Icma.az
close
up
RU
Menu

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Amerika Prometeyi : O dünyanı məhv, yoxsa xilas eləmişdi?

Amerika Prometeyi : O dünyanı məhv, yoxsa xilas eləmişdi?

Kulis.az saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Kulis.az "Günün kitabı" layihəsindən Kay Börd və Martin Şervinin "Amerika Prometeyi: C. Robert Oppenheymerin zəfəri və faciəsi" kitabı haqqında materialı təqdim edir.

Gəlin, bir adam təsəvvür edək. O, tanrılardan odu oğurlayıb insanlara verir. Ancaq bu od insanları isitmək üçün deyil, yandırmaq, külə çevirmək üçündür. Qədim yunan mifi olan Prometey əfsanəsi XX əsrdə yeni və daha qorxunc formada yenidən canlandı. Bu dəfə baş qəhrəman Yulius Robert Oppenheymer idi. Kay Börd və Martin Şervinin birlikdə qələmə aldığı, 2006-cı ildə onlara nüfuzlu "Pulitzer" mükafatını qazandıran "Amerika Prometeyi: C. Robert Oppenheymerin zəfəri və faciəsi" kitabı məhz bu mürəkkəb, ziddiyyətli və möhtəşəm hekayədən bəhs edir.

***

Bu kitab təkcə quru bir elmi bioqrafiya yox, bütöv bir dövrün psixoloji anatomiyasıdır. Martin Şervin bu əsər üzərində düz 25 il işləyib. Minlərlə səhifəlik FTB (FBI) sənədləri, məxfi dövlət arxivləri, alimin dostları, həmkarları və düşmənləri ilə edilən yüzlərlə müsahibə... Şervin materialların bolluğu içində o qədər boğulmuşdu ki, dostu Kay Börd ona qoşulmasaydı, bəlkə də bu kitab heç vaxt işıq üzü görməyəcəkdi. Onlar birgə Oppenheymerin mürəkkəb xarakterini zərrə-zərrə inşa ediblər. Əsəri oxuduqca hiss edirsən ki, cümlələr incəliklə seçilib, faktlar isə bədii əsər axıcılığında təqdim olunur.

***

Kitabda Oppenheymerin gəncliyi çox detallı təsvir olunur. O, laboratoriyaya qapanmış tipik bir fizik deyildi. Şərq fəlsəfəsinə, qədim dillərə və ədəbiyyata aşiq idi. Sanskrit dilini öyrənir, orijinaldan "Bhaqavad Qita"nı oxuyur, T.S. Eliotun şeirləri ilə nəfəs alırdı. Kembricdə oxuyarkən ağır depressiyaya düşüb müəlliminin almasına zəhər qatacaq qədər psixoloji sarsıntılar keçirən o sarsaq və emosional gənc, necə oldu ki, tarixin ən böyük və qəddar layihəsinə rəhbərlik etdi? Börd və Şervin bu psixoloji transformasiyanı çox ustalıqla, sanki bir Dostoyevski romanı kimi təsvir edirlər.

Qadınlarla münasibəti də kitabda xüsusi xətlə gedir. Onun ilk böyük sevgisi, kommunist partiyasının üzvü olan psixiatr Cin Tatlokla ehtiraslı və fırtınalı münasibəti kitabda ən incə detallarına qədər yer alıb. Cinin faciəvi intiharı Oppenheymerin ömrünün sonuna qədər ürəyində daşıdığı ən ağır yaralardan biri olur. Digər tərəfdən, həyat yoldaşı Kitti Oppenheymer... Alkoqolizmlə mübarizə aparan, lakin məhkəmə proseslərində ərinin yanında qaya kimi duran, iti zəkalı, sərt bir qadın obrazı oxucunu heyran edir.

