Bakıda Pyotr, Stalin təhlükəsi Rusiya təkcə qonşu ölkə deyil, həm də...

Son 2 aydır Rusiya ilə Azərbaycan arasında gərginlik yaşanır. Buna səbəb 2024-cü il dekabrın 25-də AZAL-a məxsus sərnişin təyyarəsinin qəzaya uğramasıdır. “Embraer” tipli hava gəmisi Çeçenistan səmasında rus hərbçilər tərəfindən vurulduqdan sonra enişinə icazə verilməyib. Ekipaj Aktau şəhərinin aeroportuna istiqamətlənib, lakin bura az qalmış qəza enişi edib. Nəticədə 38 sərnişin həlak olub.

Bu hadisədən sonra Rusiya ilə bağlı ritorika xeyli sərtləşdi. Azərbaycan dövləti və  cəmiyyəti şimal qonşumuzun ünvanına kəskin bəyanatlar səsləndirdi. Ölkəmizdə fəaliyyət göstərən Rusiyaya aid medianın, ictimai təşkilatın yerli ofisləri bağlandı.

Gərginlik fonunda rus dilində təhsil də gündəm oldu. Rus dilində məktəblərin sayının çoxluğu, bu dildə təhsil alanların milli dəyərlərdən uzaq olduğu iddiaları səsləndirildi.

Kinorejissor Ayaz Salayevin məlum açıqlamasından sonra müzakirələr daha da qızışdı. A.Salayevin “Azərbaycan dilinə təhlükə türk dilindən gəlir, rus dilindən yox” fikri isə yanan ocağa benzin tökmüş oldu.

A.Salayev və onun kimi düşünənlər iddia edirlər ki, rus dilində təhsil alan azərbaycanlılar Azərbaycan bölməsində oxuyanlardan daha dünyagörüşlü və savadlı olurlar.

Globalinfo.az-a danışan rus bölməsində təhsil almış politoloq Əhəd Məmmədlinin fikrincə, burada söhbət hansı sektorun savadlı, hansının savadsız olmasından getmir. Onun sözlərinə görə, əslində, dövlət hansına daha çox diqqət yetirirsə, istər-istəməz o sektor cəlbedici olur:

“Bəli, rus bölməsi Azərbaycan bölməsindən cəlbedici görünür. Bu, faktdır və bunu inkar etmək olmaz. Lakin türk liseylərinin də rus sektorlarından üstün olduğunu deyə bilərik. Burada məsələ yalnız təhsilin səviyyəsində deyil, həm də reklam və göstəricilərdədir. Son zamanlar Azərbaycan bölmələri rus bölmələrindən daha çox bal toplayır”.

Əhəd Məmmədli

Politoloq deyib ki, məsələyə müxtəlif aspektdən yanaşmaq olar:

“Fikrimcə, rus bölməsinin yaxşı, savadlı görünməsinin səbəbi bu dildə ədəbiyyatın daha böyük olması ilə əlaqədardır. Kitabxanada dünya ədəbiyyatı axtarsaq, görərik ki, ana dilimizdə yox, rus dilində nəşrlər olduqca çoxdur. Təəssüf ki, Azərbaycan türkcəsində tərcümələr azdır. Bizim öz dilimizdə olan kitabların sayı ən azı rus dilində olan kitab sayı qədər olsa, uşaqlar arasında savadlılar artar. Bilirsiniz, bir növ dövlətin özü də rus bölməsinin savadlı görünməsində maraqlıdır. Məncə, dövlət yatırımı rus, ingilisdilli, türk kolleclərinə yox, Azərbaycan bölmələrinə etsə, hər şey başqa olar. O zaman elə ən savadlı, bilikli uşaqların Azərbaycan sektorunda olduğunu görərik”.

Şair, yazıçı Aqşin Evrənin fikrincə, rus sektorunda təhsilin daha yaxşı olması haqda deyilənlər mübahisəlidir:

“Əvvəla, savadlı fərdlərin yetişməsində məktəblərin rolunun az olduğunu düşünürəm. Məsələn, ucqar kənd məktəbində təhsil almış adamlar tanıyıram ki, ən yüksək balla ən yaxşı ixtisaslara qəbul olub, dövlət orqanlarında çalışırlar. Eləcə də Bakıda rus sektorunu bitirib, bank kartının üzərindəki rəqəmlərdən başqa heç nə oxumayan insanlar da tanıyıram. Bu baxımdan birmənalı hökm vermək yanlışdır”.

A.Evrən deyib ki, ümumiyyətlə, rus sektoru ilə bağlı məsələdə problem ideolojiləşmədir:

“Rus sektoru şagirdlərə elmi-bədii-analitik təfəkkürü aşılamalıdır, ideoloji deyil. Bu sektoru bitirən şagirdlərimiz Mendeleyev, Tolstoy, Lomonosov zəkası ilə düşünməlidirlər, Pyotr, Yekaterina, Stalin zehniyyəti ilə yox. Rusiya təkcə qonşu deyil, həm də bu ölkə ilə bir neçə əsrlik bağlarımız var. Amma bu, yenə də rus dilinə xüsusi status verməyimiz mənasına gəlməməlidir. Azərbaycanda rus dili ingilis dili statusuna qayıtmalıdır”.

Zaira Akifqızı
Globalinfo.az