" statusu qazanırlar və ABŞ-ın Cenevrə Konvensiyalarına etdiyi qeyd-şərtlər bu qaydaya heç bir istisna daxil etmir.
Beynəlxalq silahlı münaqişələr iki və ya daha çox dövlətin silahlı qüvvələrinin qarşıdurmasından ibarətdir. Bu cür münaqişələrin baş verməsi üçün müəyyən dərəcədə intensivlik tələb olunmur. Hətta tək bir əsgərin əsir götürülməsi belə dövlətlər arasında beynəlxalq silahlı münaqişəyə səbəb ola bilər.
Silahlı münaqişələr dövlətlər müharibə elan etdikdə və ya iki ordu odlu silahlarla fəal şəkildə döyüşə girdikdə başlayır.
ABŞ yanvarın 3-də Karakasda həyata keçirdiyi əməliyyatı "hüquq-mühafizə əməliyyatı" adlandırır.
ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio, "Biz narkotik qaçaqmalçılığı təşkilatları ilə müharibə vəziyyətindəyik. Bu, Venesuelaya qarşı müharibə deyil" deyərək, vəziyyəti terrorizmə qarşı mübarizə və hüquq-mühafizə əməliyyatı kimi qələmə verməyə və ABŞ daxili qanunlarını Venesueladakı vəziyyətə tətbiq etməyə çalışır.
Lakin Trampın keçid dövründə Venesuelanı "idarə edəcəyini", ABŞ-ın ikinci hərbi hücuma hazır olduğunu və Venesuelanın resurslarından istifadə edəcəyini bildirməsi kimi açıqlamaları silahlı münaqişə və ya işğalın hələ də bir seçim olaraq qaldığını göstərir.

Aytən Yaşar/ Turkustan.az