***

Kitabın ən diqqətçəkən hissəsi "Manhetten layihəsi"dir. General Lesli Qrovs bütün təhlükəsizlik qaydalarına zidd olaraq solçu fikirlərinə görə şübhəli bilinən, hətta heç bir Nobel mükafatı belə olmayan Oppenheymeri bu layihəyə rəhbər təyin edir. Kitabda Los-Alamos səhrasında yaradılan o qapalı qəsəbənin ab-havası, dünyanın dörd bir yanından gəlmiş alimlərin eqo toqquşmaları, Oppenheymerin inanılmaz xarizması ilə yüzlərlə dahini bir məqsəd ətrafında birləşdirməsi xırda detallarına qədər izah edilir. O, sadəcə bir alim yox, həm də mahir bir dirijor, insan psixologiyasını bilən bir lider idi.

***

1945-ci il 16 iyul. "Triniti" sınağı. Nyu-Meksiko səhrasında o dəhşətli göbələk buludu göyə qalxanda Oppenheymerin ağlından qədim hind eposu keçir:

"Mən indi Ölüməm, dünyaları məhv edənəm".

Kitab bu anı bir elmi zəfər kimi deyil, insanın ruhunun parçalanması, dünyanın isə məsumiyyətini itirməsi kimi təqdim edir. Yaponiyaya atılan bombalardan, Naqasaki və Xirosimada on minlərlə insanın külə dönməsindən sonra Oppenheymerin Oval Kabinetdə əllərinə baxıb Prezident Trumenə "Mən əllərimdə qan görürəm" deməsi Trumenin isə onu "sulu gözlü alim" adlandıraraq otaqdan qovması səhnəsi müəlliflərin qələmində epik bir qüdrətlə təsvir olunur.

***

Börd və Şervin kitabın sonuncu hissəsini amansız bir siyasi trillerə çevirirlər. Məşhur Hokon Şevalye insidenti Oppenheymerin həyatını alt-üst edir. Yaxın dostunun ona etdiyi qısa bir casusluq təklifi və Oppenheymerin bu barədə hökumətə gec məlumat verməsi illər sonra onun edam fərmanına çevrilir.

1954-cü ilin məlum dinləmələri... "Soyuq müharibə"nin və Makkartizmin paranoik mühitində Amerikanın ən məşhur alimi necə rus casusu olmaqda ittiham edildi? Atom Enerjisi Komissiyasının rəhbəri Lyuis Ştraussun şəxsi kinindən və hiyləgər intriqalarından, məşhur fizik Edvard Tellerin məhkəmədəki xəyanətindən detallı şəkildə bəhs olunur. Kitab aydın şəkildə sübut edir ki, Amerika dövləti öz Prometeyini eynilə Zevs kimi cəzalandırdı: onu mənəvi qayaya zəncirləyib, hər gün qara ciyərini qartallara yedirtdilər. Oppenheymerin təhlükəsizlik icazəsi ləğv edildi və o, bütün ömrünü həsr etdiyi dövlət tərəfindən ictimaiyyət qarşısında alçaldıldı.

***

"Amerika Prometeyi" təkcə bir adamın həyat hekayəsi deyil. Bu, elmlə siyasətin, əxlaqla vəzifənin toqquşduğu dəhşətli bir epopeyadır. Kristofer Nolanın eyniadlı filmi çəkərkən masasının üstündən əskik etmədiyi bu monumental əsər bizə çox acı bir həqiqəti pıçıldayır: Bəzən ən böyük zəkalar bəşəriyyəti xilas etmək istəyərkən ən böyük fəlakətlərin qapısını açır, qarşılığını isə öz vicdanları və ruhları ilə ödəyirlər. Cümlələr axıcı, süjet bir roman qədər gərgin, reallıq isə sümükləri sızıldadacaq qədər dəhşətlidir. Oppenheymeri oxumaq və anlamaq əslində, XX əsrin qanlı və paranoik tarixini anlamaqdır.

Tanınmış rejissorun 65 illiyi qeyd edildi Körpənin intiharı - Müsabiqədə qalib olan hekayə İşə gecikdiyi üçün həbsxanaya düşən azərbaycanlı rəssam kim idi?
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:184
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 20 İyul 2026 11:02 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see284

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see281

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see267

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see260

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see250

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see250

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see244

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see242

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see236

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see236

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see235

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see226

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see222

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see220

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see220

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see217

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see205

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see200

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see198

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see194
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri