Venesuelanın neft və mineral sərvətləri: İstehsal niyə ən aşağı səviyyəyə düşüb?

Dünyanın ən böyük neft ehtiyatlarına malik olan Venesuelada onilliklərdir davam edən səhv idarəetmə, sanksiyalar və investisiya çatışmazlığı səbəbindən istehsalı kəskin şəkildə aşağı düşüb. ABŞ Prezidenti Donald Trampın açıqlamalarından sonra yenidən diqqət mərkəzinə gələn ölkə, Maduronun tutulmasından sonra qlobal enerji bazarlarında neft və mineral sektorlarının gələcəyi üçün kritik bir mərhələyə qədəm qoyub.

Adalet.az xəbər verir ki, ABŞ Prezidenti Donald Trampın açıqlamalarına görə, ABŞ qüvvələri tərəfindən ələ keçirilən Prezident Nikolas Maduronun rəhbərliyi altında Venesuela dünyanın ən böyük neft ehtiyatlarına sahib olmasına baxmayaraq ciddi istehsal böhranı yaşayır. 

Rəsmi məlumatlara görə, Venesuelanın təxminən 303 milyard barel nefti var ki, bu da qlobal neft ehtiyatlarının 17%-ni təşkil edir. Bu rəqəm görə ölkə OPEC lideri Səudiyyə Ərəbistanından öndədir. Lakin onilliklərdir davam edən səhv idarəetmə, qeyri-kafi investisiya və ABŞ sanksiyaları xam neft hasilatını tutumdan çox aşağı səviyyədə saxlayıb.Venesuelanın neftinin əksəriyyəti Orinoko hövzəsindəki ağır neftdən gəlir. ABŞ Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, bu neft texniki cəhətdən çıxarıla bilsə də, istehsalı çox baha başa gəlir. 

Maduro və o vaxtkı vitse-prezident Delsi Rodrigez 2019-cu ildə neftə alternativ olaraq mədənçiliyi vurğulayan beş illik bir plan elan ediblər. Lakin hökumətin ehtiyatlar və resurslar arasında qarışıqlığı ölkənin əsl mədən potensialını aydın şəkildə nümayiş etdirməyi çətinləşdirib. 2018-ci ildə dərc edilmiş "mineral kataloqu"nda Venesuelanın təxminən 3 milyard ton kömür, 407.000 ton nikel ehtiyatı, 644 ton qızıl, 14.68 milyard ton dəmir filizi və 321.5 milyon ton boksit olduğu iddia edilirdi. Lakin, bu rəqəmlərin əhəmiyyətli bir hissəsinin spekulyativ olduğu etiraf edildi. Mütəxəssislərin fikrincə, Venesuelada müasir texnologiya üçün vacib olan nadir torpaq elementlərinin əhəmiyyətli ehtiyatları yoxdur.
İstehsal 50 ildə kəskin şəkildə aşağı düşüb.

 Venesuela OPEC-in təsisçi üzvlərindən biridir. 1970-ci illərdə ölkədə gündə 3,5 milyon barel neft hasil olunurdu ki, bu da qlobal istehsalın 7%-ni təşkil edirdi. Hasilat 2010-cu illərdə 2 milyon bareldən aşağı düşmüş və keçən il orta hesabla gündə 1,1 milyon barel təşkil etmişdir. Bu rəqəm ABŞ-də Şimali Dakotanın istehsal səviyyəsi ilə müqayisə edilə bilər. Enerji analitikləri vurğulayırlar ki, potensial rejim dəyişikliyi uzunmüddətli perspektivdə hasilatı artıra bilər, lakin bunun qısa müddətdə baş verməsi ehtimalı azdır. 

Hökumət 2025-ci ilin ilk doqquz ayında qızıl, kömür və dəmir filizi istehsalının artdığını elan etsə də, rəsmi rəqəmləri paylaşmamışdır. Venesuela 2011-ci ildə qızıl sektorunu milliləşdirdi. Kömür istehsalının yenidən başladığı və ixrac hədəflərinin hədəfləndiyi bildirilsə də, bu hədəflərə çatılıb-çatılmadığı məlum deyil. Son on ildə neftlə yanaşı nikel, boksit, dəmir filizi və qızıl istehsalı da əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.Venesuela 1970-ci illərdə neft sektorunu milliləşdirərək dövlət şirkəti PDVSA-nı qurub. 

1990-cı illərdə xarici investisiyalar üçün açılan sektor, Hugo Chavez dövründə yenidən dövlət nəzarətinə qaytarıldı. Exxon və Conoco kimi şirkətlər ölkəni tərk etdi.PDVSA, Chevron, ENI, Total, CNPC və Rosneft kimi şirkətlərlə birgə müəssisələr yaratdı. Maduro 2023-cü ildə Qayana ilə mübahisəli ərazilərdə mədən lisenziyaları verməklə hədələyib.Sanksiyalardan sonra ixrac Çinə küçürülüb. 

ABŞ sanksiyalarından əvvəl Venesuela neftinin ən böyük alıcısı ABŞ idi. Son illərdə Çin bu rolu öz üzərinə götürüb. Venesuela Çinə təxminən 10 milyard dollar borcludur və bu borc neft daşınması yolu ilə ödənilir. Trampın tanker daşımalarını hədəf alan blokada elan etməsindən sonra Venesuelanın neft ixracı dayandırıldı. Tramp Çinin nefti alacağını bildirsə də, detalları açıqlamadı. PDVSA-nın ABŞ-dəki emal şirkəti CITGO, kreditorlar tərəfindən qaldırılan məhkəmə iddiaları səbəbindən risk altındadır. ABŞ məhkəmələrində davam edən hüquqi mübarizələr şirkətin nəzarətinin dəyişməsinə səbəb ola bilər.

Vasif