Icma.az
close
up
RU
Menu

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Bioloji kompüterdə az enerji ilə daha effektiv hesablama dövrünə keçid edilir

Bioloji kompüterdə az enerji ilə daha effektiv hesablama dövrünə keçid edilir

Azertag saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Bakı, 4 fevral, AZƏRTAC

Müasir kompüter texnologiyası inanılmaz dərəcədə sürətli və etibarlı olsa da, yüksək enerji istehlakı ilə müşayiət olunur. Dünyada İT cihazları və məlumat mərkəzləri qlobal elektrik enerjisinin təxminən 3 faizini istehlak edir və süni intellektin inkişafı bu tələbatı daha da artırır. Bəs kompüterlərin enerji sərfiyyatını azaldaraq eyni hesablama gücünü saxlamaq mümkündürmü? Alimlər təbiətdən ilhamlanaraq bu problemi həll etməyə çalışırlar.

AZƏRTAC “theconversation.com” portalına istinadla xəbər verir ki, IBM alimi Rolf Landauer 1961-ci ildə hesablama üçün sərf olunan enerji ilə bağlı fundamental bir hədd – Landauer limitini irəli sürdü. Onun hesablamalarına görə, bir bit məlumatı dəyişdirmək üçün tələb olunan minimum enerji təxminən 10⁻²¹ coul təşkil edir. Müasir kompüterlər isə hər bit əməliyyat üçün bu limitdən milyard dəfə çox enerji sərf edir. Bu fərq kompüterlərin sürətli işləməsi üçün lazımi enerjinin kəskin artması ilə bağlıdır: nə qədər tez hesablama aparılırsa, bir o qədər çox enerji tələb olunur.

Bu problemi həll etmək üçün kompüterlərin işləmə prinsipini dəyişdirmək lazımdır. Ənənəvi kompüterlər ardıcıl şəkildə, yəni bir əməliyyatı digəri ilə əvəz edərək işləyir. Alternativ olaraq, çox sayda yavaş işləyən kiçik kompüterdən ibarət sistem yaradılarsa, enerji sərfiyyatını əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq olar. Məsələn, saniyədə milyard əməliyyat aparan güclü prosessor əvəzinə, hər biri saniyədə bir əməliyyat yerinə yetirən milyardlarla kiçik prosessor istifadə edilə bilər. Bu yanaşma, 2023-cü ildə aparılan bir araşdırmaya görə, kompüterləri Landauer limitinə yaxın enerji sərfiyyatı ilə işlətməyə imkan verə bilər.

Ən perspektivli alternativlərdən biri şəbəkə əsaslı biohesablamadır. Bu texnologiya bioloji motor zülallarından istifadə etməklə işləyir. Hüceyrələrdə mexaniki hərəkətləri təmin edən bu kiçik protein maşınları, xüsusi nanokanallarla istiqamətləndirilərək hesablama tapşırıqlarını yerinə yetirə bilir. Bu sistemdə bioloji motorlar çoxsaylı mümkün həll yollarını paralel olaraq araşdırır. Belə yanaşma kombinator problemlərinin həlli üçün xüsusilə uyğundur. Məsələn, süni intellektin öyrədilməsində və mürəkkəb planlaşdırma tapşırıqlarında biohesablama daha səmərəli ola bilər. İlk təcrübələr göstərir ki, biokompüterlər elektron prosessorlarla müqayisədə 1000-10 min dəfə az enerji sərf edirlər. Bunun əsas səbəbi, motor zülallarının yalnız lazımi enerjidən istifadə edəcək şəkildə təkamülləşməsidir. Bununla belə, biokompüterlərin genişmiqyaslı tətbiqi üçün hələ bir sıra texnoloji maneələrin aradan qaldırılması lazımdır. Bunlara biofilamentlərin hərəkətinə nəzarət etmək, səhv nisbətlərini azaltmaq və mövcud elektron sistemlərlə inteqrasiyanı təmin etmək daxildir. Əgər bu problemlər həll edilərsə, biokompüterlər müəyyən növ mürəkkəb hesablamaları indiki kompüterlərdən min dəfə az enerji sərf edərək yerinə yetirə bilər.

Alternativ yanaşmalardan biri də neyromorfik hesablamadır. İnsan beyni sadəcə bir neçə vat güc sərf etməklə mürəkkəb qərarlar qəbul edə və müxtəlif tapşırıqları yerinə yetirə bilir. Bu, beynin yüksək dərəcədə paralel işləyən və bir-biri ilə sıx əlaqəli sinir şəbəkəsinə sahib olması ilə bağlıdır. Beyindəki sinapslar (sinir hüceyrələri arasındakı əlaqələr) bir bit məlumatı dəyişdirmək üçün tranzistorlarla eyni miqdarda enerji istifadə edir. Neyromorfik çiplər beynin bu xüsusiyyətlərini təqlid edərək kompüterlərin enerji istehlakını azalda bilər. Əgər biokompüterlərdə istifadə olunan enerji səmərəli prinsiplər neyromorfik çiplərə tətbiq edilərsə, bu, gələcəkdə kompüterlərin enerji sərfiyyatında inqilabi sıçrayışa səbəb ola bilər.

Bioloji və neyromorfik hesablama hələ erkən inkişaf mərhələsində olsa da perspektivlər ümidvericidir. Əgər alimlər biokompüterlərin genişmiqyaslı istehsalına nail ola bilsələr, bu, hesablama dünyasında böyük dəyişikliklər yaradacaq. Süni intellektin inkişafı və yüksək enerji tələb edən hesablamalar qarşısında enerji səmərəli hesablama texnologiyalarına keçid artıq bir seçim deyil, zərurətdir. Bioloji və neyromorfik kompüterlərin inkişafı həm ekoloji baxımdan daha dayanıqlı bir gələcək, həm də texnologiyanın Landauer limitinə yaxın səmərəliliklə işləməsi deməkdir. Gələcək illərdə bu sahədəki irəliləyişlər kompüter texnologiyasını yeni bir dövrə daşıya bilər.

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:147
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 04 Fevral 2025 04:30 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see340

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see332

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see330

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see329

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see281

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see269

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see266

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see262

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see255

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see254

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see232

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see230

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see221

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see215

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see212

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see212

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see200

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see196

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see189

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see185
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri