Tramp İranla müharibəyə gecikir səbəblər açıqlandı

“Donald Tramp İrana güc tətbiq edəcəyi barədə hədələrini sərtləşdirdikcə, ABŞ-İran müharibəsinin qapıda olduğuna dair fikirlər güclənir. Lakin Ağ Evdə İrana qarşı hərbi müdaxilənin üstünlüklərini müdafiə edənlərlə yaranacaq problemləri proqnozlaşdıran strateqlər arasında fikir ayrılıqları hökm sürür”.

Bu sözləri Modern.az-a açıqlamasında politoloq Aqşin Kərimov bildirib.

O qeyd edib ki, İran daxilində də, ABŞ ilə hərbi konfrontasiyaya hazırlıqla paralel Vaşinqtonla danışıqlar aparmaq arasında tərəddüdlər görünməkdədir. Ancaq indiki məqamda İran ABŞ ilə razılaşmaları prioritetləşdirməyə üstünlük verir:

“İlk olaraq, İran mümkün müharibə ssenarisində zəifləmiş geosiyasi mövqeləri səbəbindən əlverişli manevr etmək imkanlarına malik olmayacaq. İran ABŞ-nin istənilən hücumuna qarşı İsrailə, eləcə də ABŞ hərbi bazalarına və bölgədəki digər hədəflərə zərbə endirməklə cavab verə bilər. Lakin İranın silahlı vasitələrlə cavabını ideoloji zəmində tamamlayan və Tehrana əlavə güc dəstəyi verən müqavimət oxu sıradan çıxıb. Bu, İran strategiyasını səciyyələndirən çoxşaxəli vektorun məhdudlaşdırılmasıdır.

İkincisi, ABŞ-nin məqsədinin geosiyasi açılımı İraqla bağlı ola bilər, çünki İran İraqda hələ də güclü bir əldir. Bununla belə, ABŞ İraq hakimiyyətindən İran proksilərinə qarşı etibarlı və açıq mübarizə aparmağı tələb edir. İran isə mümkün münaqişə risklərinə İraqda nəzarətində olan şiə hərəkatlarını qoşmağa ehtiyat edir, çünki bu, Tehran üçün tələ sayıla bilər.

Üçüncüsü, İranın həssas dövrdən keçməsi, o cümlədən ölkəni cənginə alan etiraz aksiyalarının nəticələri soyumamış xarici hücum dalğası ilə üzləşməsi Tehran üçün elitadaxili problemlər yaradacaq. Bu, əsasən, İran daxilində ABŞ ilə danışıqlara üstünlük verənlərlə Rusiya ilə əlaqələri möhkəmləndirənlər arasında ixtilaflar fonunda qiymətləndirilə bilər. Bu baxımdan İrandakı etirazlara dair qlobal güc  mərkəzlərinin baxışı həm də İran elitasındakı hesablaşmalara müdaxilə edərək onları yönləndirməyi hədəfləmiş ola bilər. Başqa yandan, İranda Seyid Əli Xameneidən sonrakı dönəm üçün hazırlığın məşqləri rejimə çətinliklər yaradır.

Dördüncüsü, İran iqtisadiyyatının yeni sanksiyalarla yüklənməsi ehtimallarıdır ki, bu da vəziyyəti daha fəlakətli istiqamətə yuvarlaya bilər”.

Politoloq hesab edib ki, indi İran bu çətinliklərdən qurtuluşa keçid üçün manevrlər edir və Seyid Əli Xamenei başda olmaqla İrandakı ruhani elita ideoloji bazadan bərk yapışır. İranın xarici müdaxiləyə qarşı müqavimət dili ilə daxili auditoriyanı yönləndirmək üçün hekayələr arasında uyğunluq tapması İran ideoloqları və strateqləri üçün xasdır:

“ABŞ pəncərəsindən isə İrana qarşı hücumların yarada biləcəyi risklər təhlil olunur. Donald Tramp daha çox İrandakı ümumölkə tətillərindən sonrakı nəticə ilə mümkün hərbi güc tətbiqi arasındakı keçid zamandan istifadə edir. Bu period ABŞ-nin İrana qarşı yeni plan hazırlamaq qabiliyyətini formalaşdırır.

Başqa tərəfdən, ABŞ hesablayır ki, İrana qarşı hərbi hücum rejimin ölkə daxilində hələ də böyük dəstək bazasının qətiyyətini sərtləşdirə bilər. Ən azından etirazlara qarşı kontur olaraq rejimə genişmiqyaslı dəstək aksiyaları Ağ Evin diqqətə aldığı məqamdır. Bu, ABŞ-nin İrana qarşı hərtərəfli dağıdıcı zərbə vurmasına maneələr yaradır. ABŞ üçün hərbi təhdidləri dövriyyədə saxlamaqla rejimə qarşı İran daxilindən silahlı üsyan fazasını başlatmaq daha məqbul variant ola bilər. Bu mərhələ ABŞ və İsrailin kürd və bəluc faktorundan bəhrələnə biləcəyi bir andır.

Sadalanan amillər hər iki tərəfə müharibədən qaçmaq üçün bəhanələr verir, lakin ən əhəmiyyətlisi İranın nüvə silahı əldə etmək üçün zənginləşdirdiyi 408 kiloqramlıq urana çıxış əldə etmək uğrunda mübarizədir. Bu mübarizədə ABŞ, Rusiya, İsrail və Çinin konkret hansı strateji hekayəyə malik olduğu aydın deyil. Ancaq nüvə faktoru mübarizənin şiddətinə və tempinə təsir edir. Bu təsirlərdən dolayı ABŞ ilə İran rəsmilərinin görüşü proqnozlaşdırılabiləndir, hərçənd ki, Tramp bu proqramı rədd etməyə çalışır”, - politoloq deyib.