Icma.az
close
up
RU
Menu

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Xərçənglə mübarizədə mühüm kəşf: Xəstələrin ömrü uzana bilər

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Süni şəkildə yaradılan ekosistemlər nə qədər dayanıqlıdır? EKOLOQ AÇIQLADI

Süni şəkildə yaradılan ekosistemlər nə qədər dayanıqlıdır? EKOLOQ AÇIQLADI

Icma.az, Sia Az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

"Ekosistem bu bir termindir. Ekosistem bir-biri ilə və ətraf mühitlə sıx qarşılıqlı əlaqədə olan növlərin əmələ gətirdikləri davamlı, öz-özünü tənzimləyən sistem kimi izah olunur. Adətən ekosistem dedikdə mühitin canlı və cansız elementlərinin birliyi nəzərdə tutulur. Bunların qarşılıqlı təsiri nəticəsində maddələrin biogen dövriyyəsi baş verir. Ekosistem terminini həmçinin süni ekosistemlərə də şamil etmək olar (park, bağ, tarla və s.). Ekosistem davamlı, uzun, yaxud qısaömürlü ola bilər. Mürəkkəblik dərəcəsindən asılı olmayaraq hər bir ekosistem müəyyən növ tərkibi, ona daxil olan növlərin sayı, biokütləsi, qida əlaqəsi, produsentliyin və redusentliyin dərəcəsi ilə xarakterizə olunur".

Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında ekoloq Sevil Yüzbaşeva deyib.

Onun sözlərinə görə, produsent – fotosintez, yaxud xemosintez yolu ilə qeyri-üzvi maddələrdən üzvi maddə hazırlayan orqanizmlərdir: "Redusent isə ölü bitki və heyvan qalıqları ilə qidalanaraq, onları çürüdən və minerallaşdıran, üzvi maddələri yenidən torpağa qaytaran mikroorqanizmlərdir. Onlar təbiətdə maddələr dövranının tamamlanmasında (ekosistemdə) kritik rol oynayır və qida zəncirinin son həlqəsi hesab olunurlar.

Təbii və süni ekosistemlər arasındakı əsas fərqlər onların mənşəyi, idarə olunması və dayanıqlığı ilə bağlıdır. Təbii ekosistem özünü tənzimləyən, süni ekosistem isə insan tərəfindən idarə olunan sistemdir. Süni ekosistemlərə misal olaraq şəhər parklarını və ya kənd təsərrüfatı tarlaları göstərmək olar. Təbii Ekosistem (məs: Meşə, Göl), Süni Ekosistem (məs: Tarla, Akvarium) hesab olunur. Təbii Ekosistem Təbiətdə öz-özünə, insanın müdaxiləsi olmadan yaranır. müdaxiləsi olmadan yaranır. Süni Ekosistem isə insanlar tərəfindən müəyyən məqsədlər üçün yaradılır.

Süni şəkildə yaradılan ekosistemlər (parklar, bağlar, tarlalar, akvariumlar, su anbarları) təbii ekosistemlərlə müqayisədə aşağı dayanıqlığa malikdir və çox vaxt insan müdaxiləsi olmadan mövcud ola bilmirlər.

Süni ekosistemlərin dayanıqlıq səviyyəsi aşağı olduğu üçün bioloji müxtəliflik zəif olur. Bu sistemlərdə növ tərkibi məhduddur (məsələn, bir növ bitkinin əkildiyi tarla). Təbii ekosistemlərdə növ müxtəlifliyi yüksək olduğu üçün ekoloji tarazlıq daha rahat qorunur.

Süni ekosistemlərə daim insan müdaxiləsi tələb olunur. ekoloji tarazlığın saxlanılması üçün insanın daimi nəzarətinə, suvarılmasına, gübrələnməsinə və zərərvericilərdən qorunmasına ehtiyac duyur.

