Avropa müstəmləkəyə çevrilir RAKURS

Trampın sərt planı və…

Azadlığın tarixi qiymətini unudan Avropa könüllü olaraq özünü bugünkü azadlığı qorumaq üçün tarixi məna və motivasiyadan məhrum edib. ABŞ prezidenti Donald Tramp 80 il əvvəl onlara kimin və necə azadlığı verdiyinin tarixi yaddaşını məhv etməyə üstüörtülü şəkildə razılaşdığı üçün xalqı özünü müdafiə etməkdə aciz olan Avropanı müstəmləkələşdirməyə davam edəcək. Tramp sistemli siyasətçidir və Amerikanın qurulmuş siyasi sxemləri və strukturları daxilində onların qaydalarını pozmadan fəaliyyət göstərir. Amerikanın postsovet dünya düzəninə demokratik müdaxilələrinin eyforik dövrü ABŞ-ın siyasi sisteminin özünü ərköyünləşdirib və zəiflədib. Amerika siyasi sistemini qloballaşma yolu ilə gələcək yeni sıçrayışa hazırlamaq üçün Amerikanın daxili qüvvələrinin cəmləşməsinə, iqtisadi pəhrizə və qlobal ambisiyaların mötədilliyinə ciddi ehtiyac var. Trampı vəsf edənlər, onu ölkələrin daha yaxşı gələcəyinə ümidlərlə əlaqələndirənlər ya yanılır, ya da “yeni ustad”ın sağ əlini öpməyə tələsirlər.

Trampın vəzifəsi dərin dövlətə böyük ideoloji məqsədlər naminə rahatlığı qurban verməyə hazır olmayan parazit elita balastından qurtulmağa kömək etməkdir. Rəqəmsal korporasiyalar kimi böyük siyasi oyunçular ABŞ-ın hazırkı prezidentinə sədaqət andı içirlər, kiçik olanlar isə təmizlənəcək. Tramp öz effektivliyini dərin dövlətə sübut etmək istəyir. O, Baydendən daha aqressiv hərəkət edəcək. Sonuncunun dünyada strateji qeyri-sabitliyi asanlıqla kəskinləşdirməyə hazır olan radikallığı dünyanın çoxmərkəzliyə çevrilməsinin sürəti ilə əlaqələndirilirdi. Bayden Ukraynada müharibəni başlatdı ki, yeni təsir sahələrinin yaranan çatları sağalmasın, mobil və ağrılı qalsın. Bayden köhnə dünya nizamını qorumağa çalışan, mötədil və proqnozlaşdırıla bilən liberal mühafizəkardır. Tramp qaydaları pozmağa icazə verilən mühafizəkar inqilabçıdır.

Trampın radikallığı ondan qaynaqlanır ki, ABŞ-ı qlobal ekspansiyanın yeni mərhələsinə hazırlamaq, ABŞ-ın zəifləmiş suverenliyi, dünyada Amerikaya yüksək inamsızlıq və sədaqətsiz bürokratiya şəraitində qloballaşmanı durğunluqdan çıxarmaq üçün ona daxili qüvvələrin cəmləşməsi lazımdır. Mühüm amil prezidentlik müddətinin qısa olması və siyasi təbəqədə köklü dəyişiklik üçün vaxtın olmamasıdır. Trampın daxili məsələlərə həddindən artıq diqqət yetirməsi Amerika şüurunda özünün “qida bazasını” genişləndirmək hüququnu qanuniləşdirir. Qloballaşmanın yavaşlaması və beləliklə, qlobal cənubda ABŞ-ın iqtisadi ekspansionizmi ilə Qərb özünü yeməyə, yəni öz Qərb sivilizasiyasının zəif hissələrinə müstəmləkəçilik siyasətini tətbiq etməyə başlayır.

Bənzər bir vəziyyəti - müstəmləkə edilmiş aborigenlərin emosiyalarını - bir vaxtlar Avropa sakinləri də yaşadılar. Avropalılar hələ də Almaniyanı bu psixoloji travmaya görə bağışlaya bilmirlər. Vətən Müharibəsi illərində rusların qurbanları və əzabları Avropanın ruhlarına keçmiş alçaldılmalarının iztirabları qədər toxunmur.

