Vladimir Putinin qorxusu..?

...Xatırlayırsınızsa, SİA bir müddət bundan əvvəl bununla bağlı yazmışdı.

...Deməli, Mərkəzi Asiya, eləcə də Azərbaycanın xəbər agentliklərinin çoxsaylı məlumatlarına görə, Rusiyadan yan keçməklə Çin, Qırğızıstan və Özbəkistanı birləşdirəcək dəmir yolunun tikintisinə rəsmən başlanılıb.

Yeni dəmir yolu Çindən yüklərin Mərkəzi Asiya vasitəsilə Aİ ölkələrinə daşınmasını asanlaşdıracaq. Dekabrın 27-də Qırğızıstanda dəmir yolunun tikintisinə başlanılması mərasimində prezident Sadır Japarov bildirib ki, “yol” təkcə strateji layihə deyil, həm də Qərblə Şərq arasında həyati bir əlaqə olacaq. Yeni Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəhlizi Avrasiya qitəsinin “Cənub körpüsü”nün qoluna çevriləcək və Qərbi Asiya və Yaxın Şərq bazarlarına çıxış açacaq.

...Bu marşrut Çindən Qırğızıstana və (digər Mərkəzi Asiya ölkələrinə), oradan da (Xəzər dənizi, Azərbaycan və Gürcüstan vasitəsilə) Türkiyəyə və daha sonra Avropa İttifaqına malların daşınmasına imkan verəcək.

Bunu qırğız prezident Cəfərov bildirib.

...Bu rəsmi mərasimdir. Amma reallıq budur: Yol təxminən 41 dərəcə şimal eni və 76 dərəcə şərq uzunluğunda Çin Sincanının Kaşqar şəhərində başlayır. Çin və Qırğızıstan sərhədinə təxminən 140 km, əgər birbaşa şimala aparsanız...

Amma reallıqda yol Kaşqardan şərqə - şimal-şərqə İrkeştam sərhəd keçidinə doğru gedəcək. Bu məsafə düz xətt üzrə təxminən 170 km-dir. Aydındır ki, yeni dəmir yolunun bu “qolu” Kaşqardan (Sincan Dairəvi Dəmiryolunun böyük şəhəri) İrkaştam aşırımına qədər demək olar ki, düz bir xətt üzrə gedəcək. Çünki Çinin bu regionunda artıq yaxşı infrastruktur yaradılıb ki, bu da tikintini xeyli asanlaşdırır. Layihəyə əsasən, yeni Çin-Qırğızıstan-Özbəkistan dəhlizinin uzunluğu 486 km olacaq ki, bunun da təqribən 312 km-i 18 dəmir yolu stansiyasının tikintisi nəzərdə tutulan Qırğızıstan ərazisindən keçəcək. Belə ki, dağlıq ərazilərdə 81 körpünün tikintisi və 41 tunelin qazılması 120 km-dən çox tələb olunacaq.

...Belə başa düşmək olar ki, “yolların” təxminən 170 km (demək olar ki, düz xətt üzrə) Çindən keçəcək; sonra İrkaştam aşırımından Qırğızıstanın Cəlilabad şəhərinə qədər olan 312 km-lik çox dolama hissə (baxmayaraq ki, düz xəttdə 180 km-dən çox olmasa da) Çin və Özbəkistanı birləşdirəcək; Nəhayət, “yol”un kiçik bir hissəsi Özbəkistandan Əndican şəhərinə keçəcək və burada yerli dəmir yolu şəbəkəsi ilə birləşdiriləcək.

...İndi pul haqqında. Pekin, Daşkənd və Bişkek arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən, Çin dəhlizin inkişafı və idarə olunması üzrə birgə müəssisədə 51 faiz, Qırğızıstan və Özbəkistan isə hər biri 24,5 faiz pay alacaq.

Bu layihənin dəyəri indi 4,7 milyard dollar həcmində qiymətləndirilir. 1,18 milyard dollar Çin tərəfindən, daha 2,35 milyard dollar isə Çin banklarının qeyri-kommersiya krediti olacaq. Hər biri 600 milyon dollar olmaqla qalan məbləği Qırğızıstan və Özbəkistan ayıracaq.

