Azərbaycanla Suriya arasında enerji əməkdaşlığı: humanitar dəstəkdən strateji tərəfdaşlığa doğru

Qlobal enerji böhranlarının, regional münaqişələrin və infrastruktur çatışmazlıqlarının dərinləşdiyi bir dövrdə enerji amili artıq təkcə iqtisadi inkişaf göstəricisi deyil, həm də humanitar sabitliyin və siyasi etimadın əsas şərtlərindən birinə çevrilib. Məhz bu kontekstdə Azərbaycanın Yaxın Şərq regionunda, xüsusilə də ötən il yeni tərəfdaş kimi formalaşmağa başlayan Suriya ilə enerji sahəsində əməkdaşlığı xüsusi diqqət çəkir. Rəsmi Bakının Suriyanın elektrik enerjisi çatışmazlığının aradan qaldırılmasına verdiyi töhfə Azərbaycanın məsuliyyətli enerji siyasətinin və humanitar yanaşmasının növbəti təzahürüdür.

Politoloq Nicat İsmayılov Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan uzun illərdir enerji resurslarını yalnız kommersiya mənfəəti kimi deyil, siyasi dialoq və regional sabitlik vasitəsi kimi dəyərləndirir və Suriyaya göstərilən enerji dəstəyi də bu strategiyanın məntiqi davamıdır: “Uzunmüddətli müharibə və sanksiyalar səbəbindən ciddi enerji böhranı yaşayan Suriyada elektrik enerjisi çatışmazlığı sosial həyatın iflicinə səbəb olan əsas problemlərdən biridir. Azərbaycanın bu ölkəyə enerji sahəsində yardım göstərməsi, ilk növbədə humanitar xarakter daşısa da, eyni zamanda iki ölkə arasında etimada əsaslanan yeni əməkdaşlıq mərhələsinin əsasını qoyur.

Azərbaycanın bu cür regional təşəbbüsləri həyata keçirməsinə imkan verən əsas amil onun güclənən enerji potensialıdır. 2025-ci ildə ölkədə qaz hasilatı 50,8 milyard kubmetr, ixrac isə 25,2 milyard kubmetr təşkil edib. Azərbaycan qazı hazırda 11 ölkəyə satılır və bu siyahıya ilk dəfə olaraq Suriya da daxil edilib. Bu fakt Azərbaycanın Yaxın Şərq regionunda enerji aktoru kimi mövqeyinin genişləndiyini açıq şəkildə nümayiş etdirir”.

Nicat İsmayılov

Nicat İsmayılov vurğulayıb ki, Gürcüstan və Türkiyə kimi strateji tərəfdaşlardan başlayaraq Bolqarıstan, Serbiya, Şimali Makedoniya, Macarıstan, Rumıniya, Yunanıstan, İtaliya və Ukraynaya qədər uzanan ixrac coğrafiyası Azərbaycanın enerji diplomatiyasının nə qədər çevik və çoxşaxəli olduğunu göstərir: “2026-cı ildən etibarən Almaniya və Avstriyaya qaz ixracının başlanması isə qaz alan ölkələrin sayını 16-ya çatdıracaq ki, bu da Azərbaycanın Avropa enerji təhlükəsizliyində rolunu daha da gücləndirəcək”.

Politoloqun fikrincə, Suriyaya enerji dəstəyinin sırf iqtisadi mənfəət prizmasından deyil, strateji və siyasi baxımdan qiymətləndirilməsi daha doğru olar: “Azərbaycan bu addımı ilə post-münaqişə dövründə olan ölkələrin bərpasına töhfə verən, regionda sabitliyə xidmət edən məsuliyyətli dövlət imicini möhkəmləndirir. Eyni zamanda, bu əməkdaşlıq Azərbaycanın Yaxın Şərqdə siyasi və diplomatik əlaqələrini genişləndirən yeni platforma yaradır.

Enerji sahəsində əməkdaşlıq, xüsusilə elektrik enerjisi çatışmazlığının azaldılması istiqamətində atılan addımlar, Suriyada sosial-iqtisadi vəziyyətin stabilləşməsinə müsbət təsir göstərir. Bu isə Azərbaycanın beynəlxalq arenada humanitar enerji siyasəti yürüdən nadir ölkələrdən biri kimi tanınmasına şərait yaradır”.

“Azərbaycanın enerji siyasətinin dayanıqlılığı onun resurs bazasının genişliyi ilə də bağlıdır. “Şahdəniz”, “Abşeron” və “Babək” yataqları üzrə mərhələli inkişaf proqramları ixrac imkanlarını uzunmüddətli perspektivdə qoruyur. Xüsusilə “Abşeron” layihəsi çərçivəsində 2029-cu ildə əlavə 4,3 milyard kubmetr qaz hasilatının planlaşdırılması Azərbaycanın yeni bazarlar qarşısında öhdəliklərini yerinə yetirmək gücündə olduğunu göstərir”-deyən Nicat İsmayılov hesab edir ki, bu potensial Azərbaycanı təkcə Avropa üçün deyil, Yaxın Şərq və Aralıq dənizi hövzəsi üçün də etibarlı enerji tərəfdaşına çevirir.

Nicat İsmayılov bildirib ki, Azərbaycanın Suriyaya enerji dəstəyi göstərməsi bir daha sübut edir ki, ölkənin enerji strategiyası yalnız ixrac rəqəmləri ilə ölçülmür: “Bu strategiya humanitar məsuliyyət, siyasi uzaqgörənlik və geosiyasi balans üzərində qurulub. Elektrik enerjisi çatışmazlığının azaldılmasına töhfə verməklə Azərbaycan regional problemlərin həllində iştirak edən, sabitlik və əməkdaşlıq tərəfdarı olan dövlət kimi mövqeyini möhkəmləndirir. Bu gün Azərbaycan enerji resurslarını güc nümayişi üçün deyil, etimad quruculuğu və sülhə xidmət edən alət kimi istifadə edir. Məhz bu yanaşma ölkəni regional enerji ixracatçısından qlobal siyasi aktora doğru aparan əsas strateji xətt kimi dəyərləndirilə bilər”.

İradə Cəlil, Bizimyol.info