Süni ekosistemlər özlüyündə müxtəlif Qısamüddətli və Uzunmüddətli olur. Məsələn bir tarla çox qısaömürlüdür və hər mövsüm yenilənməlidir. Parklar və ya süni su anbarları daha uzunömürlü ola bilsə də, onlara baxım göstərilmədiyi təqdirdə zamanla sıradan çıxır və təbii şəraitə uyğunlaşmağa çalışır.

Ekosistemin dayanıqlığını artırmaq dedikdə, bu onun kənar təsirlərə (iqlim dəyişikliyi, çirklənmə, insan müdaxiləsi) qarşı müqavimət göstərməsi və özünü bərpa etməsi kimi başa düşülür. Bunun üçün həm yerli, həm də qlobal səviyyədə bir sıra tədbirlər görülməlidir. Bioloji Müxtəlifliyin Qorunması olduqca vacibdir. Xüsusi Mühafizə Olunan Ərazilər, Milli parkların və qoruqların sayının artırılması növlərin təbii yaşayış mühitini qorunmasında böyük rol oynayır. Azərbaycanda ərazinin təxminən 10,3%-i bu cür ərazilərdən ibarətdir. Yeni meşə zolaqlarının salınması torpaq eroziyasının qarşısını alır və meşələr atmosferdə olan karbon qazını udur. Çay yataqlarının təmizlənməsi, damcılı suvarma sistemlərinə keçid və alternativ su mənbələrindən istifadə su ekosistemlərinin qurumasının qarşısını alır. Torpağın Sağlamlaşdırılması da çox vacibdir. Bunun üçün də fəaliyyətləri aparılmalıdır . Pestisidlərin istifadəsini azaldılması və üzvi gübrələrə üstünlük verilməlidir və bu da redusentlərin (bakteriya və göbələklərin) fəaliyyətini aktivləşdirərək torpağın münbitliyini artırır. İqlim Dəyişikliyinə Uyğunlaşma üçün Milli Uyğunlaşma Planları hazırlanmalı və Dövlət səviyyəsində iqlim risklərinin qiymətləndirilməsi və onlara qarşı strateji addımların (məsələn, quraqlığa davamlı bitki növlərinin əkilməsi) atılması kimi tədbirlər həyata keçirilməlidir. Tullantıların İdarə Edilməsi və Təkrar Emalı da olduqca vacibdir. Bu tullantıların çeşidlənməsi və təkrar emalı təbii resurslara olan tələbatı azaldır və ətraf mühitin çirklənməsinin qarşısını alır.

Ekosistemlər bizi təmiz hava (oksigen), içməli su, qida və dərman preparatlarının xammalı ilə təmin edir. Məsələn, meşələr havanı təmizləyən "yer kürəsinin ağciyərləri"dir. Meşələr və okeanlar karbon qazını udaraq qlobal istiləşmənin qarşısını alır. Ekosistemlər pozulduqda təbii fəlakətlərin (sel, quraqlıq) sayı artır. Hər bir canlı ekosistemin bir həlqəsidir. Bir növün yox olması bütün zənciri (məsələn, bitkilərin tozlanmasını və ya zərərvericilərlə mübarizəni) poza bilər. Sağlam ekosistemlərdə redusentlər (bakteriya və göbələklər) torpağı daim yeniləyir. Bu proses olmasa, kənd təsərrüfatı və qida istehsalı dayanar. İ nsanlar istirahət və sağlamlıq üçün təbiətə ehtiyac duyurlar. Təbiət turizmi bir çox ölkənin iqtisadiyyatının əsasını təşkil edir. Bir sözlə, ekosistemlər insanın yaşamasını təmin edən nəhəng və mürəkkəb bir dəstək sistemidir. Gəlin hamımız birlikdə təbiəti qoruyaq".

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:183
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 14 May 2026 09:54 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see291

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see247

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see245

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see241

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see238

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see234

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see226

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see222

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see217

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see213

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see203

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see194

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see190

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see190

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see186

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see183

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see182

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see170

Xərçənglə mübarizədə mühüm kəşf: Xəstələrin ömrü uzana bilər

15 Noyabr 2026 05:49see169

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see169
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri