Icma.az
close
up
RU
Alimlər kainatımız 4 deyil, 7 ölçüdən ibarət ola biləcəyini iddia edir

Alimlər kainatımız 4 deyil, 7 ölçüdən ibarət ola biləcəyini iddia edir

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat verir.

Fiziklərin iddiasına görə, biz gündəlik həyatda dörd ölçünü – uzunluq, en, hündürlük və zamanı – hiss edirik. Lakin əlavə olaraq üç "gizli” ölçünün də mövcud olduğu ehtimal edilir. Bu ölçülər o qədər sıx "qatlanmış” vəziyyətdədir ki, birbaşa müşahidə oluna bilmir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, araşdırma "Daily Mail” nəşrinə istinadən təqdim olunub.

Hokinqin informasiya paradoksu

Bu nəzəriyyə xüsusilə qara dəliklərlə bağlı məşhur "informasiya paradoksu”nu izah etməyə çalışır. Stiven Hokinq 1970-ci illərdə qara dəliklərin tamamilə "qara” olmadığını, zəif şüalanma yayaraq zamanla buxarlandığını göstərmişdi.

Problem isə ondadır ki, kvant fizikasına görə informasiya yox ola bilməz. Lakin Hokinqin modelində qara dəlik sonda yox olur və içindəki məlumat itmiş kimi görünür.

Slovakiya Elmlər Akademiyasının baş elmi işçisi Riçard Pinçak bunu belə izah edib: "Təsəvvür edin ki, kitabı yandırırsınız. Kitab məhv olur, amma prinsipcə tüstü və kül vasitəsilə bütün məzmun bərpa oluna bilər. Yəni informasiya itmir, sadəcə qarışır”.

Klassik və kvant fizikasının ziddiyyəti

Ənənəvi fizikaya görə böyük obyektlər klassik qanunlara tabedir, mikroskopik dünya isə kvant qanunları ilə idarə olunur. Qara dəliklər bu iki sistem arasında ziddiyyət yaradır.

Yeni model isə bu problemi fərqli izah edir: fəza-zaman yalnız dörd ölçülü deyil, həm də əlavə üç "qatlanmış” ölçüyə malikdir.

Gizli ölçülər və burulma effekti

Pinçakın sözlərinə görə, bu əlavə ölçülər "çox kiçik miqyasda sıx qatlanıb” və birbaşa müşahidə edilmir. Bu quruluş fəza-zamanın təkcə əyilməsinə yox, həm də "burulmasına” (torsion effektinə) səbəb olur.

Nəzəriyyəyə əsasən, qara dəlik buxarlandıqca bu gizli ölçülər bir növ "düyün” əmələ gətirir. Bu düyün isə qara dəliyin tamamilə yox olmasına mane olur və son dərəcə kiçik, lakin sabit bir qalıq saxlayır.

"İnformasiya yaddaşı”

Alimlər bu qalığı "informasiya memori” kimi təsvir edirlər. O, qara dəliyə düşən bütün məlumatları qoruyur və beləliklə informasiya itmir.

Bu yanaşma eyni zamanda qaranlıq maddənin təbiəti və hissəciklərin kütlə qazanması mexanizmi (Higgs mexanizmi) ilə bağlı suallara da potensial izah verə bilər.

Eksperimental sübut axtarışı

Əgər nəzəriyyə doğrudursa, əlavə ölçülərin izləri "Kaluza-Kleyn hissəcikləri” adlanan çox ağır hissəciklərdə müşahidə oluna bilər. Lakin bu hissəciklər mövcud texnologiyalar, o cümlədən Böyük Adron Kollayderinin imkanlarından xeyli kənardadır.

Alternativ olaraq, alimlər Böyük Partlayışdan qalan kosmik mikrodalğa fon şüalanmasında və ya ilkin qravitasiya dalğalarında izlər axtarırlar.

Lakin hazırkı texnologiyalar bu fərziyyəni birbaşa yoxlamağa imkan vermir və 7 ölçülü Kainat ideyası hələlik nəzəri model olaraq qalır.

Aydın

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:123
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 25 Aprel 2026 09:59 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see371

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see353

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see322

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see303

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see282

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see272

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see265

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see255

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see250

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see239

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see239

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see238

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see236

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see235

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see226

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see224

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see214

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see210

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see205

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see203
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri