Avropa İttifaqı özünü məhvetmə mərhələsində BAXIŞ BUCAĞI

Avropa qaynar qazana bənzəyir, bir tərəfdən Parlamentdə yuva salmış korrupsionerlərin cəzasızlıq şəraitində sağa-sola at koşdurmaları, ittifaqın ayrı-ayrı ölkələrində baş verən siyasi aksiyalar, qaz və miqrant problemi, infilyasiya, Avropa İttifaqının daxilində yaşanan inamsızlıq, etimadsızlıq “qıca Avropa”nı dizə gətirməkdədir. Əsas çözülə bilməyən məsələ isə Merkelin Almaniyanın federal kansleri postundan gedişindən sonra Avropada liderlik uğrunda amansız mübarizənin formalaşdırdığı böhrandır.

Bu gün Milli Assambleya bir daha Jan-Lük Melenşonun "Fransa itaətsiz" (LFI) ifrat solunun irəli sürdüyü hökumətə etimadsızlıq barədə iki təklifi tərəzinin gözünə yerləşdirib. Fransua Bayrou hökuməti hələlik sağ qalıb və ona yeni hüquqlar verilib. Milli Assambleyanın iki yolu var idi: Fransua Bayru hökumətinin təklif etdiyi qanunları dəstəkləmək və ya onu istefaya göndərmək. Bazar ertəsi günortadan sonra baş nazir 2025-ci il dövlət büdcəsini və sosial təminat büdcəsini təsdiq etmək üçün iki dəfə konstitusiyanın parlamentdə səsvermə olmadan qanunvericilik aktlarının qəbul edilməsinə imkan verən 49.3-cü maddəsinə istinad edib. “Beşinci Respublika qurulandan bəri ilk dəfədir ki, ölkəmiz fevralın 1-də büdcəsiz qalır... Biz bu çıxılmaz vəziyyətdən çıxmaq üçün hər cür səy göstərmişik. Biz bütün siyasi qüvvələrlə işləmişik. Bu büdcə mükəmməldirmi? Yox. Amma hamımızın üzərinə məsuliyyət düşür. Əgər belə bir qərar versəniz, on gün ərzində Fransa öz büdcəsini alacaq”, - o, Milli Assambleyanın tribunasından bəyan edib.

Parlament hər iki hökumət qərarını etimadsızlıq səsverməsi yolu ilə ləğv edə bilərdi ki, solçu partiyalar bundan dərhal yararlandılar. Səsvermə Jan-Luc Mélenchonun La France Insoumise (LFI) partiyasının ifrat solçusu tərəfindən irəli sürülüb. Onların Yeni Xalq Cəbhəsi (NFP), Yaşıllar Partiyası (EELV) və Fransa Kommunist Partiyasında (PCF) müttəfiqləri ona qoşulmağa hazır olduqlarını bəyan ediblər. Lakin solçu NFP blokunun bir hissəsi olan Sosialistlər (PS) LFI-ya etimadsızlıq səslərinin heç birinə səs verməyəcəklərini əvvəlcədən elan ediblər.

Fransız solların uğursuzluğu…

Səsvermənin qızğın tərəfdarı, Assambleyanın Maliyyə Komitəsinin LFI-dən olan prezidenti Erik Kokrel öz müttəfiqlərini inandırmağa çalışıb ki, məqsədim bu büdcənin qəbul edilməsinin qarşısını almaqdır, çünki bu, ölkəyə zərərlidir və tənəzzülə gətirib çıxarır. O, xərcləri Barnierin (əvvəlki baş nazirin) büdcəsindən 6 milyard çox azaldır. Kokrel sosialistləri Bayru əleyhinə səs verməyə və “partiyalarının göstərişlərinə tabe olmamağa” çağırıb. Bununla belə, hökuməti devirmək üçün LFI tərəfdarlarının ən azı 288 səs toplaması lazımdır.

Ötən il dekabrın 4-də istefaya göndərilən Respublikaçı Baş Nazir (LR) Mişel Barnierdə olduğu kimi, Bayru hökumətinin taleyi Sosialist Partiyasının və Milli Birlik partiyasının (RN) mövqeyindən asılıdır. Yalnız yekdil hərəkət etsələr, istefa üçün kifayət qədər səs toplana bilər. Lakin Milli Birlik prezidenti Cordan Bardella RN-nin etimadsızlıq səsverməsinə səs verməyəcəyi barədə də xəbərdarlıq edib: “Bütün partiyalar indi dilemma ilə üz-üzədir: daha pis nədir, pis büdcə və ya büdcənin olmaması? Fikrimcə, fransızlar iqtisadiyyata dekabrda əvvəlki səsvermədən daha çox zərbə vura biləcək yeni qeyri-sabitlikdən faydalana bilməyəcəklər”.

Hətta həmkarlar ittifaqları da yeni büdcənin lehinə çıxış ediblər. Fransa Demokratik Əmək Konfederasiyasının (CFDT) baş katibi Marilis Leon qanunun tez bir zamanda qəbul edilməsinin zəruriliyi ilə razılaşıb: “Bu büdcə sosial cəhətdən ədalətsizdir, onun ekoloji məqsədləri yoxdur və bu, problemdir. Amma bunu təcili qəbul etmək lazımdır”.

