Yəmən müharibəsi necə bitəcək? GÜNÜN SUALI

Masada iki vacib ssenari var və bütün bölgənin taleyi dəyişə bilər

Səudiyyə Ərəbistanına hücumlar Yəmən müharibəsində yeni bir fəsil açdı. Əl-Cəzirə münaqişənin gələcəyi ilə bağlı iki ssenarini vurğulayır və qeyd edir ki, atılan addımlar yalnız Yəmənlə məhdudlaşmaya bilər. İran tərəfindən dəstəklənən Husilərin Səudiyyə Ərəbistanında hava limanlarını və mülki infrastrukturu hədəf alan hücumları Yəmən müharibəsində gərginliyi yeni səviyyəyə qaldırıb. Ən azı 12 nəfərin ölümünə və yüzlərlə insanın yaralanmasına səbəb olan hücumlar əvvəllər münaqişənin şiddətlənməsini məhdudlaşdıran qırmızı xətlərin kəsilməsinə səbəb olub.

Husilərin qisasın şiddətli ola biləcəyini bilsələr də, Səudiyyə Ərəbistanını hədəf alan hücumlarını davam etdirmələri regional gərginliyi artırmaq strategiyasının bir hissəsi hesab olunur. Əl-Cəzirə tərəfindən dərc edilən qiymətləndirməyə görə, Yəmən müharibəsinin gələcəyi iki əsas ssenari üzərində qurulub.

Birinci ssenari Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi geniş regional cəbhəni nəzərdə tutur və bu da Husilərə qarşı hərtərəfli hərbi əməliyyata gətirib çıxarır. İkinci ssenari, tərəflərdən heç birinin qəti qələbə qazana bilmədiyi uzunmüddətli bir müharibəni göstərir.

Husi hücumlarının artmasından sonra Səudiyyə Ərəbistanının beynəlxalq dəstəyi gücləndirməyə və regional ittifaqlarını dərinləşdirməyə çalışdığı bildirilir. Ər-Riyadın məqsədi Husi təhdidinə qarşı birgə hərəkət edə bilən geniş bir cəbhə yaratmaqdır. Körfəz ölkələrinin də münaqişənin bölgəyə yayılması ilə bağlı narahatlıqlarına görə Səudiyyə Ərəbistanına birbaşa və ya dolayı dəstək verməsi gözlənilir. Lakin Omanın bu birgə mövqedən kənarda olduğu düşünülür. Digər tərəfdən, ABŞ-ın prosesə hərbi müdaxiləsi də mümkün hesab olunur. Lakin, Yaxın Şərqdəki hərbi əməliyyatların Amerika seçiciləri arasında populyar olmaması nəzərə alınmaqla, Vaşinqtonun ara seçkilərdən əvvəl birbaşa müdaxiləsi ehtimal olunmur.

Regional dəstəyin genişlənməsi, beynəlxalq səviyyədə tanınmış Yəmən hökumətinə sadiq qüvvələrin Husilərə qarşı həyata keçirdiyi əks-hücumlara təkan verə bilər. Qərb bölgələrinə, xüsusən də Qırmızı dəniz sahili boyunca, Bab əl-Məndəb boğazı ətrafındakı strateji nöqtələrə və Dhubab bölgəsinə nəzarəti bərpa etmək, hərbi tarazlığı hökumət qüvvələrinin xeyrinə dəyişə bilər. Bu cür irəliləyiş Qırmızı dənizdə kommersiya gəmiçiliyi üzərindəki təzyiqi də azalda bilər. Yəmənin müxtəlif şəhər və əyalətlərində yeni cəbhələrin açılması husiləri hərbi resurslarını bölüşdürməyə məcbur edə bilər. Bu, hökumət qüvvələrinin irəliləməsini asanlaşdıra bilər və husilərin mövcud mövqelərini qorumasını çətinləşdirə bilər. Husilərə qarşı hərbi təzyiq artarsa, Yəmənin paytaxtı Sənaya nəzarəti bərpa etmək də mümkün məqsədlər arasında ola bilər.

Lakin, bu məqsədə ən əhəmiyyətli maneələrdən biri Yəmən hökumətini dəstəkləyən müxtəlif siyasi və hərbi qruplar arasındakı fikir ayrılıqlarıdır. Bu fikir ayrılıqları husilərə qarşı birgə hərəkət etməyi çətinləşdirir və xarici müdaxilələrin tərəflər arasındakı fikir ayrılıqlarını da dərinləşdirə biləcəyi qeyd olunur. Bildirilir ki, hökumətin qərar qəbuletmə mexanizmlərini birləşdirmək və hərbi komandanlığı mərkəzləşdirmək üçün atdığı addımlar yerində irəliləyişlərə səbəb olur. Buna baxmayaraq, Sənanın geri alınması davamlı hərbi koordinasiya və qətiyyətli strategiya tələb edir. Hökumət qüvvələrinin əhəmiyyətli qazancları husiləri atəşkəs müqabilində güzəştə getməyə məcbur edə bilər.

Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiya və Yəmən hökuməti daxili fikir ayrılıqlarını aradan qaldıra bilməsə, ikinci ssenari yarana bilər.
Davam edən daxili fikir ayrılıqları husilərə qarşı hərbi irəliləyişi ləngidə bilər. Belə bir halda, husilər mövcud mövqelərini qoruyub saxlaya, strateji əhəmiyyətli Taiz şəhərinə təzyiqi artıra və Səudiyyə Ərəbistanında mülki hədəflərə hücumlarını davam etdirə bilərlər.

Bu ehtimal Yəməndə daha mürəkkəb bir münaqişəyə, mülki itkilərin və köçkünlərin artmasına və həlledici hərbi nəticə olmadan müharibənin uzanmasına səbəb ola bilər. Həmçinin, uzun sürən münaqişənin Səudiyyə Ərəbistanı iqtisadiyyatı üçün əhəmiyyətli nəticələrə səbəb ola biləcəyi qiymətləndirilir. Müdafiə xərclərinə üstünlük verilməsi Ər-Riyadın inkişaf məqsədlərini həyata keçirməsini daha da çətinləşdirə bilər. Səudiyyə Ərəbistanının regional iqtisadiyyatda mərkəzi mövqeyinə görə, digər Körfəz ölkələri də bu prosesdən mənfi təsirlənə bilər. Bundan əlavə, Hörmüz boğazı ətrafında davam edən böhran bölgədən enerji ixracını poza biləcək başqa bir risk yaradır.

V.VƏLİLİ