Zəfər tariximizin ekran salnaməsi...

“44” filmi milli yaddaşın bədii təcəssümüdür

Tarixi hadisələr zaman keçdikcə salnamələrdə, arxivlərdə və xatirələrdə yaşayır. Lakin elə həqiqətlər var ki, onların yalnız sənədlərdə qalması kifayət etmir. Bu həqiqətləri görmək, hiss etmək, yaşanan ağrını anlamaq və qəhrəmanlığın arxasındakı insan talelərini duymaq lazımdır. Film məhz bu məqamda tarixlə insan arasında mənəvi körpüyə çevrilir. Xalqımızın Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfərə həsr olunan “44” bədii filmi də bu baxımdan təkcə ekran əsəri deyil, həm də milli yaddaşın bədii ifadəsi kimi diqqət çəkir.

Oktyabrın 12-də Heydər Əliyev Mərkəzində ictimaiyyətə təqdim olunan film Azərbaycan tarixinin ən mühüm səhifələrindən birini yeni nəslə çatdırmaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Oktyabrın 15-dən ölkə kinoteatrlarında nümayiş olunacaq ekran əsəri Vətən müharibəsinin hərbi əməliyyatlarını təsvir etməklə yanaşı, həmin tarixi yaradan insanların iradəsini, mənəvi dünyasını, seçimlərini və fədakarlığını bədii dildə təqdim etmək imkanına malikdir.

Filmin diqqət çəkən tərəfi Vətən müharibəsinin qəhrəmanlarını yalnız döyüş meydanındakı fəaliyyətləri ilə deyil, insan kimi də təqdim etmək potensialıdır. Çünki qəhrəmanlıq anlayışı yalnız silah götürərək ön cəbhəyə getməkdən ibarət deyil. Bu anlayışın arxasında məsuliyyət, iradə, sədaqət, qorxulara qalib gəlmək və şəxsi maraqları ümumi məqsədə tabe etmək kimi mənəvi keyfiyyətlər dayanır. Məhz bu keyfiyyətlərin bədii təcəssümü tarixi mövzulu filmlərin uzunmüddətli təsirini müəyyənləşdirən əsas amillərdəndir.

Qəhrəmanlıq yalnız döyüş meydanında yazılmır...

Müharibə haqqında danışarkən, adətən, döyüş əməliyyatları, azad edilən ərazilər, hərbi strategiyalar və qazanılan qələbələr ön plana çıxır. Halbuki hər bir hərbi əməliyyatın arxasında insan taleyi, ailə gözləntisi, ayrılıq, məsuliyyət və geri dönmək ümidi dayanır. Bu tərəflər müharibənin mənəvi ölçüsünü formalaşdırır.

“44” filminin süjetində hərbi əməliyyatlarla yanaşı, sevgi və şəxsi sınaqlar xəttinin yer alması da bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrin zabiti Rəşad Xəlilovun, türk həkim-ortoped Zeynəb Özdəmirin və əməliyyat qrupunun komandiri polkovnik Ramazan Kərimovun hekayələri vasitəsilə hərbi reallıqların insan münasibətləri ilə kəsişməsi üçün bədii zəmin yaradılır.

Müharibə şəraitində verilən qərarlar çox vaxt təkcə bir insanın deyil, bütöv bir qrupun taleyinə təsir edir. Hərbi qulluqçu üçün vəzifə və şəxsi hisslər, komandir üçün məsuliyyət və qərarların nəticələri, həkim üçün isə insan həyatını qorumaq missiyası ön plana çıxır. Bu fərqli mövqelərin eyni süjetdə birləşməsi müharibənin çoxşaxəli mənzərəsini göstərmək baxımından maraqlı imkan yaradır.

Burada başqa bir məqam da var: qəhrəmanlığı yalnız fövqəladə güc və cəsarətlə əlaqələndirmək doğru olmazdı. Bəzən qəhrəmanlıq çətin şəraitdə verilən düzgün qərarda, üzərinə düşən vəzifəni sona qədər yerinə yetirməkdə, yaralıya yardım göstərməkdə və ən ağır anlarda belə mənəvi dəyərlərə sadiq qalmaqda üzə çıxır. Belə nüanslar ekran əsərinin emosional təsirini gücləndirməklə yanaşı, tamaşaçının qəhrəmanlıq haqqında təsəvvürlərini də zənginləşdirə bilər.

Müharibə həqiqətlərini gələcək nəsillərə çatdırmaq

Vətən müharibəsi Azərbaycan cəmiyyətinin kollektiv yaddaşında dərin iz buraxıb. Müharibənin iştirakçıları həmin günləri şəxsi təcrübələri əsasında xatırlayırlar. Bu hadisələri bilavasitə yaşamayan uşaqlar və yeniyetmələr isə tarixi əsasən ailə söhbətləri, dərsliklər, sənədli materiallar və media vasitəsilə öyrənirlər. Zaman keçdikcə həmin dövrü öz gözləri ilə görmüş insanların sayı azalacaq. Buna görə müharibə həqiqətlərinin etibarlı şəkildə sənədləşdirilməsi və müxtəlif formalarda gələcək nəsillərə çatdırılması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Bədii kino bu missiyanın yerinə yetirilməsində təsirli vasitələrdən biri ola bilər. Xüsusilə, gənc tamaşaçılar üçün vizual hekayələr tarixi hadisələri daha anlaşıqlı və yaddaqalan edə bilər. Bununla belə, filmin maarifləndirici təsiri yalnız nümayişlə məhdudlaşmamalıdır. Ekran əsərinin ətrafında müzakirələrin təşkili, müharibə iştirakçıları ilə görüşlər keçirilməsi, tarixi faktların əlavə materiallarla izah olunması onun təsir dairəsini daha da genişləndirə bilər.