Aİ-nin “gələcək” problemi

Avropa İttifaqı demək olar ki, bütün əsas iqtisadi göstəricilərə görə digər ölkələrdən geri qalır. Aİ-nin problemlərini həll etməyin yeganə yolu etiraf etməkdir ki, əsas problem özüdür. Və Trampın bu bloku dağıtmağa kömək etməsi məntiqlidir. İyirmi ildən çox əvvəl Aİ Lissabon Strategiyasını təqdim edib, onun məqsədi bloku “tam məşğulluq və gücləndirilmiş iqtisadi və sosial birlik ilə ən dinamik, rəqabətqabiliyyətli və davamlı bilik əsaslı iqtisadiyyata” çevirmək olub.

Onların nə qədər uğurlu olduğunu artıq bilirik. Dinamik və əlbəttə ki, rəqabət qabiliyyətli deyil, AB faktiki olaraq bütün əsas iqtisadi göstəricilərə görə davamlı olaraq digər ölkələrdən geri qalır. ABŞ və Çin arasında XXI əsrdə texnoloji üstünlük uğrunda yarış güclənir, Avropa isə sadəcə olaraq kənardan seyr edir – iqtisadi durğunluq, yüksək enerji qiymətləri, siyasi təlatümlər və ləng bürokratiya. İndi də Avropa Donald Trampın idxal tarifləri ilə bağlı təhdidindən panikaya düşüb. Bəs ABŞ-la nəhəng ticarət profisiti ilə Avropa iqtisadiyyatının yenidən balanslaşdırılması həqiqətən bu qədər qorxuludurmu?

Reallıq budur ki, ixracın artımı uğurlu iqtisadiyyatın əlaməti deyil. Əksinə, sadəcə Almaniyaya baxın. Aİ zəif iqtisadiyyatı, aşağı daxili istehlak və qeyri-kafi investisiyaların nəticəsi olduğu üçün həmişə güclü ixrac qərəzinə malik olub. Trampın siyasi səhnəyə çıxmasından çox əvvəl ABŞ uzun müddətdir ki, Aİ-ni merkantilist “qonşunuza dilənçi” siyasətinə görə günahlandırır. On ildən çox əvvəl ABŞ Maliyyə Nazirliyi Avropa hakimiyyətini qlobal iqtisadiyyatı aşağı sürükləməkdə ittiham etmişdi. "Avropa məzənnəsinin tənzimlənməsi əslində yalnız blokdan kənar tələbə aiddir, daxili tələbdəki kəsirin aradan qaldırılmasına deyil" deyə Maliyyə Nazirliyi o zaman yazmışdı. O vaxtdan bəri heç nə dəyişməyib.

Başqa sözlə, Trampın ticarət müharibəsi uzun müddətdir ki, gedir. Və onun tarifləri, bloku daxili tələbi və investisiyanı xarici tələbin lehinə - ilk növbədə ABŞ-ın lehinə sıxışdırmağa əsaslanan qüsurlu ixraca əsaslanan modelindən uzaqlaşmağa məcbur etsələr, əslində Aİ üçün bir lütf ola bilər. Trampın təhdid axınından sonra Aİ artıq hərəkətə keçib və sistem çatışmazlıqlarını tez bir zamanda aradan qaldırmağa çalışıb. Belə təşəbbüslərdən birini bu yaxınlarda Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Leyen elan edib. Onun yeni “planı” Avropanı “gələcəyin texnologiyalarının, xidmətlərinin və təmiz məhsullarının icad edildiyi, istehsal olunduğu və bazara çıxarıldığı məkana” çevirəcək çoxdan gözlənilən yenidən balanslaşdırma vəd edir. Bundan əlavə, Avropanın ilk “iqlim-neytral” qitə olacağı gözlənilir. Sənəd “Rəqabətlilik Kompası” adlanır və Draghi-nin ötənilki hesabatından bir sıra tövsiyələri ehtiva edir. Brüssel bunu irəliyə doğru atılmış cəsarətli addım və Aİ iqtisadiyyatını yoluna qaytarmaq cəhdi kimi təqdim edir.

Ancaq daha yaxından araşdırdıqda, Komissiyanın planı bəzi açıq-aşkar baş sındıran təsvirlərlə (bir anda səkkiz istiqaməti səlis şəkildə göstərən kompas haqqında düşünün) AI qabaqcıl materiallar, kvant hesablamaları, biotexnologiyalar, robototexnika kimi başqa sözlər məcmusuna çevrilir. Wolfgang Munchau düzgün dediyi kimi, bu, strategiya kimi maskalanmış PowerPoint təqdimatıdır.

Lakin bu, blokun əsas iqtisadi problemlərini həll etməyəcək: məhsuldar investisiyaların, xüsusən də tədqiqat və inkişaf (R&D) sahəsində xroniki kəsir; aşağı istehlak səviyyəsi; sənaye siyasətində sistemli qərəzlilik; yüksək enerji xərcləri; eləcə də onun rəhbərliyinə xas olan qaçılmaz yorğunluq və bürokratiya. Bu məsələlərlə bağlı gələcək strategiyaların və təkliflərin hazırlanması üçün yalnız qeyri-müəyyən öhdəliklər var – və Aİ-nin qanunvericilik prosesinin incəliklərini öyrənmək üçün illər lazım olacaq.

Amma reallıq ondan ibarətdir ki, Aİ-nin əsas problemləri elementar siyasi qüsurların və ya daha az, bloka aid edilən “natamamlığın” nəticəsi deyil. Bu qüsurlar onun çox milli quruluşuna dərin kök salmışdır. Başqa sözlə, Aİ-nin iqtisadi problemlərini ciddi şəkildə həll etməyin yeganə yolu etiraf etməkdir ki, əsas problem Aİ-nin özüdür.

V.VƏLİYEV