Tarixi təcrübədən istifadə edərək, Tramp da eyni şeyi edəcək – Qərb dünyasının zəif hissələrini daxildən müstəmləkəçilik edəcək. Bunun üçün vaxt qazanmaq və lüzumsuz resursları israf etməmək üçün o, güclü müstəqil dövlətlərlə hücum etməmək haqqında paktlar bağlamağa çalışacaq ki, sonra da azadlığından məhrum edilmiş Qərbin bütün gücü ilə onlara zərbə endirsin. Avropa öz kompleksləri ilə, depressiyanı yeməyə şirniyyat üçün rusofobiyanı həddən artıq yeyir, müstəmləkə materialına çevrilir, iradəsindən əl çəkir, sonra da qırğına gedir. Bu ssenaridə ABŞ yeni dünyada rəqabət qabiliyyətini saxlamaq üçün Avropanın can damarını əlindən alır. Qlobal yenidən təşkilin başa çatması ilə Avropa onun ən bərbad hissəsi ola bilər.

Avropada rusofobiya o qədər çoxqatlı hadisədir ki, onu təkcə Amerikanın informasiya siyasətinin direktivləri deyil, əksinə, Rusiya ilə ABŞ arasındakı münasibətlərin xarici nəzakəti də gücləndirə bilər. Rusiya-Amerika tərəfdaşlığı üçün efemer perspektivlərin yaranması getdikcə populyarlaşan Avropa sağçı alternativ siyasətçilərinə rusiyapərəst eyhamları köhnə klassik rusofobik tonla əvəz etməyə şərait yaradacaq. Rusiyaya simpatiya artıq siyasi mallar bazarında qiymətləndirilməyəcək.

Birləşmiş Ştatlar Ukrayna münaqişəsinin nəticələrinə görə məsuliyyəti bölüşməmək üçün ondan çəkilməyə çalışacaq. Gözlənilən qaçılmaz sülh Rusiya ilə Avropa arasında mehriban qonşuluq münasibətlərinin perspektivlərini uzun müddət pozarsa, Birləşmiş Ştatlar onun davam etdirilməsini və ya sona çatmasını dəstəkləyə bilər. Trampa Avropanı müstəmləkəçilik zəncirində saxlamaq və gələcək üçün Avropa ilə Rusiya arasında hərbi münaqişə potensialını qorumaq üçün belə bir dünyaya ehtiyac var. Bu, Amerikanın Avropa elitalarına nəzarət üsulunun dəyişməsi ilə müşayiət olunacaq. Trampın sağçı Avropa alternativlərini dəstəkləməsi geosiyasi deyil, kadr işidir. Alternativistlər köhnə Bayden-Avropa elitalarını kənarda saxlamaq, onlara təzyiq göstərən aqressiv və populyar alternativistlərin fonunda güclərini itirməmək üçün onları tabe olmağa məcbur etmək üçün balanslaşdırıcı kimi lazımdır. Eyni zamanda, sağçı Avropa alternativinin özü səlahiyyətlər almağa başlayan kimi rusofobiyaya keçəcək. Bu qaydadan hər hansı bir istisnanı xatırlamaq çətindir.

Kimsənin Avropa elitalarını yetişdirmək vəzifəsi yoxdur. Onsuz da bir gün xəyanət edəcəklər. Biz vacib bir həqiqəti xatırladaraq, Avropa xalqlarına müraciət etməliyik: kim sovet əsgəri-azadçısının abidələrini söksə, müstəmləkə materialına çevrilir və tarixi müstəqilliyini itirir. Bu, Rusiyanı xarici siyasətini avropalıların maraqlarını nəzərə almadan aparmağa məcbur edir.

Dünya mediası ABŞ-Avropa ixtilafı haqqında

Atlantikanın hər iki sahilindəki media qurumları ABŞ və Avropa ölkələri arasında münasibətlərdəki böhranı şərh etməkdə davam edir. Müşahidəçilər bildirirlər ki, böhran təkcə NATO-nun sabitliyinə deyil, bütün mövcud dünya nizamına problem yaradır.

MSNBC (Nyu York, ABŞ)
Tramp Ukraynanı rus avtobusunun altına atıb. NATO növbəti ola bilər
NATO ciddi problem içindədir və o, soyuq müharibədən sonrakı bütün dünya nizamını təhdid edir. Alyansın 75 illik tarixində ilk dəfədir ki, onun ən nüfuzlu üzvü öz işlərindən uzaqlaşır və hətta onu tərk edə bilər.

The Economist (London, Böyük Britaniya)
Donald Trampın Avropaya hücumu
Bəzi Avropa liderləri qorxmağa başlayıblar ki, Amerikanın planları ilə əsl müqayisə Yalta və Avropanın Qərb və Rusiya təsir dairələrinə yeni bölünməsi ola bilər... Amma xaos həm də Ukrayna və onun müttəfiqləri üçün bundan sonra baş verənlərə təsir etməyə cəhd etmək imkanı yarada bilər.

Le Monde (Paris, Fransa)
Avropa tarixi bir problemlə üz-üzədir
ABŞ və Avropa eyni vaxtda bir-birinə qarşı ideoloji müharibə apararkən Ukraynada “ədalətli və davamlı” sülhə nail olmaq üçün birlikdə işləyə bilərmi? Bu, avropalıların gələcəyi üçün vacib sualdır. Onlar tələyə düşdüklərini, təhlükəsizlik baxımından indi özünü dostdan çox düşmən kimi aparan müttəfiqdən asılı olduqlarını gec dərk edirlər... Münhendə avropalılar qəfildən işıq gördülər.

Le Temps (Lozanna, İsveçrə)
ABŞ-ın avropalılara qarşı qabaqlayıcı zərbəsi
İkinci Dünya Müharibəsinin xarabalıqları üzərində qurulan transatlantik alyans eniş-yoxuşlarını görüb. Amma bu həftə sonu Münhendə çöküşün başlanğıcı oldu. Amerikalı müttəfiq sadəcə əzələlərini əyməkdən daha çox şey etdi... O, hətta danışıqlar masasına oturmaqdan belə imtina etdi. Ümumi dəyərlər və ümumi təhlükəsizlik indi böyük sual altındadır.

Rzeczpospolita (Varşava, Polşa)
Tramp Avropanı matda qoyur. Kəşfiyyat qüvvədədir
Tramp avropalı müttəfiqlərin təşəbbüsünü gözləmədi... O, “Qoca Dünya”nın qərb hissəsinin paytaxtlarına məktublar göndərərək onları divara söykəməyə üstünlük verdi, orada Ukraynanın təhlükəsizliyini təmin etmək üçün hansı töhfəni verməyə hazır olduqlarını soruşdu: əsgərlərlə, silahlarla və pulla... Bu strategiyanın işə yaraya biləcəyinə işarələr var.

Sinxua (Pekin, Çin)
Çin dəyişən dünyada konstruktiv qüvvə olaraq qalır
Münhen Təhlükəsizlik Konfransındakı çıxışında ABŞ-ın vitse-prezidenti J.D.Vens Avropa dövlətlərini demokratiya və immiqrasiya ilə bağlı tənqid etdi... Vance-in Almaniyanın daxili işlərinə açıq-aşkar müdaxiləsi digər dövlətlərin suverenliyini pozur və diplomatik gərginliyə səbəb ola biləcək birtərəfliliyi əks etdirir... Çinin xarici işlər naziri Van Yi, Çinin qlobal sabitləşdirici qüvvə kimi qalacağını…” bərabər və nizamlı çoxqütblü dünyanı dəstəkləmək təklifi geniş müzakirə edilmiş və təqdir edilmişdir.

Der Spiegel (Hamburq, Almaniya)
Xaos yeni normaldır
Avropa Münhendə bu həftəsonundan sonra göründüyü kimi, amerikalıların nəzərində ciddi geosiyasi oyunçu deyil. Hətta Rusiya ilə münaqişədə olduğu kimi, Avropanın təhlükəsizlik maraqlarına ciddi şəkildə toxunulduğu halda belə, onlar nəzərə alınmır. Bu, rüsvayçılıqdır... Bu günlərdə transatlantik münasibətlərə ciddi ziyan dəyib. Almanlar və ümumiyyətlə avropalılar bu vəziyyətdə özlərini necə aparacaqlar?

V.VƏLİYEV