Vətəndaş cəmiyyətinin xüsusiyyətləri və hüquqi dövlət quruculuğu

İSTİQAMƏT: 6.3.1. vətəndaş cəmiyyəti, hüquqi dövlət quruculuğu

Müasir dövrdə dövlətlərin dayanıqlı inkişafı, ictimai sabitliyin qorunması və insan hüquqlarının təmin olunması vətəndaş cəmiyyəti ilə hüquqi dövlət quruculuğunun vəhdətindən asılıdır. Bu iki anlayış bir-birini tamamlayan, qarşılıqlı şəkildə inkişaf etdirən mühüm ictimai-siyasi institutlardır. Vətəndaş cəmiyyəti cəmiyyətin fəallığını, təşəbbüskarlığını və özünütəşkil qabiliyyətini ifadə edirsə, hüquqi dövlət bu fəallığın hüquqi çərçivədə təmin olunmasını, qanunun aliliyini və hüquq bərabərliyini əsas götürür.

Vətəndaş cəmiyyəti dövlət strukturlarından kənarda formalaşan, lakin dövlətlə sıx qarşılıqlı əlaqədə fəaliyyət göstərən ictimai münasibətlər sistemidir. Buraya qeyri-hökumət təşkilatları, ictimai birliklər, media qurumları, peşə ittifaqları, könüllü təşəbbüslər və vətəndaş fəallığının müxtəlif formaları daxildir.

Vətəndaş cəmiyyətinin əsas xüsusiyyətlərinə aşağıdakılar daxildir:

*Könüllülük prinsipi – vətəndaşların öz iradələri ilə ictimai fəaliyyətlərə qoşulması;

*Pluralizm – fikir, mövqe və maraqların müxtəlifliyi;

*Özünütənzimləmə – ictimai təşəbbüslərin daxili mexanizmlər vasitəsilə idarə olunması;

*İctimai nəzarət – cəmiyyətin dövlət fəaliyyətlərinə maraq göstərməsi və proseslərdə iştirak etməsi.

Bu xüsusiyyətlər vətəndaşların sosial məsuliyyət hissini gücləndirir, cəmiyyətin inkişafında fəal rol oynamasına şərait yaradır.

Hüquqi dövlət anlayışı və əsas prinsipləri

Hüquqi dövlət – fəaliyyətində qanunun aliliyini əsas tutan, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını təmin edən, hakimiyyətin səlahiyyətlərini hüquqi mexanizmlərlə tənzimləyən dövlət modelidir. Hüquqi dövlətin formalaşması cəmiyyətin hüquq mədəniyyətinin yüksəlməsi ilə birbaşa bağlıdır.

Hüquqi dövlətin əsas prinsiplərinə aşağıdakılar daxildir:

*Qanunun aliliyi – bütün dövlət orqanlarının və vətəndaşların qanun qarşısında bərabərliyi;

*Hakimiyyət bölgüsü – qanunverici, icraedici və məhkəmə hakimiyyətinin balanslı fəaliyyəti;

*İnsan hüquq və azadlıqlarının təminatı – konstitusion hüquqların qorunması;

*Hüquqi məsuliyyət – qanun pozuntularına görə məsuliyyət mexanizmlərinin mövcudluğu;

*Müstəqil məhkəmə sistemi – ədalətli və şəffaf məhkəmə icraatının təmin edilməsi.

Bu prinsiplər hüquqi dövlətin möhkəm təməlini təşkil edir və cəmiyyətdə hüquqa inamı gücləndirir.

Vətəndaş cəmiyyəti ilə hüquqi dövlətin qarşılıqlı əlaqəsi

Vətəndaş cəmiyyəti və hüquqi dövlət bir-birini tamamlayan anlayışlardır. Güclü və fəal vətəndaş cəmiyyəti olmadan hüquqi dövlətin tam formalaşması mümkün deyil. Eyni zamanda, hüquqi mexanizmlərlə qorunan dövlət mühiti vətəndaş cəmiyyətinin sərbəst və təhlükəsiz fəaliyyətinə zəmin yaradır.

Vətəndaş cəmiyyəti:

*ictimai təşəbbüslər vasitəsilə sosial problemlərin həllinə töhfə verir;

*hüquqi maarifləndirməni təşviq edir;

*ictimai həmrəyliyi və sosial dialoqu gücləndirir.

Hüquqi dövlət isə:

*bu təşəbbüslərin qanuni əsasda fəaliyyətini təmin edir;

*hüquqların müdafiəsi üçün institusional mexanizmlər yaradır;

*ictimai münasibətlərin hüquqi sabitliyini qoruyur.

Hüquq mədəniyyəti və vətəndaş fəallığı

Hüquqi dövlət quruculuğunda hüquq mədəniyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hüquq mədəniyyəti vətəndaşların qanunları bilməsi, onlara hörmətlə yanaşması və hüquqi davranış normalarına riayət etməsi deməkdir. Hüquq mədəniyyəti yüksək olan cəmiyyətdə vətəndaş fəallığı daha məqsədyönlü və səmərəli olur.
Vətəndaşların hüquqi biliklərinin artırılması, hüquq maarifçiliyi tədbirlərinin genişləndirilməsi və ictimai təşəbbüslərin təşviqi hüquqi dövlətin möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Vətəndaş cəmiyyəti və hüquqi dövlət quruculuğu müasir cəmiyyətin inkişafında mühüm strateji əhəmiyyətə malikdir. Bu iki anlayışın harmonik şəkildə inkişafı ictimai sabitliyin, sosial ədalətin və hüquq bərabərliyinin təmin olunmasına imkan yaradır. Vətəndaşların fəal iştirakı, hüquqi şüurun yüksəldilməsi və qanunun aliliyinə əsaslanan dövlət idarəçiliyi sağlam və dayanıqlı cəmiyyətin əsasını təşkil edir.

QEYD: Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.

Vilayət Muxtar
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin