Bakını tıxayan GÖRÜNMƏZ SƏBƏBLƏR: Problem yalnız maşın sayı deyil

Tıxac artıq London, İstanbul, Moskva, Paris və Nyu-York kimi meqapolislərin də gündəlik problemidir. Əhali çoxalır, avtomobillərin sayı artır, şəhərlərin tarixi küçələri genişlənən nəqliyyat axınını qəbul edə bilmir. Bakıda da əhali sıxlığı, Abşeron yarımadasında sürətli məskunlaşma və hər gün yüz minlərlə insanın paytaxta daxil olması tıxacın obyektiv səbəbləridir. Ancaq şəhərdə hərəkəti iflic edən bütün halları avtomobil sayının üzərinə yazmaq mümkün deyil. Bəzən bir sürücünün məsuliyyətsizliyi bütöv prospektin dayanmasına kifayət edir.

Lent.az-ın əməkdaşının bu mövzu ilə bağlı araşdırmasını təqdim edirik:

Sosial şəbəkələrdə Bakı sakinlərinin ən çox şikayət etdiyi məsələlərdən biri yolun hərəkət hissəsində avtomobil saxlamaqdır. Sürücü mağazaya, aptekə və ya restorana “cəmi beş dəqiqəlik” girir, amma həmin beş dəqiqə ərzində üçzolaqlı yol ikizolaqlıya çevrilir. Arxadan gələn avtomobillər digər zolağa keçməyə çalışır, axın qarışır və bir neçə yüz metr sonra tıxac yaranır. Bir avtomobilin yaratdığı maneənin təsiri bəzən kilometrlərlə uzağa yayılır.

Eyni vəziyyət sərnişin götürən və düşürən taksilərdə də müşahidə olunur. Avtomobilin dayanacaq cibinə girmədən yolun ortasında saxlanılması cəmi bir neçə saniyə çəksə də, pik saatlarda bu davranış axının ritmini pozur. Beynəlxalq araşdırmalara görə, yol kənarındakı nizamsız minmə-düşmə əməliyyatları yalnız həmin nöqtədə deyil, ətraf küçələrdə də hərəkət sürətini azaldır. Xüsusilə taksi və çatdırılma xidmətlərinin artması yolun kənar hissəsinin ayrıca idarə olunmasını zəruri edir.

Bakının digər problemi zolaq intizamıdır. Bir sıra sürücülər daha sürətli getmək ümidi ilə tez-tez zolaq dəyişir, dönmə zolağından düzünə hərəkət edir və ya yolayrıcında qarşı tərəfin boşalmasını gözləmədən irəli çıxırlar. Nəticədə işıqfor yaşıl yansa da, avtomobillər hərəkət edə bilmir. Yolayrıcının ortasında qalan bir maşın digər istiqamətdə hərəkəti də bağlayaraq adi sıxlığı tam tıxaca çevirir.

Məktəblərin qarşısındakı mənzərə də ayrıca araşdırma tələb edir. Dərsin başlanmasına və başa çatmasına yaxın valideyn avtomobilləri, məktəb avtobusları və taksilər eyni anda dar küçələrə daxil olur. Uşağı qapının qarşısında düşürmək istəyi ikinci, hətta üçüncü cərgədə dayanmalara səbəb olur. Araşdırmalar məktəbə aparılıb-gətirilən uşaqlarla bağlı avtomobil axınının həmin ərazilərdə sərbəst hərəkət ehtimalını nəzərəçarpacaq dərəcədə azaltdığını göstərir.

İş, dərs və xidmət saatlarının böyük ölçüdə üst-üstə düşməsi də süni pik yaradır. Dövlət qurumları, özəl şirkətlər, məktəblər və universitetlər səhər eyni zaman aralığında fəaliyyətə başlayanda şəhərin bütün əsas girişləri eyni anda yüklənir. Çevik iş qrafiki, məsafədən iş imkanları və müxtəlif başlanğıc saatları avtomobil sayını azaltmasa da, həmin avtomobillərin yola eyni vaxtda çıxmasının qarşısını ala bilər.

Tıxacı ağırlaşdıran başqa amil xırda qəzaların idarə edilməsidir. Ciddi xəsarətin olmadığı toqquşmalarda sürücülər avtomobilləri yolun ortasında saxlayaraq uzun müddət gözləyirlər. Bir zolağın bağlanması digər zolaqlarda “rezin lent effekti” yaradır: sürücülər əyləci basır, arxadakılar daha kəskin dayanır və nəticədə yol qəza yerindən xeyli uzaqda da tutulur.

Şəhərdə aparılan təmir və tikinti işlərinin vaxtı, alternativ marşrutların əvvəlcədən hazırlanması, yük maşınlarının hərəkət saatları və yol nişanlarının aydınlığı da mühüm rol oynayır. Sürücü bağlı yolu yalnız həmin nöqtəyə çatanda görürsə, geri dönmək istəyən avtomobillər əlavə qarışıqlıq yaradır. Bir küçədə eyni vaxtda yol təmiri, bina tikintisi və kommunal qazıntının aparılması isə problemin koordinasiya çatışmazlığından qaynaqlandığını göstərir.

Bakıda ictimai nəqliyyata üstünlük verilməsi istiqamətində addımlar atılır. Paytaxtın 40-a yaxın küçə və prospektində 112 kilometrdən çox avtobus zolağı təşkil edilib. Bu zolaqlarla hər gün bir milyona yaxın sərnişin daşınır, bəzi istiqamətlərdə səfər müddəti 12–22 dəqiqə qısalıb. Lakin avtobus zolağını şəxsi avtomobillər tutur, dayanacağın qarşısında maşın saxlanılır və ya avtobusun zolaqdan çıxmasına maneə yaradılırsa, infrastrukturun verdiyi üstünlük itir.

Tıxacın həlli yalnız yeni yol, tunel və körpü tikməkdən ibarət deyil. Qanunsuz parklanmanın qarşısının davamlı alınması, yolayrıclarının boş saxlanılması, məktəblər üçün xüsusi minmə-düşmə zonalarının yaradılması, iş saatlarının mərhələli bölünməsi və ictimai nəqliyyatın rahatlaşdırılması paralel aparılmalıdır. Ən vacibi isə sürücülərin “mən keçim, digərləri gözləsin” düşüncəsindən uzaqlaşmasıdır. Çünki Bakıda tıxacın bir hissəsi küçələrin darlığından, digər hissəsi isə yol mədəniyyətinin yetərincə formalaşmamasından yaranır.