Ahmet Kabaklı: Türk Mədəniyyəti və Ədəbiyyatının VİCDAN SƏSİ

Ahmet Kabaklı XX əsr Türkiyə ədəbi və ictimai fikrinin formalaşmasında mühüm rol oynamış, həm müəllim, həm yazıçı, həm də ictimai xadim kimi dərin iz qoymuş şəxsiyyətdir.

O, yalnız yazdıqları ilə deyil, həm də milli dəyərlərə sadiqliyi, Türk kimliyinə bağlılığı və maarifçilik fəaliyyəti ilə yadda qalmışdır. Kabaklının əsərləri və publisistik çıxışları mədəniyyətə, milli mənsubiyyətə və klassik ədəbiyyatın təbliğinə yönəldilmişdir. Onun həyat və yaradıcılığı yalnız bir yazıçının bioqrafiyası deyil, eyni zamanda bir millətin öz kimliyini axtarışının ədəbi təcəssümüdür.

Ahmet Kabaklı 1924-cü ildə Elazığda dünyaya gəlmiş və ömrü boyu Türk maarifçiliyinin fəal təbliğatçısı olmuşdur. Ərzurum və İstanbul universitetlərində aldığı təhsil onun düşüncə dünyasını zənginləşdirmiş, klassik Şərq və Qərb ədəbiyyatını dərindən mənimsəməsinə şərait yaratmışdır.

Kabaklı uzun illər müəllim kimi fəaliyyət göstərmiş, ədəbi tənqid və publisistika sahəsində çalışaraq gənc nəslin milli şüurla yetişməsinə töhfələr vermişdir. Onun "Türk Edebiyatı" adlı monumental əsəri təkcə ədəbi icmal deyil, həm də milli özünüdərk manifestidir. Kabaklı burada sadəcə ədəbi fiqurların adını sadalamır, onların ideya dünyasına nüfuz edir, ictimai kontekstlə əlaqələndirir. Bu, onun elmi-tədqiqatçı yanaşmasının maarifçiliklə sintez olunduğunu göstərir.

Ahmet Kabaklının ədəbi baxışlarının mərkəzində Türk milli kimliyinin qorunması dayanır. O, xüsusilə Osmanlıdan Cümhuriyyətə keçid mərhələsindəki ədəbi ziddiyyətləri diqqətlə təhlil edir. Kabaklıya görə, ədəbiyyat yalnız estetika və sənət məsələsi deyil, eyni zamanda bir millətin ruhunu yaşadan vasitədir. Kabaklı ədəbi əsərlərdə milli dəyərlərin tənəzzülə uğradığını gördükdə, publisistik yazılarında bu məsələləri sərt şəkildə tənqid etmişdir.

O, Ziya Gökalp və Mehmet Akif Ersoy kimi milli düşüncəyə malik yazıçıları önə çıxararaq, onların ideyalarını yeni nəsillərə ötürməyə çalışırdı. Bu mənada o, sadəcə bir tənqidçi yox, həm də mədəniyyət keşikçisi idi.
Ahmet Kabaklının publisistik üslubu aydın, səmimi və qətiyyətlidir. O, mürəkkəb cümlə quruluşundan uzaq duraraq, oxucunu düşünməyə, milli və mənəvi dəyərləri yenidən qiymətləndirməyə çağırırdı. Kabaklının məqalələrində əxlaqi və ictimai mövqe ön plandadır. O, modernləşmənin kor-koranə təqlidinə qarşı çıxır, Qərbi mənəvi cəhətdən təhlil edərək milli dəyərlərlə uyğun gələn cəhətləri seçməyə çağırırdı.

Onun köşə yazıları "Türk Edebiyatı" dərgisində və "Tercüman" qəzetində geniş oxucu auditoriyası tərəfindən izlənilirdi. Bu yazılar həm ideoloji, həm ədəbi mübarizə vasitəsi idi. Kabaklı təkcə yazmırdı – o, bir missiyanın daşıyıcısı idi. 

Bugünkü qlobal mədəni qarışıqlıq dövründə Ahmet Kabaklıya qayıdış, milli kimlik və mədəni özünüdərki yenidən nəzərdən keçirmək anlamına gəlir. Onun əsərləri və fikirləri bizə göstərir ki, ədəbiyyat sadəcə söz yığını deyil – xalqın yaddaşı, vicdanı və ruhudur. Kabaklının maarifçi, milli və əxlaqi duruşu çağdaş Türk və Azərbaycan ədəbiyyatına da ciddi nümunə ola bilər.

Ahmet Kabaklının həyatı və yaradıcılığı, milli ruhun sözə çevrilmiş formasını axtaran hər bir ədəbiyyatsevər üçün yol xəritəsidir. O, milli dəyərləri qoruyaraq modern dünyada yer almağın mümkünlüyünü göstərmiş, ədəbiyyatla cəmiyyət arasında körpü salmışdır.

Sənan Hüseynov 
Mia.az