Daxaudan 5 dəfə çox insan öldürülən düşərgə meyitlərin külləri gübrə kimi istifadə edilib

Tarixlə yaxından tanış olmayan şəxslər belə Auşvitz, Maydanek, Buhenvald və Daxau haqqında məlumatlıdır. Amma Minskin kənarında yaradılan ölüm düşərgəsi barədə hətta bir çox tarixçilər də məlumatsızdır. Almanlar burada iki il ərzində Daxaudan beş dəfə çox insan öldürüblər. Qətlə yetirilənlərin ümumi sayı 206 500-dür və bu, tam olmaya bilər. Nasistlər bu düşərgədə mülki şəxsləri gecə-gündüz güllələyiblər.

Ölkə.az xəbər verir ki, ölüm düşərgəsində silah fabrikləri, karxanalar və ya ağır həbsxana əməyi üçün yerlər fəaliyyət göstərməyib. Sovet hərbi əsirləri, Belarus partizanlarının ailələri və Avropadan toplanmış çox sayda yəhudi qrupları buraya sadəcə məhv edilmək üçün gətirilib.

Almaniya, Avstriya və Çexoslovakiyadan olan yəhudilərin edamı üçün Maliy Trostenetsə göndərilməsi qərarı hələ 1941-ci ilin payızında verilib. Bohemiya və Moraviyanın “Reyxin qoruyucusu” Reynhard Heydrix, SD Minsk komandiri Edvard Straxa məhkumları stansiyaya çatan kimi öldürməyi əmr edib. İlk nəqliyyat vasitələri buraya Avstriyadan 11 may 1942-ci ildə gətirilib. İçərisində yaşlılar, qadınlar və uşaqlar olan min sərnişin yerindəcə güllələnib. Təkcə Malıy Trostenetdə 10 min Vyana sakini öldürülüb. Yandırılan insanların külləri ağaclar üçün gübrə kimi istifadə edilib.

1944-cü ildə SSRİ-nin nasist işğalçılarının vəhşiliklərini araşdırmaq üzrə fövqəladə dövlət komissiyası Malıy Trostenetsdəki kütləvi qırğınlar haqqında hesabat dərc edib. Blaqovşina və Şaşkovka ərazilərində on minlərlə insanın kömürləşmiş qalıqlarının və bir metr qalınlığında kül təbəqəsinin olduğu 34 kütləvi məzar aşkar edilib. Bu məlumatlar Nürnberq məhkəmələrində təqdim edilməyib - müstəntiqlərin əlində nasist cinayətlərinin milyonlarla qurbanı haqqında digər sənədlər olub və onlar Malıy Trostenetsini nəzərə almayıblar. Yalnız 1963-cü ildə dəfn yerində əbədi alov olan bir obelisk, 2002-ci ildə isə Blaqovşina traktında xatirə lövhəsi qoyulub. 2015-ci ildə ölüm düşərgəsinin ərazisində xatirə abidəsi ucaldılıb.

Almanlar edamlara diqqətlə yanaşıblar. Qətlləri sürətləndirmək məqsədilə məhbusları daşımaq üçün nəzərdə tutulmuş qaz kameraları olan “qaz furqonları” əraziyə cəlb edilib. Şaşkovkada nəhəng bir çuxurun içində gecə-gündüz işləyən böyük kremasiya sobası quraşdırılıb. Özü də sobanın sönməsinə heç vaxt icazə verilməyib. Hətta almanlar özlərinə çox əziyyət verməmək üçün qaz furqonunu çuxurun kənarında saxlayıblar. Qapı açılan kimi boğulan insanların cəsədləri sobanın içinə düşüb. “Atəş dəstəsi” 80 nəfərdən ibarət olub və onlar adətən min nəfəri tez bir zamanda öldürüblər. Cəsədləri basdırmaq üçün kifayət qədər vaxt da olmayıb. İnsan sayı çox olanda onlar yük maşınlarına doldurulub, şam meşəsinə aparılıb və orada öldürülüblər. SD komandanlığı bu üsulu benzin israfına görə tənqid edib.

Qurbanlar arasında yaş fərqi qoyulmayıb. Onlar Minsk həbsxanasındakı məhbusları, döyüşçüləri və çox vaxt ətraf kəndlərdən olan Belarus partizanlarının ailələrini - körpəli qadınları məhv ediblər.
Az sayda sağ qalmağı bacaranlar nasistlərə xidmət edib. Yəhudi kölə fəhlələri “atəş dəstəsi” üçün çörək bişirib, odun doğrayıb və ayaqqabı tikiblər. Əvvəlcə düşərgədə 500 nəfər qalıb, lakin 1943-cü ilin payızında Minsk gestaposu “əhalini azaltmaq” barədə təlimat verib və işçilərdən yalnız 200 nəfəri sağ qalıb. Malıy Trostenetsdə edamlar o qədər çox olub ki, qatillər yorğunluqdan şikayətlənərək “istirahət günü” istəyiblər.

Eyni zamanda, 1943-cü ilin payızında almanlar cinayətlərini gizlətməyə başlayıblar. 27 oktyabrda Minsk gettosundan olan son 100 yəhudi qaz furqonlarında qətlə yetirilib. Daha sonra belarus əsirlər ölüləri yandırmağa və qızıl dişlər axtarmağa məcbur ediliblər. İşlər başa çatdıqdan sonra belaruslar da benzinlə işləyən nəqliyyat vasitələrində boğularaq öldürülüblər. 1944-cü ilin iyun ayında Maliy Trostenetsdə bir neçə min sovet hərbi əsiri pulemyotla güllələnib, cəsədləri tövlələrə atılıb və yandırılıb. Üç gün sonra qırmızı ordu Maliy Trostenetsə girəndə cəsədlər hələ də tüstülənirmiş.(musavat)