“Ağ siyahı”dakı həyat...

...Deməli, bir neçə gün bundan əvvəl Vladimir Putin Rusiyada yeni bir internet modelini təsdiqləyib - bu modeldə internetə çıxış universal fayda olmaqdan çıxır və şəraitə uyğun olaraq tənzimlənən idarəolunan bir mənbəyə çevrilir.

Hökumət iclasında böyük şəhərlərdə mobil internet kəsintiləri ilə bağlı şərh verən prezident, rahatlıqdan daha çox təhlükəsizliyi prioritetləşdirdiyini açıq şəkildə bildirdi.

SİA-nın məlumatına görə, Putin həmçinin "həyatı təmin edən xidmətlərin" fasiləsiz işləməsini təmin etmək üçün bir mexanizmin hazırlanmasını əmr edib.

Hətta tam məhdudiyyətlər şəraitində belə, onun planına görə, vətəndaşlar Dövlət Xidmətləri portalına, ödəniş sistemlərinə və həkim təyinatı xidmətlərinə çıxışı saxlamalıdırlar.

Dövlət başçısı bunun üçün texnoloji imkanların artıq mövcud olduğuna əminliyini ifadə edərək, sıfır balanslı mobil telefonlardan təcili zəngləri misal gətirib: bu məntiqə görə, əsas dövlət xidmətləri və bank tətbiqləri kəsintilərə qarşı bir növ "toxunulmazlıq" əldə edəcəklər.

Bu arada, sistemin özündə bu rəqəmsal "sandıq"ın arxitekturası aylardır ki, qurulur.

Bu, Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyinin bədnam "ağ siyahı"sına — hər şey bağlandıqda da əlçatan qalan veb saytların və tətbiqlərin siyahısına aiddir.

...3 aprelə qədər siyahıdakı resursların sayı 500-ü keçdib. Buraya təkcə dövlət qurumları və banklar deyil, həm də Dodo Pizza şəbəkəsi, “Lenta” və “Okey” hipermarketləri, “LizaAlert” axtarış-xilasetmə qrupu

Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyinin izah etdiyi kimi, siyahıya daxil edilmək üçün əsas tələb bütün hesablama gücünün Rusiya daxilində yerləşməsidir.

..."Ağ siyahılar"ın sürətləndirilmiş tətbiqinin əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri Roskomnadzor-un 2026-cı ilin qışının sonu və yazın əvvəlində qeydə aldığı DDoS hücumlarının artması idi.

Adi vaxtlarda agentlik həftədə orta hesabla 350 hücumu dəf edirdi, lakin fevralın sonundan bəri bu rəqəm 949-a yüksəldi. Və 6 apreldə güclü DDoS hücumundan sonra Rostelecom şəbəkəsində böyük bir kəsinti yaşandı və minlərlə istifadəçi bir neçə saat ərzində şikayət etdi.

Hətta o zaman belə, mütəxəssislər qorunma üçün tətbiq edilən yeni trafik filtrləmə texnologiyalarının yeni şəbəkə modelinin sürətləndirilmiş sınaqlarına səbəb olduğunu ehtimal etməyə başladılar.

Əslində, Putinin açıqlaması o deməkdir ki, kütləvi internetə çıxış öz-özlüyündə dəyərli bir aktiv olmaqdan çıxır və sadəcə "ödənişsizliyə görə kəsilə" bilən başqa bir kommunal xidmətə çevrilir.

Prezidentin təklif etdiyi məntiqə əməl olunarsa, tezliklə ölkənin hər bir vətəndaşı "ağ siyahı"dan kənarda rəqəmsal boşluğun mövcud olduğunu və onun daxilində bağlantının hüquq deyil, imtiyaz olduğunu biləcək.

Texniki cəhətdən, hətta indi də şəhərlərdə internetin bağlanması tam deyil - bəzi trafik xüsusi xidmətlər vasitəsilə axmağa davam edir.

Lakin, yeni model tanış "açıq internet"in tamamilə yox olmasını nəzərdə tutur: onu üç təbəqə əvəz edəcək: dövlət xidmətləri və ödəniş sistemlərinin zəmanətli hovuzu, digər saytların məhdud "ağ siyahısı" və hər şeyin əlçatmazlığı...

Əli Babayev