2012 ci il niyə dünyanın sonu hesab olunurdu? Alimlər AÇIQLADI

Eramızdan əvvəl 3114-cü il avqustun 11-i mayyaların istifadə etdiyi xronoloji sistem – Mezoamerika Uzun Təqviminin başlanğıcı hesab olunur.

Lent.az xəbər verir ki, “Adevarul” nəşrinin yazdığına görə, bu sistem Kolumbdan əvvəlki sivilizasiyaların yaratdığı ən mürəkkəb zaman ölçmə üsullarından biri sayılır. Mayyaların Uzun Təqvimi yalnız günlərin və illərin gedişini izləmirdi, həm də minlərlə, hətta milyonlarla ili əhatə edən hadisələri tarixləndirməyə imkan verirdi.

Bir neçə Mezoamerika mədəniyyəti, xüsusilə mayyalar tərəfindən yaradılan və istifadə olunan bu təqvim həmin sivilizasiyaların riyaziyyat və astronomiya sahəsində yüksək inkişaf səviyyəsinin mühüm sübutlarından biri hesab olunur.

Təkrarlanan dövrlərlə işləyən ritual təqvimlərdən fərqli olaraq, Uzun Təqvim günlərin fasiləsiz hesablanmasına əsaslanırdı. Hesablamalar mayyaların dünyanın mifoloji şəkildə yaradıldığı an hesab etdikləri tarixdən başlayırdı və bu sistem tarixi hadisələri dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan verirdi.

Bu gün tədqiqatçıların əksəriyyəti GMT korrelyasiyasından istifadə edir. Bu yanaşmaya görə, hazırkı dövrün başlanğıcı 0.0.0.0.0 tarixi hesab olunur və bu tarix proleptik Qriqorian təqvimi ilə eramızdan əvvəl 3114-cü il avqustun 11-nə uyğun gəlir.

Mayyalar üçün bu tarix sonradan bəzi müasir yozumlarda təqdim edildiyi kimi “Kainatın doğuluşu” anlamına gəlmirdi. Günümüzə çatan mətnlərdə heçlikdən yaranışdan və ya gələcək fəlakətdən yox, mifoloji hadisələrdən və dünyanın yenidən nizamlanmasından bəhs olunur.

Uzun Təqvim icmaların tarixində mühüm hadisələri qeyd etmək üçün istifadə edilirdi. Mayya hökmdarları çoxsaylı abidələr üzərində taxta çıxma, qələbə, dini mərasim və şəhərlərin tarixi ilə bağlı hadisələrin tarixlərini həkk etdiriblər.

Uzun Təqvimlə bağlı ən məşhur mübahisə 21 dekabr 2012-ci il ətrafında yaranıb. Həmin gün 13.0.0.0.0 ilə işarələnən dövr başa çatıb. Bu isə hesablamanın başlanmasından təxminən 5125 il sonraya uyğun gəlirdi.

Bu tarixə yaxın illərdə bəzi yozumlarda həmin an “apokalipsis proqnozu” kimi təqdim olunub. Lakin mayya sivilizasiyasını araşdıran alimlər qədim mətnlərdə belə bir iddianı təsdiqləyən sübut olmadığını bildiriblər.

Mayyalar üçün baktunun başa çatması dünyanın məhv olması deyil, bir dövrün bitməsi və yenisinin başlanması demək idi. Bunu müasir təqvimdə yeni minilliyin başlanması ilə müqayisə etmək olar: simvolik mərhələ, amma fəlakət deyil.

Bu tarixlə əlaqəli yazılardan biri Tortugero şəhərindəki 6 nömrəli abidədə yerləşir. Mətn Bolon Yokte adlı tanrıya həsr olunmuş ritual hadisədən bəhs edir. Orada dünyanın sonu təsvir edilmir, əksinə zaman dövrünün yeni mərhələyə keçidi qeyd olunur.

Uzun Təqvim Kolumbdan əvvəlki dünyanın ən təsirli intellektual nailiyyətlərindən biri olaraq qalır. Çünki bu sistem sadəcə zamanı ölçmək vasitəsi deyil, mayyaların öz keçmişini, bu gününü və insanın Kainatdakı yerini izah etmək üsulu idi.