Fars körfəzində yeni fəlakət yaxınlaşır: Ekoloji risk barədə xəbərdarlıq

Hörmüz boğazında gərginliyin artması ciddi ekoloji fəlakətə səbəb ola bilər. İranın elan etdiyi blokada və neft tankerlərinə hücumlar nəticəsində regionda böyük miqyaslı çirklənmə riski yaranıb.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə Almaniyanın "Spiegel" nəşri yazır.

Hörmüz boğazı Fars körfəzini Hind okeanı ilə birləşdirən və körfəzdən yeganə çıxış yolu hesab olunan strateji su yoludur. Bu marşrutdan dünya üzrə neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz ticarətinin təxminən 1/5-i keçir. Eyni zamanda sənaye malları daşıyan çoxsaylı yük gəmiləri də bu boğazdan istifadə edir.

İran tərəfindən blokada elan edildikdən sonra yüzlərlə gəmi neft və mayeləşdirilmiş qaz yüklərini daşımaq üçün keçid imkanı gözləyir. Mütəxəssislərin fikrincə, bu vəziyyət enerji daşıyıcılarının və ərzaq məhsullarının qiymətlərinin artmasına səbəb olur. Xüsusilə Almaniya kimi idxalçı ölkələrdə bu təsir daha aydın hiss edilir.

Ekoloji risklər

Ekoloqlar xəbərdarlıq edir ki, tankerlərə hücumlar davam edərsə, dənizə neft və zəhərli kimyəvi maddələrin sızması qaçılmaz ola bilər. Böyük neft ləkəsinin yaranması yalnız zaman məsələsi hesab olunur.

Böyük Britaniyanın Dəniz Təhlükəsizliyi İdarəsinin məlumatına görə, cümə axşamı səhər saatlarında İraq və Küveyt sahilləri yaxınlığında ABŞ-a məxsus neft tankerində partlayış baş verib. Xoş təsadüf nəticəsində gəmi hələ boş olduğu üçün hadisə ekoloji nəticələr doğurmayıb.

Buna baxmayaraq, İran digər gəmilərə hücumları davam etdirir. Neft emalı zavodları və boru kəmərləri də təhlükə altındadır. Mütəxəssislər bildirir ki, hətta neft sızması baş verməsə belə, ətraf mühitə dəyən zərər artıq yüksək səviyyədədir.

Məqalədə qeyd olunur ki, hücumlar bu templə davam edərsə, yüklü tanker partlayışı olmasa belə, ətraf mühitə böyük zərər dəyə bilər.

Yük daşımayan zədələnmiş tankerlər belə müxtəlif çirkləndirici maddələri dənizə buraxa bilər. Neft və yanacaq qalıqları ilə yanaşı, ağır metallar, dioksinlər və uzun illər parçalanmayan kimyəvi maddələr də suya qarışa bilər. "CEOBS" təşkilatının məlumatına görə, regionda ekoloji ziyanın real miqyasını və yerli əhalinin üzləşdiyi təhlükələri qiymətləndirmək olduqca çətindir.

Digər strateji keçidlər də risk altındadır

Beynəlxalq Enerji Agentliyi (IEA) uzun illərdir Fars körfəzindəki geosiyasi risklər barədə xəbərdarlıq edir. Lakin Hörmüz boğazı yeganə riskli nöqtə deyil.

Agentliyin məlumatına görə, Cənub-Şərqi Asiyada yerləşən və eni təxminən 40 kilometr olan Malakka boğazı Çinin neft tədarükünün 80 faizinin daşındığı əsas marşrutdur. ABŞ üçün həyati əhəmiyyət daşıyan Panama kanalı isə ən dar nöqtəsində təxminən 90 metr enindədir. Asiya ilə Avropa arasındakı ticarətin 40 faizi isə Yəmən və Eritreya arasında yerləşən, eni 30 kilometrdən az olan Bab əl-Məndəb boğazından keçir. Son aylarda Yəməndəki husilər bu marşrutda ticarət gəmilərinə və tankerlərə hücumlar həyata keçirir.

Bundan əlavə, Rusiyanın "kölgə donanması" adlandırılan tanker şəbəkəsi də əlavə risk yaradır. Bu, Qərb sanksiyalarından yan keçmək üçün dünya okeanlarında Rusiya neftini daşıyan yüzlərlə köhnə tankerə verilən addır. Onların bir çoxu lazımi sığortaya malik deyil, transponderləri söndürülüb və texniki vəziyyəti şübhəlidir. Ekspertlərin fikrincə, belə gəmilərin hər biri potensial ekoloji fəlakət mənbəyi hesab olunur.

Aralıq dənizində baş verən son hadisə də bu riskləri təsdiqləyir. Bir neçə gün əvvəl uzunluğu 277 metr olan mayeləşdirilmiş təbii qaz tankeri "Arktik Metaqaz" alovlanıb. Gəminin Rusiyadan Çinə doğru hərəkət etdiyi ehtimal olunur. Müşahidəçilər hadisənin Ukraynaya məxsus dəniz pilotsuz aparatı tərəfindən həyata keçirilmiş hücum nəticəsində baş verə biləcəyini bildirirlər. Zədələnmiş gəminin taleyi hələ də dəqiq məlum deyil. Bəzi məlumatlara görə, o, Liviya sahilləri yaxınlığında batıb.

Mütəxəssislər xatırladır ki, təbii qaz əsasən metandan ibarətdir və bu qaz güclü istixana effekti yaradan maddələrdən biridir.

Nəşrin müəllifləri yekunda bildirirlər ki, dünya iqtisadiyyatının neft və qazdan asılılığı təkcə iqlim üçün deyil, həm də qlobal təhlükəsizlik üçün ciddi risk yaradır. Tankerlərin bütün dünyanı dolaşması geosiyasi gərginlik şəraitində Qərbin enerji təminatının "Axilles dabanı" hesab olunur. Belə nəhəng gəmilərlə bağlı qəzalar ekosistemləri çirkləndirə, ekipajların və yerli sakinlərin həyatını təhlükə altına qoya və istehlak qiymətlərinin daha da artmasına səbəb ola bilər.

Hörmüz boğazının bağlanması

Ekspertlər hesab edir ki, Hörmüz boğazının bağlanması nəticəsində yaranan böhran qlobal iqtisadiyyatda ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Bu vəziyyət inflyasiyanın artmasına, yüksək texnologiyalı avadanlıqların istehsalında problemlərə və neft yataqlarında yanğın riskinin yüksəlməsinə gətirib çıxara bilər.

Mütəxəssislərin fikrincə, real təsirlər bir qədər gec hiss olunsa da, həm Fars körfəzi ölkələri, həm də dünya iqtisadiyyatı üçün son dərəcə destabilizasiyaedici ola bilər.

Aydın