Məsələn, məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində filmə həsr olunan müzakirələr gənclərə tarixi yalnız hadisələrin ardıcıllığı kimi deyil, həm də insan məsuliyyəti, vətəndaşlıq mövqeyi və milli həmrəylik baxımından dərk etmək imkanı verər. Bu cür yanaşma vətənpərvərliyin sadəcə şüarlarla ifadə olunmadığını, onun bilik, məsuliyyət, zəhmət və gündəlik davranışla da bağlı olduğunu göstərər.

Eyni zamanda bədii əsərlə tarixi sənəd arasındakı fərqin qorunması da vacibdir. Film hadisələri müəyyən süjet, obraz və dramatik xətt əsasında təqdim edir. Tarixi biliklərin daha dolğun mənimsənilməsi üçün isə bədii ekran əsərləri arxiv materialları, sənədli filmlər və tarixi mənbələrlə tamamlanmalıdır. Belə olduqda kino həm emosional təsir vasitəsi, həm də tarixə maraq oyadan başlanğıc rolunu oynaya bilər.

Milli birliyin bədii ifadəsi

“44” filminin əsas ideya istiqamətlərindən biri də Vətən uğrunda mübarizənin fərdi qəhrəmanlıq nümunələrindən daha geniş məna daşıdığını göstərməkdir. Burada hərbi qulluqçuların fədakarlığı, komandirlərin məsuliyyəti və insanların şəxsi həyatlarında üzləşdikləri sınaqlar vahid tarixi mənzərənin tərkib hissələri kimi təqdim olunur.

Müharibə mövzusu və insan talelərinin həssas təqdimatı

Filmin gələcək tamaşaçı auditoriyası üçün dəyəri də onun bu mənəvi qatının nə dərəcədə inandırıcı təqdim olunmasından asılı olacaq. Çünki müharibənin qəhrəmanlıq tərəfini göstərməklə yanaşı, onun insan həyatına təsirini anlamaq tarixi hadisələrə daha dolğun baxış formalaşdırır.

Burada şəhid ailələrinin, müharibə iştirakçılarının və qazilərin təcrübəsinə hörmətlə yanaşılması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu insanların yaşadıqları hadisələr yalnız keçmişin bir hissəsi deyil, həm də cəmiyyətin yaddaşında qorunmalı olan təcrübədir. Bədii kino həmin təcrübəni daha geniş auditoriyaya çatdıra bilər, lakin bunu edərkən reallığın mürəkkəbliyini və insan talelərinin həssaslığını nəzərə almalıdır.

Azərbaycan kinosu üçün yeni imkanlar

“44” filminin diqqət çəkən tərəflərindən biri də onun istehsalında geniş yaradıcı və texniki heyətin iştirak etməsi, müxtəlif ölkələrdən mütəxəssislərin cəlb olunması və müasir kino texnologiyalarından istifadə edilməsidir. Belə layihələr yalnız konkret ekran əsərinin ərsəyə gəlməsi ilə nəticələnmir, eyni zamanda yerli kino istehsalının təşkilati və texniki imkanlarının inkişafı üçün təcrübə yaradır.

Böyükmiqyaslı layihələr zamanı rejissor, operator, montajçı, səs mühəndisi, qrafika mütəxəssisi, aktyor və digər yaradıcı peşələrin nümayəndələri mürəkkəb istehsal prosesində birgə işləyirlər. Bu təcrübə gələcək layihələr üçün peşəkar bacarıqların artırılması, iş üsullarının təkmilləşdirilməsi və müxtəlif ixtisaslar arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Çünki Zəfər tarixinin yaşadılması yalnız keçmişdə qazanılan qələbəni xatırlamaqdan ibarət deyil. Bu, həm də həmin tarixi yaradan insanların xatirəsinə ehtiram göstərmək, milli birliyi qorumaq, ölkənin gələcəyinə məsuliyyətlə yanaşmaq və yeni nəsillərə möhkəm mənəvi dayaqlar ötürmək deməkdir.

“44” filminin bu baxımdan qarşısında geniş imkanlar var. O, bir tərəfdən Azərbaycan xalqının tarixi təcrübəsini bədii kino dili ilə təqdim edir, digər tərəfdən isə tamaşaçını qəhrəmanlıq, yaddaş, məsuliyyət və gələcək haqqında düşünməyə dəvət edir. Ekranda canlanan hadisələr bitdikdən sonra belə, onların doğurduğu sualların və hisslərin tamaşaçının düşüncəsində yaşaması kino sənətinin ən mühüm nailiyyətlərindən biridir.

Tarixi yaddaşın qorunması məhz bu zaman canlı prosesə çevrilir: keçmiş sadəcə xatırlanmır, dərk edilir, qiymətləndirilir və gələcəyə ötürülür...

Yeganə BAYRAMOVA