...Sual olunur ki, oxucular bu maraqlı, lakin çox böyük olmayan layihə haqqında bilməlidirlərmi? Bu zəruridir, çünki bu, açıq-aydın onların Rusiyadan “sipər” bağladıqları Qırğızıstan, Özbəkistan və Tacikistanın qəti şəkildə ayrılması və təbii olaraq Çinin “iqtisadi sahəsinə” keçidi deməkdir.

Qeyd edək ki, Türkmənistan çoxdan Rusiya Federasiyası üçün “kəsilmiş parça”ya çevrilib.

...Əslində bu layihə ilk dəfə təxminən beş il əvvəl meydana çıxmışdı? Belə ki, Pekin, Bişkek və Daşkəndin bu layihənin həyata keçirilməsində çox maraqlı olduqları və onu hərtərəfli işləyib hazırladıqları göstərilirdi. Amma indiyədək bu, alınmayıb, çünki Moskva buna fəal şəkildə qarşı çıxır.

...Və təbii ki, aşkar səbəblərə görə.

İndi isə Moskvanın müqaviməti qırılıb və ya artıq nəzərə alınmır. Əvvəlki yazılarda Qazaxıstanın Rusiya Federasiyasından necə uzaqlaşdığını və bütün Orta Asiyanı özü ilə çəkdiyini göstərilmişdi.

Və bu yaxınlarda Suriyada Əsəd rejiminin devrilməsi Putin rejiminin nə qədər zəiflədiyini göstərdi!

...Təbii ki, bu da bütün Orta Asiyada hökumətləri cəsarətləndirdi.

...Yeri gəlmişkən, burada iki və ya üç detal əlavə etməyə dəyər. Yuxarıda “koridor” sözü işlədilir. Bu o deməkdir ki, dəmir yolunun yanında yol, elektrik xətləri və rabitə xətti çəkiləcək. Oxşar dəhlizlər Çini Qazaxıstanla birləşdirən iki dəmir yolu boyunca yaradılıb.

Yeni dəmir yolu və ya “dəhliz” Qırğızıstanın cənubundakı Oş vilayətindən keçir, hazırda burada dəmir yolu ümumiyyətlə yoxdur və infrastrukturu çox zəifdir.

“Dəhliz”in tikintisi Çinə yerli filiz ehtiyatlarına çıxış imkanı verəcək.

..Və başqa bir maraqlı fakt. Xatırlayırsınızsa, 2010-cu ilin aprelində Oş vilayətində qiyam baş vermişdi. Həmən vaxt Çinin Bişkekdəki səfiri demişdi ki, “...kimin qalib gələcəyini bilmirəm. Yalnız onu bilirəm ki, Çin qaliblə işləməyə davam edəcək”.

O, həmçinin bildirmişdi ki, “...Qırğızıstanda demək olar ki, heç bir Çin vətəndaşı yoxdur və onların təxliyəsi lazım deyil”. ...2010-cu ilin iyununda üsyan bitəndə bu ölkədən 43 min çinli evakuasiya edildi.

Hazırda Qırğızıstanda nə qədər çinli var? Bəlkə də, ən azı yüz min... Çinlilərin dünyanı müharibəsiz fəth edəcəyini SİA bir müddət əvvəl də Sizlərə xatırlatmışdı.

...Maraqlıdır, yeni “dəhliz”in tikintisi başa çatdıqdan sonra bu ərazilərdə çinlilərin neçəsi olacaq? Əslində “Çin işğalı” haqqında çox yazmaq olar.

...Yaxın vaxtlara qədər “Moskva qorxusu” və “Putin qorxusu” burada ciddi çəkindirici rol oynayırdı və bu, Çinə istiqamətlənməyi çətinləşdirirdi. İndi bu qorxu yox olur, özü də tamamilə yox olur..?

Əli Babayev