“Cəmiyyət kişiyə duyğularını ifadə etməyə icazə vermir, amma...”

Xəbər verdiyimiz kimi, Şirvanda keçmiş həyat yoldaşı, “Şirvan şəhər mərkəzi xəstəxanası” PHŞ-nin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin əməkdaşı Lamiyə Qanbayevanı bıçaqlayıb. Bildirilir ki, cütlük bir həftə əvvəl rəsmi qaydada boşanıb. 

Bəs boşanan ailələrdə kişilər niyə bıçağa əl atır?

Adalet.az-ın sualını cavablandıran psixoloq Zeynəb Əyyubova təəssüflər qeyd etdi ki, bu kimi xəbərlər getdikcə daha çox eşidilir:

“Belə faciələrin kökündə yalnız bir ailənin dağılması deyil, bütöv bir emosional, mədəni və sosial problem sistemi dayanır. Bizim cəmiyyətdə çox zaman kişi kimliyi, onun dəyəri və “kişilik” anlayışı ailə və qadın üzərində qurulur. Kişi özünü “ailənin başçısı” və “idarə edən” kimi görməyə öyrədilir. Boşanma baş verdikdə isə bu sistem dağılır — kişi özünü təkcə ailəsiz deyil, dəyərsiz və məğlub hiss edir. Əgər insan emosional cəhətdən yetkin deyilsə, bu hissi “özünü itirmək”, “hörmətinin tapdanması” kimi qavrayır və bu da aqressiyanın əsas qaynağına çevrilir. 

Psixoloqun sözlərinə görə, kişilərə uşaqlıqdan “kişilər ağlamaz”, “sakit ol, zəif olma” kimi mesajlar verilir: 

“Nəticədə onlar itki, ayrılıq, xəyal qırıqlığı kimi duyğularla sağlam şəkildə davranmağı öyrənmirlər. Boşanma zamanı yaranan qəzəb, təhqir, dəyərsizlik hissi içəridə yığılıb zorakı partlayışa çevrilə bilir. Əslində bu, emosional savadsızlığın nəticəsidir. Cəmiyyət kişiyə duyğularını ifadə etməyə icazə vermir, amma ondan idarəetmə və sakitlik gözləyir – bu isə ziddiyyət yaradır”.

Z.Əyyubovanın sözlərinə görə, son illərdə qadınların iqtisadi, sosial və şəxsi müstəqilliyi artdıqca bəzi kişilərdə “nəzarəti itirmə qorxusu” yaranır: 

“Qadının boşanma qərarı, onun azad iradəsi kimi deyil, “itaətsizlik” və ya “xəyanət” kimi qavranılır. Belə kişilər üçün boşanma, sadəcə ailə sonu deyil, hakimiyyətin itməsi kimi qəbul edilir. Bu isə bir çox hallarda “məni tərk edə bilməz”, “ya mənim olarsan, ya heç kimin” kimi xəstə düşüncələrlə müşahidə olunur. Cəmiyyətdə psixoloqa müraciət etmək hələ də zəif və ya “ruhi xəstə” damğası ilə əlaqələndirilir”. 

O bildirib ki, kişilər boşanma prosesində psixoloji dəstəyə müraciət etmir, halbuki bu, ən çox ehtiyac duyulan mərhələdir:

“Əgər emosional tənzimləmə, itki ilə baş etmə bacarıqları məktəbdən və ya ailədən öyrədilsəydi, bu cür faciələr minimuma enərdi. Bunun qarşısını almaq üçün Kişilərə emosional savadlılıq, empatiya, itki ilə baş etmə bacarıqları öyrədilməlidir. Əlaqə qarşılıqlı hörmət, sərhədlər və bərabərlik üzərində qurulmalıdır. Zorakılıq hadisələri sensasiyaya çevrilmədən, səbəbləri və həll yolları ilə işıqlandırılmalıdır. Boşanma prosesi zamanı həm qadın, həm kişi üçün dövlət səviyyəsində psixoloji dəstək proqramları yaradılmalıdır. Boşanma bir məğlubiyyət deyil, iki fərqli insanın bir yerdə getməsinin artıq mümkün olmadığını qəbul etməkdir. Bu, yetkinlik və özünüdərk tələb edir. Zorakılığa əl atan kişi, əslində öz duyğularını idarə edə bilməyən və psixoloji yardıma ehtiyacı olan insandır. Biz bu hadisələri yalnız hüquqi məsələ kimi deyil, psixoloji və sosial problem kimi dərk etməliyik. Cəmiyyət olaraq kişiləri dəyişmək üçün onları tənqid etməklə deyil, duyğusal tərbiyə və məsuliyyət hissini inkişaf etdirməklə başlaya bilərik”.

Vasif ƏLİHÜSEYN